agricultural stories in Marathi, success story of Suresh Banne, Gavan, Dist. Sangli | Agrowon

शून्य मशागत तंत्रातून जोपासली द्राक्ष बाग
अभिजित डाके
बुधवार, 7 नोव्हेंबर 2018

गव्हाण (ता. तासगाव, जि. सांगली) येथील सुरेश राचमंद्र बन्ने यांनी नियोजनपूर्वक कष्ट आणि प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करून द्राक्षाची बाग फुलवली. वेलीच्या गरजेइतके पाणी व्यवस्थापन आणि शून्यमशागतीचे धडे गिरवत त्यांनी द्राक्ष बागेतून दर्जेदार उत्पादन घेण्याचा चांगला प्रयत्न केला आहे.

गव्हाण (ता. तासगाव, जि. सांगली) येथील सुरेश राचमंद्र बन्ने यांनी नियोजनपूर्वक कष्ट आणि प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करून द्राक्षाची बाग फुलवली. वेलीच्या गरजेइतके पाणी व्यवस्थापन आणि शून्यमशागतीचे धडे गिरवत त्यांनी द्राक्ष बागेतून दर्जेदार उत्पादन घेण्याचा चांगला प्रयत्न केला आहे.

तासगाव तालुका हा तसा दुष्काळी भाग. ना पुरेसा पाऊस, ना पाणी... यामुळं शेती हे या भागातील मोठे आव्हान. तशी आमची तीन एकर जिरायती शेती. त्या जमिनीत काय लागवड करायची? हा प्रश्‍न होताच. पावसावर हंगामी पिके घेत होतो. माझ्या हातात कला होती. या कलेतून मी शिलाई काम सुरू केले. त्यातून आर्थिक सुबत्ता मिळण्यास सुरवात झाली. खडतर प्रवास सुरू होता. या भागात द्राक्षाची सुरवात झाली. माझ्या मित्र मंडळींनी द्राक्ष बागा लागवडीस सुरवात केली. त्यांचे बागेतील कष्ट मी पहात होतोच. या शेतकऱ्यांची आर्थिक सुबत्ता पाहून मलादेखील असं वाटलं आपणही द्राक्ष बागायतदार व्हावं. पण त्याचं नियोजन कसं करायचं ? असा प्रश्न डोळ्यासमोर होता. मी द्राक्षबागेची माहिती घेऊ लागलो... द्राक्ष बाग उभारण्यामागची पार्श्वभूमी सुरेश बन्ने सांगत होते.

द्राक्ष बागेची लागवड
द्राक्ष लागवडीबाबत बन्ने म्हणाले, की मी कूपनलिका घेतली, पाणीदेखील लागलं. १९९९ च्या दरम्यान, १५ गुंठे क्षेत्रावर द्राक्षाच्या सोनाक्का जातीची ओनरूट वर लागवड केली. मित्रांचा सल्ला घेत योग्य बाग व्यवस्थापनातून उत्पादन सुरू झालं. पण संकटं काही पाठ सोडत नव्हती. पाणी कधी उपलब्ध व्हायचं. कधी कमी पडायचं. बाग लावल्यानंतर परिसरातील प्रयोगशील शेतकरी आणि तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेण्यास सुरवात केली. या दरम्यान पंढरपूर येथील वासुदेव गायकवाड यांची द्राक्ष शेती पाहण्याचा योग आला. त्यांच्याकडे जाऊन शेती करण्याची पद्धती आणि काटेकोर नियोजन आत्मसात केले. द्राक्ष शेतीचा अभ्यास झाल्यानंतर आणखी वीस गुंठे क्षेत्रावर रूटस्टॉकवर सोनाक्का जातीची लागवड केली.  शून्य मशागत शेतीची पाहणी आणि माहिती घेतल्यामुळे शेती करण्याचा उत्साह वाढला. सुरवातीपासूनच ठिबक सिंचनाचा वापर करण्यास सुरवात केली.
माझी १५ गुंठे ओनरूट पद्धत आणि २० गुंठे रूटस्टॉक पद्धतीने लावलेली बाग आहे. आज ओनरूटवरील बाग सतरा वर्षांची आहे. परिसरातील शेतकरी म्हणतात, की ही बाग काढून दुसरी करा. पण मी त्यांना सांगतो, की आज ही  बाग मला गोड रसाळ, द्राक्ष देते. चांगले उत्पन्न मिळते. कमी क्षेत्रात अपेक्षित उत्पादन मिळत असेल तर खर्च का वाढवायचा ? विनामशागत पद्धत वापरल्याने मजूर, आंतरमशागत आणि रासायनिक खतांमध्ये सुमारे ५० टक्के खर्च कमी होतो. याचाच अर्थ असा की, खर्चात बचत म्हणजे उत्पन्नात ५० टक्के वाढ. हे सूत्र मी कायम डोळ्यासमोर ठेवले आहे. मला दरवर्षी दहा
टन उत्पादन मिळते. आंध्रप्रदेशातील व्यापारी बागेतून द्राक्ष खरेदी करतात, त्यामुळे योग्य दर मिळतोय.

