agricultural stories in Marathi, raw fodder processing | Agrowon

निकृष्ट चाऱ्यापासून दर्जेदार पशुखाद्य
कृषी महाविद्यालय, धुळे
बुधवार, 24 एप्रिल 2019

उन्हाळ्यामध्ये जनावरांना पुरेसा हिरवा चारा देणे शक्य होत नाही. अशावेळी उपलब्ध वाळलेल्या चाऱ्याची कुट्टी करून त्यावर प्रक्रिया करावी. यामुळे चारा वाया जात नाही, चाऱ्याची पाचकता व गुणवत्ता वाढते.

 जनावरांच्या गुणवत्तेनुसार दूध उत्पादन मिळविण्यासाठी त्यांचा आहार संतुलित, सकस आणि पुरेसा असणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. जनावरांच्या खाद्यावर साधारणपणे ७० टक्के खर्च होतो, हा खर्च कमी करण्यासाठी चांगल्या गुणवत्तेचे खाद्य (१६-२० टक्के प्रथिने व ७० टक्के एकूण पचनीय पदार्थ) घरच्याघरी तयार करावे.

उन्हाळ्यामध्ये जनावरांना पुरेसा हिरवा चारा देणे शक्य होत नाही. अशावेळी उपलब्ध वाळलेल्या चाऱ्याची कुट्टी करून त्यावर प्रक्रिया करावी. यामुळे चारा वाया जात नाही, चाऱ्याची पाचकता व गुणवत्ता वाढते.

 जनावरांच्या गुणवत्तेनुसार दूध उत्पादन मिळविण्यासाठी त्यांचा आहार संतुलित, सकस आणि पुरेसा असणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. जनावरांच्या खाद्यावर साधारणपणे ७० टक्के खर्च होतो, हा खर्च कमी करण्यासाठी चांगल्या गुणवत्तेचे खाद्य (१६-२० टक्के प्रथिने व ७० टक्के एकूण पचनीय पदार्थ) घरच्याघरी तयार करावे.

चाऱ्यावर प्रक्रिया
जनावरांना नियमितपणे वर्षभर सकस व संतुलित चारा मिळणे आवश्यक असते. मात्र अनियमित पाऊस, पाण्याचा अभाव, चारा लागवडीसाठी जमिनीची कमतरता या गोष्टींमुळे ते शक्य होत नाही. उन्हाळ्यामध्ये हिरव्या चाऱ्याचा तुटवडा जाणवतो. त्यामुळे जनावरांची उत्पादन क्षमता जास्त असूनसुद्धा दूध उत्पादनामध्ये घट होते. जनावरांना हिरव्या चाऱ्यासोबत वाळलेल्या चाऱ्याचा पुरवठा नियमितपणे करणे गरजेचे असते. उन्हाळ्यामध्ये जनावरांना पुरेसा हिरवा चारा देणे शक्य होत नाही. अशावेळी उपलब्ध वाळलेल्या चाऱ्याची कुट्टी करून त्यावर प्रक्रिया करावी. यामुळे चारा वाया जात नाही, चाऱ्याची पाचकता व गुणवत्ता वाढते. यासाठी निकृष्ठ चाऱ्यावर कमी खर्चामध्ये प्रक्रिया करणे आणि त्याचा उपयोग जनावरांच्या खाद्यावर करणे उपयुक्त ठरते.

उसाच्या भुश्‍यावर प्रक्रिया  

  • उसाच्या भुश्‍यावर वाफेची प्रक्रिया करून त्यांमध्ये २ टक्के युरिया, १२ टक्के मळी आणि २ टक्के खनिज मिश्रण मिसळून त्यावर ठरावीक वजनाचा दाब देऊन ब्लॉक तयार केले जातात. हे ब्लॉक तयार केल्यावर २ ते ३ महिन्यांनी जनावरांच्या खाद्यामध्ये वापरावेत.

गहू भुश्यावर प्रक्रिया

  • प्रथम १०० किलो भुसा फरशीवर पसरावा. एका ड्रममध्ये  ५० लिटर पाणी घेऊन त्यामध्ये ४ किलो युरिया मिसळून द्रावण तयार करावे. हे द्रावण झारीच्या साह्याने सर्व भुश्यावर व्यवस्थित शिंपडावे. भुश्यावर युरियाचे द्रावण शिंपडल्यानंतर तो चांगला खाली वर करावा. यामुळे सर्व भुश्‍यावर सम प्रमाणात द्रावण मिसळते.
  • त्यानंतर भुश्‍याचा ढीग करून प्लॅस्टिकच्या कागदाने हवाबंद करावा. बाजूने शेणमातीचा थर द्यावा. साधारणपणे २१ दिवसांनी या भुश्‍यामध्ये अमोनियाची प्रक्रिया होऊन त्याची पाचकता व रुचकरपणा वाढून त्यामधील प्रथिनांचे प्रमाणही वाढते. यानंतर हा चारा जनावरांच्या खाद्यात वापरावा.
  • प्रक्रिया केलेला गव्हाचा भुसा जनावरांना सुरवातीला १० ते १२ दिवस २ ते ३ किलो द्यावा. त्यानंतर हळूहळू प्रमाण वाढवावे. प्रक्रिया केलेला चारा दिल्यावर दररोज ५ ते ७ किलो हिरवा चारा देणे आवश्यक असते. जनावरांना स्वच्छ पाणी भरपूर पाजावे.

