agricultural stories in marathi, irrigation & drainage | Agrowon

भूमिगत निचरा पाइपची योग्य खोली आवश्‍यक
एस. डी. राठोड
बुधवार, 13 सप्टेंबर 2017

क्षारपड व पाणथळ जमिनीतून पाण्याचा निचरा करण्यासाठी भूमिगत सच्छिद्र पाइप निचरा प्रणाली ही पद्धत चांगली आहे. मात्र ती शेतात उभारताना जमिनीत योग्य खोलीवर निचरा पाइपची रचना करावी. निचरा पाइपमधून पाण्याचा नाल्यात विसर्ग करताना त्याला नाल्यातील पाण्याचा अडथळा येणार नाही, याचीही काळजी घ्यावी.

पाणथळ जमिनीत भूमिगत सच्छिद्र पाइप निचरा प्रणाली उभारण्याचे विविध आराखडे आहेत. आपल्या शेतजमिनीच्या उंच-सखलपणाचा विचार करून योग्य पद्धत निवडावी.

निचरा पद्धतीचे वेगवेगळे आराखडे :

क्षारपड व पाणथळ जमिनीतून पाण्याचा निचरा करण्यासाठी भूमिगत सच्छिद्र पाइप निचरा प्रणाली ही पद्धत चांगली आहे. मात्र ती शेतात उभारताना जमिनीत योग्य खोलीवर निचरा पाइपची रचना करावी. निचरा पाइपमधून पाण्याचा नाल्यात विसर्ग करताना त्याला नाल्यातील पाण्याचा अडथळा येणार नाही, याचीही काळजी घ्यावी.

पाणथळ जमिनीत भूमिगत सच्छिद्र पाइप निचरा प्रणाली उभारण्याचे विविध आराखडे आहेत. आपल्या शेतजमिनीच्या उंच-सखलपणाचा विचार करून योग्य पद्धत निवडावी.

निचरा पद्धतीचे वेगवेगळे आराखडे :

  •  रॅंडम निचरा पद्धत ः जमिनीच्या उंच-सखलपणामुळे संपूर्ण शेतजमिनीवर पाणथळ क्षारपडीची समस्या उद्‌भवत नाही. त्यामुळे ज्या ठिकाणी जमीन क्षारपड-पाणथळ झाली असेल अशाच ठिकाणी निचरा पद्धत बसवावी. त्यामुळे खर्चात बचत होते. या पद्धतीला रॅंडम निचरा पद्धत म्हणतात.
  •  समांतर निचरा पद्धत ः सपाट आणि नियमित आकाराच्या जमिनीत उपनळ्या एकमेकीस समांतर आणि उपमुख्यनळीस काटकोनात जोडतात. या पद्धतीत उपनळ्या उताराला आडव्या; तर उपमुख्य नळ्या उताराच्या दिशेने बसवाव्यात. त्यामुळे उतारावरील पाणी पाझरून उपनळीस मिळते आणि उपनळीतील पाणी उपमुख्य नळीत जाते. शेवटी मुख्य पाइपद्वारे ते ओढ्यात किंवा विहिरीमध्ये जाते.
  •  हेरिंगबोन पद्धत ः ही पद्धत मध्यम ते जास्त उताराच्या जमिनीत उपयोगी पडते. साधारणतः व्ही किंवा यू आकाराच्या जमिनीत उपनळ्या एकमेकीस समांतर; परंतु उपमुख्य नळीस एका बाजूने किंवा दोन्ही बाजूने ४५ अंशांनी जोडल्या जातात.
  •  इंटरसेप्टर निचरा पद्धत ः कॅनॉल, तलाव यांमधून पाझरून येणारे पाणी अडवून शेतजमीन पाणथळ होण्यापासून वाचविण्यासाठी या निचरा पद्धतीचा अवलंब होतो; तसेच जास्त उताराच्या जमिनीकडून सखल भागाकडे येणाऱ्या पाण्यास अडवण्यासाठीही या निचरा पद्धतीचा अवलंब करता येतो.

निचरा पाइपची खोली ः
पाणथळ जमिनीतून पाण्याचा निचरा होण्यासाठी योग्य खोलीवर निचरा पाइप (लॅटरल ड्रेन) टाकणे आवश्‍यक आहे. ही खोली पिकांचा प्रकार व कार्यक्षम मुळांची खोली, जमिनीचा प्रकार, अभेद्य थराची खोली, नाल्याची खोली इ. बाबींवर अवलंबून असते; तसेच ही खोली ठरविताना विविध पिकांचे चांगले उत्पादन घेण्यासाठी आवश्‍यक असणारी कमीत कमी भूजल पातळी ठेवली जाईल, याची दक्षता घेणे गरजेचे असते.

दोन निचरा पाइपमधील अंतर ः
दोन निचरा पाइपमधील अंतर मातीची जलसंचालकता, निचरा सच्छिद्रता, अभेद्य थराची खोली, सध्याची जमिनीतील पाण्याची खोली आणि निचरा पद्धतीनंतरची पाण्याची पातळी इ. बाबींवर अवलंबून असते. सर्वसाधारणपणे भारी जमिनीसाठी हे अंतर १० ते १५ मीटर, मध्यम जमिनीसाठी १५ ते ३० मीटर तर वालुकामय जमिनीसाठी ३० ते ६० मीटर ठेवावे.

