agricultural stories in marathi, irrigation & drainage | Agrowon

भूमिगत निचरा पाइपची योग्य खोली आवश्‍यक
एस. डी. राठोड
बुधवार, 13 सप्टेंबर 2017

क्षारपड व पाणथळ जमिनीतून पाण्याचा निचरा करण्यासाठी भूमिगत सच्छिद्र पाइप निचरा प्रणाली ही पद्धत चांगली आहे. मात्र ती शेतात उभारताना जमिनीत योग्य खोलीवर निचरा पाइपची रचना करावी. निचरा पाइपमधून पाण्याचा नाल्यात विसर्ग करताना त्याला नाल्यातील पाण्याचा अडथळा येणार नाही, याचीही काळजी घ्यावी.

पाणथळ जमिनीत भूमिगत सच्छिद्र पाइप निचरा प्रणाली उभारण्याचे विविध आराखडे आहेत. आपल्या शेतजमिनीच्या उंच-सखलपणाचा विचार करून योग्य पद्धत निवडावी.

निचरा पद्धतीचे वेगवेगळे आराखडे :

क्षारपड व पाणथळ जमिनीतून पाण्याचा निचरा करण्यासाठी भूमिगत सच्छिद्र पाइप निचरा प्रणाली ही पद्धत चांगली आहे. मात्र ती शेतात उभारताना जमिनीत योग्य खोलीवर निचरा पाइपची रचना करावी. निचरा पाइपमधून पाण्याचा नाल्यात विसर्ग करताना त्याला नाल्यातील पाण्याचा अडथळा येणार नाही, याचीही काळजी घ्यावी.

पाणथळ जमिनीत भूमिगत सच्छिद्र पाइप निचरा प्रणाली उभारण्याचे विविध आराखडे आहेत. आपल्या शेतजमिनीच्या उंच-सखलपणाचा विचार करून योग्य पद्धत निवडावी.

निचरा पद्धतीचे वेगवेगळे आराखडे :

  •  रॅंडम निचरा पद्धत ः जमिनीच्या उंच-सखलपणामुळे संपूर्ण शेतजमिनीवर पाणथळ क्षारपडीची समस्या उद्‌भवत नाही. त्यामुळे ज्या ठिकाणी जमीन क्षारपड-पाणथळ झाली असेल अशाच ठिकाणी निचरा पद्धत बसवावी. त्यामुळे खर्चात बचत होते. या पद्धतीला रॅंडम निचरा पद्धत म्हणतात.
  •  समांतर निचरा पद्धत ः सपाट आणि नियमित आकाराच्या जमिनीत उपनळ्या एकमेकीस समांतर आणि उपमुख्यनळीस काटकोनात जोडतात. या पद्धतीत उपनळ्या उताराला आडव्या; तर उपमुख्य नळ्या उताराच्या दिशेने बसवाव्यात. त्यामुळे उतारावरील पाणी पाझरून उपनळीस मिळते आणि उपनळीतील पाणी उपमुख्य नळीत जाते. शेवटी मुख्य पाइपद्वारे ते ओढ्यात किंवा विहिरीमध्ये जाते.
  •  हेरिंगबोन पद्धत ः ही पद्धत मध्यम ते जास्त उताराच्या जमिनीत उपयोगी पडते. साधारणतः व्ही किंवा यू आकाराच्या जमिनीत उपनळ्या एकमेकीस समांतर; परंतु उपमुख्य नळीस एका बाजूने किंवा दोन्ही बाजूने ४५ अंशांनी जोडल्या जातात.
  •  इंटरसेप्टर निचरा पद्धत ः कॅनॉल, तलाव यांमधून पाझरून येणारे पाणी अडवून शेतजमीन पाणथळ होण्यापासून वाचविण्यासाठी या निचरा पद्धतीचा अवलंब होतो; तसेच जास्त उताराच्या जमिनीकडून सखल भागाकडे येणाऱ्या पाण्यास अडवण्यासाठीही या निचरा पद्धतीचा अवलंब करता येतो.

निचरा पाइपची खोली ः
पाणथळ जमिनीतून पाण्याचा निचरा होण्यासाठी योग्य खोलीवर निचरा पाइप (लॅटरल ड्रेन) टाकणे आवश्‍यक आहे. ही खोली पिकांचा प्रकार व कार्यक्षम मुळांची खोली, जमिनीचा प्रकार, अभेद्य थराची खोली, नाल्याची खोली इ. बाबींवर अवलंबून असते; तसेच ही खोली ठरविताना विविध पिकांचे चांगले उत्पादन घेण्यासाठी आवश्‍यक असणारी कमीत कमी भूजल पातळी ठेवली जाईल, याची दक्षता घेणे गरजेचे असते.

दोन निचरा पाइपमधील अंतर ः
दोन निचरा पाइपमधील अंतर मातीची जलसंचालकता, निचरा सच्छिद्रता, अभेद्य थराची खोली, सध्याची जमिनीतील पाण्याची खोली आणि निचरा पद्धतीनंतरची पाण्याची पातळी इ. बाबींवर अवलंबून असते. सर्वसाधारणपणे भारी जमिनीसाठी हे अंतर १० ते १५ मीटर, मध्यम जमिनीसाठी १५ ते ३० मीटर तर वालुकामय जमिनीसाठी ३० ते ६० मीटर ठेवावे.