युरोमोल निर्मिती  

  • प्रथम १५ किलो गव्हाचा कणीयुक्त कोंडा किंवा भाताचा कणीयुक्त कोंडा (तेलविरहित राईस ब्रान) घ्यावा.
  • एका भांड्यामध्ये १२ किलो उसाची मळी आणि त्यामध्ये ४ किलो युरिया मिसळून २५ ते ३० मिनिटे उकळावे. या गरम द्रावणामध्ये १५ किलो कोंडा चांगला मिसळून घ्यावा.
  • युरोमोल तयार करताना युरिया, उसाची मळी, आंबवण भरडा व्यवस्थित मिसळावे.
  • जनावरांना सुरवातीला सवय होईपर्यंत ८ ते १० दिवस प्रत्येक दिवसासाठी १ किलो युरोमोल द्यावे. हे खाद्य २ ते ३ आठवड्यांपेक्षा जास्त दिवस उपयोगात आणू नये.
  • युरोमोल खाद्य ६ महिन्यांपेक्षा लहान वयाच्या वासरांना देऊ नये. जर दुभते जनावर प्रतिदिन २० लिटर पेक्षा अधिक दूध देत असेल तर नेहमीच्या खुराकामध्ये ५० टक्‍क्यांपर्यंत युरोमोल खाद्य उपयोगात आणावे आणि उरलेले ५० टक्के नेहमीचे खाद्य द्यावे. युरोमोलचा जनावरांच्या आहारामध्ये वापर केल्यास खाद्यातील पेंडीचे प्रमाण कमी करता येते.

टीप ः पशूतज्ज्ञाच्या सल्यानेच जनावरांच्या आहारात प्रक्रिया केलेल्या चाऱ्याचा वापर करावा.

- कु. घोषिता हिंगोणेकर, ८३०८७२६६६८
 (कृषी महाविद्यालय, धुळे)

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
पशुआहारात वापरा शतावरीजनावरांच्या स्वास्थासाठी वनौषधींचा उपयोग फायदेशीर...
जनावरांना द्या पुरेसा आहार, पाणीजनावरांना आपण गरजेनुसार पाणी देण्याऐवजी आपल्या...
दूध गुणवत्तावाढीसाठी सुप्त कासदाह टाळादुधाळ जनावरांमध्ये साधारणपणे १० ते १२ टक्के या...
सक्षम करा दुग्धव्यवसाय डेअरी हा व्यवसाय म्हणून पाहावा. त्याचे अर्थकारणही...
वाढत्या तापमानात गाई, म्हशींचे आरोग्य...सध्या काही भागांत प्रमाणापेक्षा उष्ण तापमान व...
खाऱ्या पाण्याचा जनावरांच्या आरोग्यावर...खारे पाणी जनावरांची कार्यक्षमता, उत्पादनक्षमता...
भारतातील आधुनिक मधमाश्‍या पालनाचा इतिहासजागतिक मधमाश्‍या दिन विशेष भारतीय उपखंड हे...
तुती लागवडीत आच्छादन करा, संरक्षित पाणी...तुती लागवड तसेच रोपवाटिकेत काळे पॉलिथीन आच्छादन...
शेततळ्यातील मत्स्यशेती शेततळ्यात पाणलोट क्षेत्रातून येणाऱ्या...
बैलामधील खांदेसूजीवर उपायउन्हाळ्यात नांगरणी, कुळवणी, तसेच पावसाळ्याच्या...
कोकण कन्याळ शेळी सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील विविध तालुक्‍यांतील...
शेळ्यांसाठी चारासाधारणपणे शेळ्यांना प्रतिदिन अडीच किलो हिरवा चारा...
लेप्टोस्पिरोसिसपासून जनावरांची काळजी...निरोगी जनावरांचा बाधित जनावरांशी संबंध, गोठ्यातील...
योग्य वेळी लसीकरण करा, आजार टाळाजनावरांतील आजारांच्या नियंत्रणासाठी मार्गदर्शक...
नर रेडकांच्या संगोपनातून वाढवा नफा नर रेडकांचा व्यवस्थित सांभाळ करून, त्यांना योग्य...
पशू उपचारासाठी औषधी वनस्पती ठरताहेत...भारतात पुरातन काळापासून मानवी तसेच पशू उपचारासाठी...
जनावरांचे लसीकरण महत्त्वाचेपशुधन, पाळीव प्राणी व वन्यजीवांपासून अनेक रोग...
शेळ्यांची निवडशे ळ्या विकत घेताना पशुतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार...
पशुआहारावरील खर्च कमी करण्याचे उपायउन्हाळ्यात गाई, म्हशी व इतर जनावरांची भूक कमी...
जनावरातील मुतखड्यावर उपचारजनावरात मुतखडा झाल्यावर तो शस्त्रक्रियेने बरा...