agricultural stories in Marathi, importance of Ficus racemosa | Agrowon

अशक्तपणा, त्वचा रोगावर उंबर उपयुक्त
अश्विनी चोथे
शनिवार, 12 जानेवारी 2019
  • स्थानिक नाव    : उंबर, औदुंबर          
  • शास्त्रीय  नाव    : Ficus racemosa        
  • इंग्रजी नाव     : Gular Country Fig, Cluster fig  
  • संस्कृत नाव     : उदुंबर, हेमदुग्ध, पवित्रक         
  • कुळ    : Moraceae       
  • उपयोगी भाग    : कोवळी फळे        
  • उपलब्धीचा काळ    : फेब्रुवारी – जून        
  • झाडाचा प्रकार    : झाड       
  • अभिवृद्धी     : पक्ष्यांच्या विष्टेतून        
  • वापर    : भाजी

 

आढळ

  • स्थानिक नाव    : उंबर, औदुंबर          
  • शास्त्रीय  नाव    : Ficus racemosa        
  • इंग्रजी नाव     : Gular Country Fig, Cluster fig  
  • संस्कृत नाव     : उदुंबर, हेमदुग्ध, पवित्रक         
  • कुळ    : Moraceae       
  • उपयोगी भाग    : कोवळी फळे        
  • उपलब्धीचा काळ    : फेब्रुवारी – जून        
  • झाडाचा प्रकार    : झाड       
  • अभिवृद्धी     : पक्ष्यांच्या विष्टेतून        
  • वापर    : भाजी

 

आढळ

  •  उंबराचे वृक्ष महाराष्ट्रात सर्वत्र आढळतात. जंगलात, नदीच्या किनारी, डोंगरकपारीला रस्त्याच्या कडेला शेताच्या बांधावर वाढलेले आढळतात. मंदिर व देवळच्या परिसरात धार्मिकस्थळी उंबराची लागवडही केली जाते.
  •   वनस्पतीची ओळख
  • उंबराचे वृक्ष १० ते १५ मीटर उंचीपर्यंत वाढतात. खोड मोठे, मजबूत असून, फांद्या अनेक पसरलेल्या पांढरट करड्या रंगाच्या, गुळगुळीत असतात.
  • पाने साधी, एका आड एक, सदाहरित, लंबवर्तुळाकार-अंडाकृती असतात.
  • पाने ७ ते १५  सें.मी. लांब व ३ ते ६ सें.मी. रुंद, टोकाकडे साधारण निमुळती दोन्ही पृष्ठभाग गुळगुळीत, वरचा भाग चकाकणारा असतो.
  • फुले सूक्ष्म, गोल आकाराच्या फळासारख्या पुष्पमंजिरीत येतात. ही फुले झाडाच्या मुख्य खोडावर, तसेच फांद्यावर येतात. तयार झालेली फळे हिरव्या रंगाची पिकल्यावर लालसर रंगाचे बनतात.
  • फुले एकलिंगी गोलाकार फुलाच्या आतील भागात सूक्ष्म नर मादी व वांझ फुले असतात. नरफुले टोकाकडील वरील बाजूस असतात, तर मादी फुले टोकाकडील बाजूस असतात.
  • नर व मादी फुलांच्यामध्ये वांझ फुले असतात. फळाच्या वरच्या बाजूस देठाच्या खालच्या बाजूस लहानसे छिद्र असते. या छिद्रातून परागीभवन करणारे लहान कीटक आत शिरतात व परागीभवन करतात. त्यानंतर फळ वाढू लागते.
  • फळे गोलाकार, वरील बाजूस नाजूक लव असणारी असतात. पिकल्यावर लाल होतात.  बिया अनेक, लहान,  पिवळ्या रंगाच्या असतात.

 

औषधी उपयोग

  • उंबराचे मूळ, साल, पाने, फळ व चीक औषधात वापरतात.  
  • उंबराची पिकलेली फळे रक्त वाहणाऱ्या सर्व रोगात वापरतात.
  • कफाबरोबर नाकांतून रक्त वाहत असेल, लघवीतून रक्त जात असेल, तर ह्याचे फळ खायला देतात.
  • लहान मुलांना उलट्या, जुलाब, अशक्तपणावर चिकाचे १० थेंब दुधातून दिले जातात.
  • उंबरच्या मुळातून जे पाणी निघते ते अतिशय पौष्टिक असते. गोवर व मधुमेहात हे पाणी गुणकारी आहे.
  • साल आंघोळीच्या पाण्यासोबत त्वचारोगासाठी वापरली जाते. याच्या कोवळ्या पानाचे चूर्ण मधात मिसळून पित्तावर दिले जाते.