लॅटरल व कलेक्‍टर पाइपसाठी ढाळ ः
सपाट जमिनीत निचरा प्रणाली वापरताना लॅटरल व कलेक्‍टरला जास्त ढाळ द्यावा. पाण्याचा निचरा लवकर होण्यासाठी त्याची मदत होते. मात्र त्याचबरोबर निचरा पाइपची खोली ८० सें.मी.पेक्षा कमी होणार नाही, याचीही काळजी घ्यावी. निचरा पाइपला जास्तीत जास्त २ टक्के ढाळ द्यावा; पण कमीत कमी ढाळ देताना वेगवेगळ्या व्यासाच्या पाइपसाठी खालीलप्रमाणे ढाळ द्यावा.

लॅटरल व कलेक्‍टर पाइपची कमीत कमी व जास्तीत जास्त लांबी ः
सर्वसाधारणपणे निचरा पाइपची कमीत कमी लांबी ही नेहमी त्या दोन निचरा पाइपमधील अंतराच्या दुप्पट ठेवावी. जास्तीत जास्त लांबी ६०० मीटरपर्यंत ठेवू शकतो, कारण ढाळ देताना येणाऱ्या अडचणी व आउटलेटची स्थिती यावरून लॅटरलची जास्तीत जास्त लांबी ठरवावी लागते.

निचरा पद्धतीच्या आउटलेटसंबंधी घ्यावयाची काळजी ः
आउटलेटमधून नाल्यामध्ये पडणाऱ्या पाण्याला नाल्यातील पाण्याचा अडथळा होण्याची शक्‍यता असते. हे टाळण्यासाठी हे आउटलेट नाल्यामध्ये असणाऱ्या पाण्याच्या पातळीच्या नेहमी ३० ते ४५ सें.मी.वर असावे. आउटलेट पाइपच्या टोकाला जाळी असलेले टोपण बसवावे म्हणजे उंदीर, बेडूक, साप यांसारखे प्राणी पाइपमध्ये शिरणार नाहीत.

निचरा पाइपची कमीत कमी खोली ः
मशागतीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या यांत्रिक साधनांमुळे सच्छिद्र पाइपला धोका होणार नाही, याची काळजी घ्यावी. त्यासाठी ते पाइप कमीत कमी ८० सें.मी. खोलीवर गाडावेत.

संपर्क ः एस. डी. राठोड, ९८५०२३६१०३
(कृषी संशोधन केंद्र, डिग्रज, जि. सांगली)
 

इतर टेक्नोवन
सूर्यफूल बियांपासून प्रक्रियायुक्त...आपल्याकडे सूर्यफुलाचा वापर प्रामुख्याने तेलासाठी...
शेतमाल प्रक्रियेसाठी सोपी यंत्रेभारतीय कृषी संशोधन परिषदेची ‘सिफेट’ ही अत्यंत...
परागीकरण करणारा रोबो ः ब्रॅम्बल बीआपण जी फळे किंवा भाज्या खातो, त्यांच्या...
मातीतील आर्द्रतेच्या माहितीसाठ्यावरून...अमेरिकन अंतरीक्ष संशोधन संस्था (नासा)...
बुद्धिकौशल्यातून लालासो झाले शेतीतील ‘...अशिक्षित असले तरी लालासो भानुदास साळुंखे-पाटील...
पेरा शेणखताच्या ब्रिकेट्स...मंगळवेढा (जि. सोलापूर) येथील प्रयोगशील शेतकरी...
आरोग्यासाठी पोषक पारंपरिक गहू जातींवरील...सामान्यतः गहू हा बहुसंख्य लोकांच्या आहाराचा मुख्य...
कृषी अवजार निर्मात्यांना चांगल्या...गेल्या काळात झालेली नोटाबंदी, त्यानंतर लागू...
‘क्रॉप कव्हर’ तंत्राने वाढवली पिकाची...वर्धा जिल्ह्यातील रोहणा येथील अविनाश कहाते व...
चेरी टोमॅटोच्या काढणीसाठी ‘इलेव्हेटेड...अधिक उंचीपर्यंत वाढणाऱ्या वेली किंवा फळझाडांमध्ये...
क्षारयुक्त जमिनीच्या शास्त्रीय...जमिनीमध्ये क्षारांचे प्रमाण वाढत जाऊन त्या खराब...
खरबूज प्रक्रियेत आहेत संधी...खरबूज हे अत्यंत स्वादिष्ट फळ. खाण्याच्या बरोबरीने...
जलशुद्धीकरणासाठी सूर्यप्रकाशावर आधारीत...सूर्यप्रकाशाच्या साह्याने पाण्याचे शुद्धीकरण...
उपकरण देईल आजारी जनावराची पूर्व सूचनाएसएनडीटी विद्यापीठाच्या मुंबईमधील प्रेमलीला...
शालेय विद्यार्थी झाले कृषी संशोधकजळगावात जैन हिल्स येथे शालेय विद्यार्थ्यांसाठी ‘...
साठवणुकीसाठी प्री फॅब्रिकेटेड गोदाम,...शेतमालाची योग्य गुणवत्ता जपण्यासाठी योग्य साठवणूक...
दिवस-रात्रीच्या तापमान फरकातूनही मिळवता...कमाल आणि किमान तापमानातील बदलाद्वारे विद्युत...
पवनचक्क्यांची झीज कमी करणारे नवे...वातावरणातील विविध घटकांचा परिणाम होऊन...
शहरात व्हर्टिकल फार्मिंग रुजवण्यासाठी...कॅनडामधील लोकल ग्रोस सलाड या स्वयंसेवी संस्थेने...
हवेच्या शुद्धीकरणासाठीही इनडोअर वनस्पती...वाढत्या शहरीकरणासोबतच प्रदूषणाची समस्याही वेगाने...