शून्य मशागत तंत्राचा अवलंब
जमीन सुपीकता आणि पाणीबचतीवर बन्ने यांनी लक्ष केंद्रीत केले. याबाबत ते म्हणाले, २००८ च्या दरम्यान कोल्हापूर जिल्ह्यातील प्रयोगशील शेतकरी प्रताप चिपळूणकर यांची भेट झाली. त्यांच्या सल्‍ल्यानुसार विनामशागत शेती करण्याचे धडे गिरवण्यास सुरवात केली. त्यांच्याकडून तणाचा वापर शेतातच केला पाहिजे, त्यामुळे जमीन सुपीक बनते, अशी माहिती मिळाल्यानंतर मी गेल्या आठ वर्षांपासून माझ्या बागेतील तण न काढताच तसेच ठेवण्यास सुरवात केली. तण पुरेसे वाढल्यानंतर शिफारशीत तणनाशकाचा वापर करून तण मारून जागेवरच कुजवतो. तणांचा योग्य वापर करत जमीन सुपीकतेवर लक्ष केंद्रीत केले. आता माझ्या जमिनीची सुपीकता वाढली आहे. वेलीची मुळीदेखील चांगली वाढते. बागेत बारामाही पालापाचोळा, तणांचे आच्छादन असते. यामुळे जमिनीची धूप थांबली. वाफसा असल्याने आठ दिवसांतून एक ते दोन तास पाणी दिले जाते. पाला पाचोळ्याचे आच्छादन केल्यामुळे कमी पाणी लागते. ओलावा टिकून राहतो. आॅक्टोबर छाटणीच्या दरम्यान शिफारशीनुसार रासायनिक खते आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची मात्रा देतो. आच्छादनामुळे मशागत बंद केली आहे.

एकमतानं होतेय शेती नियोजन
शेती व्यवस्थापनातील धडपडीबाबत सौ. अरुणा बन्ने म्हणाल्या, की कधी गारपीट, तर कधी दुष्काळ अशी संकटांची मालिका सुरूच असते. त्यावर मात करण्यासाठी आम्ही दोघेही जिद्दीनं लढलो. शेती करताना घरात एकमत असावे लागतं. तरच शेतीचं नियोजन काटेकोरपणे होते. माझे पती जो निर्णय घेतील त्या निर्णयाला कधी नकार दिला नाही. आम्हाला शिकता आलं नाही, पण आम्ही आमच्या मुलांना उच्चशिक्षण दिलं. मोठा मुलगा अभिजितने इंजिनिअरिंगचे शिक्षण घेतले आहे, तर लहान मुलगा शशांकने विज्ञान शाखेचं शिक्षण पूर्ण केले आहे. आज दोन्ही मुले नोकरी करतात. पण, सुटीत आल्यानंतर शेतात आमच्याबरोबरीने राबतात.

- सुरेश बन्ने, ९७६५०२८१३८

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
आयटी क्षेत्रातील नोकरीपेक्षा हिरव्या...शेतीतील विविध संकटांमुळे युवक शेती सोडून नोकरी,...
ऊसतोडणीचे काम थांबवले शेतीतून नवी उमेद...शिरूर कासार (जि. बीड) या दुष्काळी तालुक्‍यातील...
ब्लॉक प्रिंटिंग व्यवसायातून आर्थिक...पूर्व विदर्भातील भंडारा, वर्धा या जिल्ह्यांत...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगाची साथअंबाणी (जि. सातारा) येथील सौ. सुरेखा पांडुरंग...
अभ्यास अन् नियोजनातून शेती देते समाधाननाशिक शहरातील प्रख्यात हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. अनिरुद्ध...
दुष्काळात २५ एकरांत शेवगा, रंगबिरंगी...मुंबई येथील ‘कोचिंग क्लास’चा व्यवसाय असलेले तपन...
प्रतिकूलतेतून प्रगती घडवत आले पिकात...वांगी (जि. सांगली) येथील एडके कुटुंबाने अत्यंत...
उत्पादन, थेट विक्री, पूरक व्यवसायांतून...कृषी विद्यापीठ, तज्ज्ञ, वाचन, ज्ञान, विविध प्रयोग...
स्वयंपूर्ण, कमी खर्चिक दर्जेदार...पुणे जिल्ह्यातील वेळू येथील गुलाब घुले यांनी आपली...
दुष्काळाचे चटके सोसलेले साखरा झाले ‘...लोकसहभाग मिळाला तर कोणत्याही योजना यशस्वी होऊ...
संत्रा बागेतील उत्कृष्ठ व्यवस्थापनाचा...किडी-रोग, पाण्याचे अयोग्य व्यवस्थापन आदी...
चिकाटी, प्रयत्नवादातून शून्यातून...उस्मानाबाद जिल्ह्यातील देवसिंगे (तूळ) येथील रमेश...
अंडी उबवण केंद्राद्वारे बचत गट होताहेत...पश्चिम बंगालमध्ये महिलांच्या सबलीकरणासाठी...
दुष्काळातही माळरानावर हिरवाई फुलवण्याचे...लातूर जिल्ह्यातील वाघोली येथील सोनवणे कुटुंब...
सेंद्रिय पद्धतीने ऊस लागवड ते...लातूर येथील विलास सहकारी साखर कारखान्याने...
शेंगा लाडू, चटणी उद्योगातून तयार केली...शेंगा लाडूसारख्या छोट्या व्यवसायापासून सुरवात...
ग्रामीण आरोग्यासोबत जपला शेतकरी...देशात सशक्‍त आणि आरोग्यसंपन्न पिढी घडावी, या...
दुष्काळात दोनशे टन मूरघास निर्मितीतीन भावांत मिळून शेती फक्त वीस गुंठे. पण...
योग्य व्यवस्थापन ठेवले केळीशेतीत सातत्य...परसोडी (ता. कारंजा घाडगे, जि. वर्धा) हे पाण्याची...
प्रयोगशीलतेचा वसा जपुनी दुष्काळाला...नाशिक जिल्ह्यातील पेठ हा आदिवासी, दुर्गम तालुका....