टीप ः तज्ज्ञांच्या सल्याने औषधोपचार करावेत.

कच्च्या उंबराच्या फळांची भाजी  
साहित्य : २५० ग्रॅम उंबराची फळे, १-२ बारीक चिरलेले कांदे, ६-७ ठेचलेल्या लसूण पाकळ्या, १-२ चमचे लाल मिरची पावडर, १ चमचा हळद, १ चमचा धने पूड, फोडणीसाठी हिंग, जिरे, मोहरी, तेल, मीठ चवीप्रमाणे.
कृती:
प्रथम उंबराची कच्ची फळे स्वछ धुऊन उभी चिरून घ्यावीत. नंतर एका कढईत तेल गरम करून त्यात जिरे, मोहरी, हिंगाची फोडणी करून घ्यावी. तेलात कांदा, लसूण चांगला परतून लाल मिरची पावडर, हळद, धने पूड व कापलेले फळे टाकून चांगले परतून घ्यावे. चवीप्रमाणे मीठ घालावे. १० ते १५ मिनिट झाकण ठेवून शिजवून घ्यावे.    
टीपः काही भागांत पिकलेले फळेही खाल्ली जातात. 

- अश्विनी चोथे, ७७४३९९१२०६
(क. का. वाघ उद्यानविद्या, महाविद्यालय, नाशिक)

इतर अॅग्रो विशेष
आज शिवजयंती : शिवनेरीवर पारंपारिक...पुणे : फाल्गुन वद्य तृतीया या तिथीनुसार आज (ता....
अतितीव्र हवामानस्थितीला कर्बाचे वाढते...पुणे : वातावरणातील कार्बनडाय ऑक्साईडचे (कर्ब)...
कमतरतेनुसार सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा वापर...अलीकडे सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता अधिक...
पिंप्री गावाने कमावले लसूणघास शेतीत नाव पिंप्री (वळण) (ता. राहुरी, जि. नगर) हे गाव मुळा...
दुष्काळातही सुरती हुरड्याची  चवच काही...औरंगाबाद जिल्ह्यातील सारंगपूर येथील अरुण कडूबाळ...
। तुका म्हणे कान्हा । भूक लागली नयनां ।।देहू : तुकाराम तुकाराम...असा नामघोष आणि...
नांदेड जिल्ह्यात कापूस उत्पादकता...नांदेड ः नांदेड जिल्ह्यात २०१८-१९ च्या खरीप...
नगरची लढत राहणार लक्षवेधीनगर : राज्याच्या सर्वाधिक लक्ष असलेल्या नगर (...
रब्बी पीकविम्याला बोगस प्रकरणांचे ग्रहणमुंबई ः २०१८-१९ च्या रब्बी हंगामात पंतप्रधान...
सहा कारखान्यांची धुराडी थंडावलीऔरंगाबाद  : मराठवाडा व खानदेशातील पाच...
बेदाण्याला दराची गोडीसांगली ः होळी सणाच्या पार्श्वभूमीवर बेदाण्याची...
आनंदाचा उतरता आलेखजगभरातील आनंदी देशांचा अहवाल (वर्ल्ड हॅपीनेस...
आदित्यात् जायते वृष्टि:जगात एकूण १९५ देश आहेत, पण आकार, आर्थिक स्थिती,...
आज संत तुकाराम बीजदेहू, जि. पुणे  : जगद्‌गुरू संत श्री तुकाराम...
उज्ज्वल भविष्याचा सर्वोत्तम मार्ग ‘जल...भारत जलसंकट समस्येचा सामना करत आहे. वाढती...
जल‘मुक्त’ शिवारवॉ टर ग्रीडच्या माध्यमातून मराठवाड्यातील सर्व...
राज्यात शंभर लाख टन साखर उत्पादनभवानीनगर, जि. पुणे ः राज्यात ३० टक्के हुमणीग्रस्त...
मध्य महाराष्ट्र, मराठवाड्यात अवकाळीची...पुणे : रविवारी, सोमवारी पुन्हा काही अंशी...
जैविक कीड-नियंत्रणासाठी उपयुक्त बुरशीगेल्या काही वर्षांमध्ये कीडनियंत्रणासाठी...
केशर आंबा फळगळीची कारणे अन् उपाययोजना  सद्यःस्थितीत हवामान आंबा झाडांसाठी...