agricultural stories in marathi, sugercane plantation | Agrowon

कर्बवायू साठवणीसाठी करा दक्षिण- उत्तर ऊस लागवड
विजय शं. माळी
मंगळवार, 21 नोव्हेंबर 2017

पूर्व-पश्चिम लागवडीमध्ये कर्बवायू वाहून गेल्याने पिकांच्या वाढीवर विपरीत परिणाम होऊ शकतो. दक्षिण उत्तर लागवडीमध्ये कर्बवायू अधिक काळ साठून पिकांकडून शोषला गेल्याने उसातील अन्ननिर्मिती प्रक्रिया वेगाने होते. त्याचा फायदा उत्पादनवाढीसाठी होतो. थोडक्यात, ऊस लागवडीची दिशा आणि कर्बवायू साठवण यामधील संबंध सरळ उत्पादन वाढीशी जोडला जातो.

पूर्व-पश्चिम लागवडीमध्ये कर्बवायू वाहून गेल्याने पिकांच्या वाढीवर विपरीत परिणाम होऊ शकतो. दक्षिण उत्तर लागवडीमध्ये कर्बवायू अधिक काळ साठून पिकांकडून शोषला गेल्याने उसातील अन्ननिर्मिती प्रक्रिया वेगाने होते. त्याचा फायदा उत्पादनवाढीसाठी होतो. थोडक्यात, ऊस लागवडीची दिशा आणि कर्बवायू साठवण यामधील संबंध सरळ उत्पादन वाढीशी जोडला जातो.

उसामध्ये ठिबक सिंचन संच बसविण्याचे निश्चित झाल्यानंतर कृषी अभियंत्यास बोलवून क्षेत्राचे सर्वेक्षण करून घ्यावे. या सर्वेक्षणामध्ये जमिनीचा प्रकार, उतार, पाण्याचे साधन व ताशी पाणी देणारा पंप, उन्हाळ्यात पाण्याची उपलब्धता व भविष्यात होणारे वाढीव क्षेत्र याचा विचार केला जातो. त्यानुसार योग्य आराखडा तयार करून घ्यावा. तयार केलेल्या आराखड्यामध्ये आपण स्वत:हून काहीही बदल करू नयेत.
आराखडा तयार करतेवेळी उसाची लागण दक्षिण-उत्तर होेईल, याचा विचार करावा. पूर्व-पश्चिम लागवडीपेक्षा दक्षिण-उत्तर लागवड केलेल्या उसाचे उत्पादन १२ ते १५ टक्के नेहमी अधिक येते.या पद्धतीने केलेल्या लागवडीतील उसाच्या पानाचा १०० वर्गसेंटिमीटर भाग ताशी २.०८ मिलीग्रॅम ते १०.०१ मिलीग्रॅम कार्बन डाय ऑक्साईडचे शोषण करत असल्याचे प्रयोगात संशोधकांना (१९२०) आढळले आहे.एका उसाला तीन ते चार महिन्यांनंतर कायमस्वरूपी दोन सरीतील अंतरानुसार १२ ते १६ पाने हिरवी असतात. या पानाचे आकारमान ६ ते ८ हजार वर्ग सेंटिमीटर होईल. कर्बशोषणात होणाऱ्या वाढीमुळे उत्पादनातही वाढ होते. (तक्ता पहा.)

