agricultural stories in Marathi, agrowon, turmeric seeds storage | Agrowon

साठवण हळद बेण्याची ...
डॉ. मनोज माळी, डॉ. दिलीप कठमाळे
शनिवार, 2 मार्च 2019

जेठा गड्डा, बगल गड्डा, आणि हळकुंडे लागवडीसाठी बेणे म्हणून वापरता येते. निवडलेले बेणे त्वरित झाडाखाली सावली असलेल्या थंड ठिकाणी ढीग करून साठवावेत. बेण्याचा ढीग करताना हवा खेळती राहील याची काळजी घ्यावी, अन्यथा उगवणीवर परिणाम होऊ शकतो.

जेठा गड्डा, बगल गड्डा, आणि हळकुंडे लागवडीसाठी बेणे म्हणून वापरता येते. निवडलेले बेणे त्वरित झाडाखाली सावली असलेल्या थंड ठिकाणी ढीग करून साठवावेत. बेण्याचा ढीग करताना हवा खेळती राहील याची काळजी घ्यावी, अन्यथा उगवणीवर परिणाम होऊ शकतो.

सध्या हळद काढणीचा हंगाम सुरू आहे. हळद काढणी झाल्यांतर २ ते ३ दिवसांनी हळदीच्या कंदाची मोडणी करावी. हळद कंदाचा गडडा हळूच आपटला असता गड्याला चिकटलेली माती वेगळी होण्यास मदत होते. त्या वेळी जेठ्ठा गड्डा (मातृगड्डा), बगल गड्डा, सोरा गड्डा, हळकुंडे आणि याव्यतिरिक्‍त रोगग्रस्त हळकुंडे अशाप्रकारे कच्च्या मालाची प्रतवारी करावी. त्यानुसार त्यांची वेगवेगळ्या ठिकाणी साठवणूक करावी. यापैकी जेठा गड्डा, बगल गड्डा, आणि हळकुंडे लागवडीसाठी बेणे म्हणून वापरली जातात. बेणे निवडताना योग्य काळजी घेणे गरजेचे असते.

जेठा गड्डा :
१) मुख्य रोपाच्या खाली वाढणाऱ्या कंदास जेठा गड्डा किंवा मातृगड्डा असे म्हणतात. प्रामुख्याने पुढील वर्षी लागवडीसाठी बेणे म्हणून मातृकंदाचेच गड्डे ठेवावेत.
२) हळद कंदापासून मातृकंद वेगळे करावेत. सशक्‍त, निरोगी, मातृकंद गड्डे बेणे म्हणून निवडून काढावे. बेण्यासाठी निवडलेल्या मातृकंदाचे वजन ५० ग्रॅम पेक्षा जास्त असावे. आकार त्रिकोणाकृती असावा.

बगल गड्डे :
१) जेठा गड्ड्याला आलेल्या फुटव्यांच्या खाली येणाऱ्या गड्ड्याला बगल गड्डे असे संबोधतात. त्यास अंगठा गड्डे असेही संबोधतात.
२) या बगल गड्ड्यांचे वजन ४० ग्रॅमपेक्षा अधिक असते. हे बगल गड्डे लागवडीसाठी बेणे म्हणून वापरले जाते.

सोरा गड्डा :
१) लागवडीच्या वेळीस वापरलेले जेठा गड्डे पिकाच्या नऊ महिने वाढीच्या कालावधीत ५० ते ६० टक्‍के कुजून जातात. राहिलेल्या ४० ते ५० टक्‍के कंदांना सोरा गड्डे असे म्हणतात.
२) सोरा गड्डे हे दिसायला काळपट रंगाचे तसेच मुळ्याविरहित असतात. बेणे म्हणून सोरा गड्डे वापरता येत नाहीत.

हळकुंडे :
१) बगल गड्ड्याला आलेल्या कंदास हळकुंडे असे म्हणतात.
२) हळकुंडेदेखील बेण्यासाठी वापरली जातात. बेण्यासाठी निवडलेल्या हळकुंडाचे वजन ३० ग्रॅमपेक्षा जास्त असावे.
३) मातृकंद कमी पडत असतील तर हळकुंडे बेणे म्हणून वापरावे. निवडलेली हळकुंडे ठळक, लांब, जाड, ठसठशीत वाढलेली, निरोगी आणि एकसमान आकाराची भेसळमुक्‍त असावीत.