लॅटरल व कलेक्‍टर पाइपसाठी ढाळ ः
सपाट जमिनीत निचरा प्रणाली वापरताना लॅटरल व कलेक्‍टरला जास्त ढाळ द्यावा. पाण्याचा निचरा लवकर होण्यासाठी त्याची मदत होते. मात्र त्याचबरोबर निचरा पाइपची खोली ८० सें.मी.पेक्षा कमी होणार नाही, याचीही काळजी घ्यावी. निचरा पाइपला जास्तीत जास्त २ टक्के ढाळ द्यावा; पण कमीत कमी ढाळ देताना वेगवेगळ्या व्यासाच्या पाइपसाठी खालीलप्रमाणे ढाळ द्यावा.

लॅटरल व कलेक्‍टर पाइपची कमीत कमी व जास्तीत जास्त लांबी ः
सर्वसाधारणपणे निचरा पाइपची कमीत कमी लांबी ही नेहमी त्या दोन निचरा पाइपमधील अंतराच्या दुप्पट ठेवावी. जास्तीत जास्त लांबी ६०० मीटरपर्यंत ठेवू शकतो, कारण ढाळ देताना येणाऱ्या अडचणी व आउटलेटची स्थिती यावरून लॅटरलची जास्तीत जास्त लांबी ठरवावी लागते.

निचरा पद्धतीच्या आउटलेटसंबंधी घ्यावयाची काळजी ः
आउटलेटमधून नाल्यामध्ये पडणाऱ्या पाण्याला नाल्यातील पाण्याचा अडथळा होण्याची शक्‍यता असते. हे टाळण्यासाठी हे आउटलेट नाल्यामध्ये असणाऱ्या पाण्याच्या पातळीच्या नेहमी ३० ते ४५ सें.मी.वर असावे. आउटलेट पाइपच्या टोकाला जाळी असलेले टोपण बसवावे म्हणजे उंदीर, बेडूक, साप यांसारखे प्राणी पाइपमध्ये शिरणार नाहीत.

निचरा पाइपची कमीत कमी खोली ः
मशागतीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या यांत्रिक साधनांमुळे सच्छिद्र पाइपला धोका होणार नाही, याची काळजी घ्यावी. त्यासाठी ते पाइप कमीत कमी ८० सें.मी. खोलीवर गाडावेत.

संपर्क ः एस. डी. राठोड, ९८५०२३६१०३
(कृषी संशोधन केंद्र, डिग्रज, जि. सांगली)
 

इतर टेक्नोवन
सुधारित बायोगॅस सयंत्र ठरते फायदेशीरसामान्य रचना असलेल्या सयंत्राच्या तुलनेत ताज्या...
पखाले बंधूंनी केले पोल्ट्रीचे ‘...मालेगाव (ता. जि. वाशीम) येथील विनोद पखाले व...
सातत्यपूर्ण प्रयोगातून शेती जाईल...शेतीमध्ये समस्या खूप आहेत. त्यावर मात करण्यासाठी...
सोलर टनेल ड्रायरचा वापर ठरतो फायदेशीरसोलर टनेल ड्रायर हे तंत्रज्ञान प्रदूषण न करणारे...
पोल्ट्री वीर्यपोल्ट्री विरळकांमुळे...पोल्ट्री पक्ष्यांचे वीर्य हे तीव्र असून, त्यांचे...
महिलांचे कष्ट कमी करणारे मका सोलणी यंत्रमक्याची सोलणी करणे तसे कष्टप्रद काम असते. हे काम...
महिलाबचत गटाकडून कापूस ते वस्त्रनिर्मितीकापूस हे विदर्भातील मुख्य पीक; पण त्यावर...
घरगुती प्रक्रियेतून बेलफळापासून बनवा...बेल झाड औषधी असून, घरगुती पातळीवर विविध...
धान्य वहनासाठी न्यूमॅटिक तंत्रावरील...तंजावर (तमिळनाडू) येथील भारतीय अन्नप्रक्रिया...
शेतशिवारांत लवकरच 'ड्रायव्हर' विना...पुणे : सर्जा-राजाच्या परंपरेने चालणाऱ्या भारतीय...
सुधारित यंत्रामुळे वाढेल उत्पादनांची...वर्षभर वेगवेगळ्या भाज्यांचे उत्पादन आपल्या...
आधुनिक बैलगाडीमुळे होईल बैलांवरील ताण...उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठातील संशोधक डॉ. जयदीप...
तंत्र भस्मीकरणाचे...भस्मीकरण उपकरण ९०० ते ११०० अंश सेल्सिअस तापमानात...
फुले, भाज्या काढणीसाठी सुरक्षित साधने विविध फुलांची किंवा भाज्यांची...
नारळापासून कल्परसासह मध, गुळ, साखर...नारळापासून कल्परस मिळवण्याची शास्त्रशुद्ध पद्धती...
ताडपत्रीपासून सुलभ तंत्राचा पिवळा चिकट...काही तंत्रज्ञान अत्यंत सोपे, सुलभ व कमी खर्चाचे...
डिझेल इंजिनमध्ये बायोगॅसचा वापरजैविक वायूचा वापर दळणवळणासाठी लागणारे इंजिन तसेच...
फवारणी यंत्राच्या कल्पक निर्मितीतून वेळ...एकीकडे शेतीत यांत्रिकीकरण वाढत आहे, तर दुसरीकडे...
रब्बी हंगामासाठी सुधारित अवजारेरब्बी हंगामाचा विचार करता मजुरांची उपलब्धता व...
मोल निचरा पद्धत आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीरजमिनीत चिकणमातीचे प्रमाण ३५ टक्‍क्‍यांपेक्षा...