ऊस पिकातील कार्बन डाय- ऑक्साईड वायूचे शोषण
(ग्रॅम प्रति दिवस प्रति ऊस )
अ. नं. वेळ कार्बन डाय ऑक्साईड शोषण मिलिग्रॅम प्रति तास, प्रति १०० वर्ग सें. मी. उसाचे पान कालावधी, तास एकूण कार्बन डाय ऑक्साईड मिलिग्रॅम प्रति १०० वर्ग सें.मी. ऊस पान एकूण ऊस पानांचे क्षेत्रफळ, वर्ग सें.मी. (१२ ते १६ पाने हिरवी) कार्बन डाय ऑक्साईड वायूचे शोषण, ग्रॅम प्रति दिवस
(उसाची जात - को-८६०३२, को-७४०, को-७२१९, को-४१९)
६.०० ते ८.०० ३.१० २.०० ६.२० ६००० ३७.२०
८.०० ते १०.०० ६.०० २.०० १२.०० ६००० ७२.००
१०.०० ते १२.०० ३.१० २.०० ६.२० ६००० ३७.२०
१२.०० ते २.०० ३.२०  २.०० ४.१६ ६००० ३८.४०
२.०० ते ४.०० ५.५० २.०० ७.५३ ६००० ६६.००
४.०० ते ६.०० ४.३०  २.०० १३.७५ ६००० ५१.६०
संदर्भ याप, १९२० २५.२० १२.०० ५०.४० ६००० ३०२.४०
(उसाची जात - को सी -६७१, को- २६५, को- ९८०५, को-०३१०२, को- १०,००१, को-८००५)
६.०० ते ८.००   ३.१०  २.०० ६.०२ ८००० ४९.६०
८.०० ते १०.०० ६.००  २.०० १२.०० ८००० ९६.००
१०.०० ते १२.०० ३.१० २.०० ६.२ ८००० ४९.६०
१२.०० ते २.०० ३.२० २.०० ६.४ ८००० ५१.२०
२.०० ते ४.०० ५.५० २.०० ११.०० ८००० ८८.००
४.०० ते ६.०० ४.३० २.०० ८.६० ८००० ६८.८०
संदर्भ - गुडींग, १९४२ २५.२० १२.०० ५०.४० ८००० ४०३.२०

उसाची लागवड आणि कर्बवायू शोषण यांचा संबंध

  • गुडींग (१९४२) यांनी केलेल्या अभ्यासाचे निष्कर्षानुसार, एका उसासाठी दररोज ६००० वर्ग सें.मी. पानाचे आकारमान असणाऱ्या जाती (उदा. को-८६०३२, को- ७२१९ इत्यादी) ३०२.४० ग्रॅम कार्बन डाय ऑक्साईड तर ८००० वर्ग सें.मी. साठी ४०३ ग्रॅम कार्बन डाय ऑक्साईडची गरज असते. तसेच त्याच्या शोषणाचे प्रमाण सकाळी ८ ते १० व दुपारी २ ते ४ या कालावधीत सर्वात जास्त असते. कार्बनडाय ऑक्साईडची घनता (जडत्व) जास्त असल्याने तो जमिनीपासून २ ते २.५ फुटांपर्यंतच जास्त असतो.
  • आपल्याकडे वर्षभरामध्ये एकूण वाहणाऱ्या वाऱ्यापैकी जवळपास ६५ ते ७० टक्के वारा हा पूर्वेकडून पश्चिमेकडे किंवा पश्चिमेकडून पूर्वेकडे वाहात असतो. उरलेला ३० ते ३५ % वारा हा दक्षिण-उत्तर किंवा उत्तर-दक्षिण वाहात असतो. जर आपण उसाची लागवड पूर्व-पश्चिम केल्यास वाऱ्याच्या प्रवाहामुळे जमिनीलगत असणारा कार्बनडाय ऑक्साईड वायू आपल्या शेतातून जास्त प्रमाणात वाहून जातो. याउलट दक्षिण-उत्तर लागवडीमध्ये वाऱ्याला अडथळा निर्माण झाल्यामुळे जमिनीलगत असणारा कार्बन डाय ऑक्साईड वायू वाहून जाण्याचे प्रमाण कमी होते. कर्बवायू उसाच्या फडामध्ये जास्त प्रमाणात राहिल्याने ऊस पीक शोषून घेते.
  • वारा वाहण्याचे प्रमाण सकाळी ८ ते १० व दुपारी ३ ते ५ या वेळेत जास्त असते. या कालावधीत ऊस पीक कार्बन डाय ऑक्साईड घेण्याचे प्रमाणही जास्त असते. बी.एन. सिंग व के. एन. लाल (१९३५) या शास्त्रज्ञाच्या मते, पानामध्ये अन्न तयार करण्याचे प्रमाण वातावरणातील कार्बन डाय ऑक्साईडचे प्रमाण कमी जास्त होण्यावर अवलंबून असते. त्याचबरोबर वातावरणामध्ये उसाच्या फडाच्या बाहेर ३२० पीपीएम व ऊस फडामध्ये ५०० पीपीएम पासून ते ६०० पीपीएम पर्यंत कार्बन डाय ऑक्साईडचे प्रमाण राहते.