बेण्याची साठवणूक ः
१) निवडलेले बेणे त्वरित झाडाखाली सावली असलेल्या थंड ठिकाणी ढीग करून साठवावे.
२) बेण्याचा ढीग करताना हवा खेळती राहील याची काळजी घ्यावी, अन्यथा उगवणीवर परिणाम होऊ शकतो.
३) बेणे थोडासा उंचवटा करून कोन पद्धतीने ढीग करून रचावे. ढिगावर हळदच्या वाळलेल्या पाल्याचा १० ते १५ सें.मी. थर द्यावा. ज्याठिकाणी तापमान जास्त असते, अशा ठिकाणी पाल्यावर गोणपाट टाकावे. केवळ गोणपाट भिजेल एवढेच पाणी गोणपाटावर फवारावे.
४) साधारणत: दोन ते अडीच महिन्यांच्या कालावधीपर्यंत बियाणे सुप्तावस्थेत जाते. या कालावधीत केवळ अंतर्गत बदल घडून येत असतात. कोणत्याही स्वरूपात बाह्य बदल दिसून येत नाहीत.
५) सुप्तावस्था संपेपर्यंत बेण्यावर पाणी शिंपडू नये. दोन ते अडीच महिन्यांच्या कालावधीत सर्व बेण्यांची सुप्तावस्था पूर्ण होते.
६) सुप्तावस्था संपल्यानंतर बेण्यामध्ये बदल दिसून यायला सुरवात होते. या वेळी बेण्यांवरील डोळे फुगीर होतात, डोळे फुटण्यास प्रारंभ होतो. त्यांतर मात्र बेणे परत निवडावेत. बेण्यावरील मुळ्या काढाव्यात. मुळ्याविरहित, रसरशीत बेणे लागवडीसाठी वापरावेत.
७) बेणे लागवड करण्यास थोडाफार अवधी असेल तर दिवसातून दोन वेळेस बेण्यावर पाणी शिंपडावे. पाणी शिंपडल्यामुळे बेण्याची एकसारखी उगवण होण्यास मदत होते. उष्ण सूर्यप्रकाश, वारा यांचा बेण्याशी प्रत्यक्ष संपर्क येणार नाही याची काळजी घ्यावी.

डॉ. मनोज माळी ः ९४०३७७३६१४
(हळद संशोधन योजना, कृषी संशोधन केंद्र, कसबे डिग्रज, जि. सांगली)

टॅग्स

इतर मसाला पिके
साठवण हळद बेण्याची ...जेठा गड्डा, बगल गड्डा, आणि हळकुंडे लागवडीसाठी...
मिरचीवरील किडींचा प्रादुर्भाव ओळखा,...मिरची पिकावर प्रादुर्भाव करणाऱ्या किडींमध्ये कळी-...
मिरची रोपवाटिकेतील पीक संरक्षणसध्या अनेक ठिकाणी रोपवाटिका ते फळे लागण्याच्या...
हळद पॉलिश, प्रतवारी महत्त्वाचीलोखंडी ड्रममधून शिजवलेली हळद २० ते ३० मिनिटांसाठी...
हळद शिजविण्यासाठी वापरा बॉयलरकाढणीनंतर हळदीवर ४ ते ५ दिवसांमध्येच शिजविण्याची...
सुधारित पद्धतीने हळदीची काढणीहळद काढणी अगोदर १५ ते ३० दिवस पाणी देणे बंद करावे...
योग्य वेळी करा मिरीची काढणीमिरी घोसामधील एक ते दोन मणी पिवळे अगर नारंगी...
योग्य पद्धतीने करा दालचिनी काढणीनोव्हेंबर ते मार्च या कालावधीत दालचिनी काढणीचा...
हळदीवरील रोगांचे नियंत्रण व्यवस्थापन हळदीचे गड्डे तयार होण्याची ही योग्य वेळ आहे. जर...
हळदीवरील किडीचे करा वेळीच नियंत्रण हळदीचे गड्डे तयार होण्याची ही योग्य वेळ आहे. जर...
मसाला पिकांना द्या पुरेसे पाणीमसाला पिकांना पाण्याचा ताण सहन होत नाही, हे...
हळदीमध्ये भरणी, खत व्यवस्थापन...हळदीची उगवण आणि शाकीय वाढ यांनतर पुढील दोन...
हळद पिकातील रोगांचे नियंत्रणसध्या हळद लागवड होऊन तीन ते चार महिन्यांचा...
हळद पिकातील कीड नियंत्रणसध्या हळद लागवड होऊन तीन ते चार महिन्यांचा...
हळदीची भरणी आवश्यक...सध्याच्या काळात हळदीचे खोड तसेच फुटव्यांची वाढ...
पानवेल लागवडीसाठी जोमदार बेणे निवडापानवेल लागवडीसाठी सुपीक, उत्तम निचरा होणारी, रेती...
पानवेल लागवडीपूर्वीची तयारी...ज्या शेतकऱ्यांना नवीन पानमळ्याची लागवड करावयाची...
काळी मिरी कशी तयार करतात?काळी मिरीच्या वेलांची लागवड केल्यानंतर तीन...
मसाला प्रक्रिया उद्योगात अाहेत संधीमसाले व त्यावर आधारित प्रक्रियायुक्त पदार्थांना...
गादीवाफ्यावर करा आले लागवडआले लागवड करण्यापूर्वी १ ते २ दिवस अगोदर गादीवाफा...