बांधावर शेवरीची लागवड फायद्याची...
काही ठिकाणी अनेक कारणांमुळे दक्षिण उत्तर लागवड शक्य होत नाही. यात शेताची लांबी-रुंदी, जमिनीचा उतार, सोईस्कर रस्ता, शेती करण्याची सवय अशा अनेक अनेक अडचणी असतात. पूर्व-पश्चिम लागवड केल्यास उसाच्या सर्व बाजूंनी वारा थोपविण्यासाठी / थांबविण्यासाठी शेवरी अथवा जनावरांच्या चाऱ्यासाठी उंच वाढणाऱ्या गवताचा ताटवा लावावा. कर्बवायू फडामध्ये रोखणे शक्य होते. ऊस उत्पादनात घट येणार नाही. पूर्वी ऊस लागवडीनंतर शेवरीचा ताटवा / ओळ लावली जात असे. मात्र, अलीकडे शेवरी काढण्यासाठी शेतमजूरांची उपलब्धता किंवा आंतर मशागतीसाठी होणारी अडचण या कारणामुळे शेवरी लावत नाहीत. शेवरी लावणे हे ऊस उत्पादनवाढीसाठी शास्त्रीय दृष्ट्या फायद्याचे ठरते.

संपर्क : विजय माळी, ०९४०३७७०६४९
(वरीष्ठ कृषी विद्यावेत्ता, जैन इरिगेशन सिस्टीम्स् लि, जळगाव)

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
जैवइंधन, जैवखते, ठिबक उपकरणांच्या...२९ वस्तू आणि ५३ सेवांच्या जीएसटी दरामध्ये कपात...
प्रगतीच्या दिशेने पाऊलराज्यात कृषी विद्यापीठांच्या स्थापनेपासून ते १९९०...
सहकारी बॅंका डिजिटाइज केव्हा होणार?डिजिटल बॅंकिंग याचा अर्थ आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या...
कारखाने, ऊस उत्पादकांचे नुकसान...नवी दिल्ली : साखरेच्या घाऊक दरात घसरण होऊनही...
इंडोनेशिया, चीनला द्राक्ष निर्यातीत...नाशिक : रशिया, चीन, इंडोनेशिया अशा काही देशांनी...
किमान तापमानाचा पारा वाढू लागलापुणे : दक्षिण कर्नाटकाच्या परिसरात चक्राकार...
कृषी संजीवनी प्रकल्पाची मंजुरी अंतिम...मुंबई : दुष्काळापासून शेतीचे संरक्षण आणि खारपाण...
प्रतीक्षा संपली... आजपासून जालन्यात ॲ...जालना : सर्वांना उत्सुकता लागून असेलल्या सकाळ -ॲ...
मोसंबीवर मावा चिकटा वाढलाऔरंगाबाद  : मोसंबीवर मावा व चिकटाचा...
विमा योजनेत हवामान केंद्रांचा घोळजळगाव ः यंदा जाहीर झालेल्या फळ पीक विमा योजनेतही...
राज्यात कांदा प्रतिक्विंटल १००० ते ३३००...राज्यातील बाजार समित्यांमध्ये मागील महिनाभरापासून...
मराठवाड्यातील दुष्काळावर ‘इस्राईल’ची...मुंबई ः अपुऱ्या आणि अनियमित पर्जन्यमानामुळे...
अल्पभूधारक दांपत्याची प्रेरणादायी शेतीकोकण म्हटलं की भात, आंबा, काजू, नारळ आदींनी...
कपाशीसाठी नाव कमावलेली अकोटची बाजारपेठअलीकडील काही वर्षांत अकोला जिल्ह्यातील अकोट बाजार...
राज्यातील ३४ हजार गावे हागणदारीमुक्तमुंबई : स्वच्छ भारत मिशन (ग्रामीण) अंतर्गत देशात...
अडचणीत आठवते शेतीआर्थिक महासत्ता, सर्वसमावेशक विकास अशा गप्पा...
रास्त दर मिळू न देणे हे षड्‌यंत्रच इसेन्शियल कमोडिटी ॲक्‍टचे भाषांतर करताना आवश्‍यक...
सार्वजनिक हेतूसाठी संपादित ग्रामीण...मुंबई : सार्वजनिक हेतूसाठी राज्यात भूसंपादन...
राज्यात कृषी पदवीसाठी ‘सीईटी’लागूपुणे : वैद्यकीय, अभियांत्रिकीप्रमाणेच राज्यातील...
कृषी तंत्रनिकेतनचा नवा अभ्यासक्रम रखडलापुणे : राज्यातील कृषी तंत्रनिकेतनचा नवा...