एकाच एकरात वर्षभरात सात पिकांची शेती 
दत्ता देशमुख
शुक्रवार, 8 सप्टेंबर 2017

पारंपरिक पिकांमध्ये अडकून राहण्यापेक्षा व्यावसायिक पद्धतीची वर्षभराची भाजीपाला शेती फायदेशीर ठरते. खचून जाण्यापेक्षा शेतकऱ्यांनी प्रयोगांची आस धरावी.

दुष्काळ, निसर्गाची अवकृपा, नापिकी, दर आदी विविध कारणांमुळे शेतीत अनेक शेतकरी हतबल झालेले दिसतात. या पार्श्वभूमीवर बीड शहराजवळील बहिरवाडी येथील विश्वनाथ बोबडे यांनी सर्व प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करत एक एकरातून उन्नती साधली आहे. वर्षभरातले तीन हंगाम व त्यात सुमारे सहा ते सात पिके कुशलतेने घेत आर्थिक उत्पन्नाची घडी त्यांनी सुस्थितीत नेली आहे. 

बीड हा दुष्काळी जिल्हाच समजला जातो. बीड शहराच्या परिसरातील बहिरवाडी येथील विश्वनाथ बोबडे यांची बीडलगतच साडेपाच एकर जमीन होती. मात्र नवीन बाजार समितीच्या उभारणीसाठी त्यांची चार एकर जमीन गेली. त्यामुळे तिथे एक एकरच जमीन राहिली. बाजार समितीकडून संपादीत जमिनीच्या मोबदल्यातून त्यांनी शिरापूर (ता. शिरूर कासार) येथे तीन एकर जमीन खरेदी केली. मात्र बीडमध्ये घर असल्याने तेथील जमीन कसण्याची वेगळी कसरत सुरू झाली. अर्थात कष्ट व प्रयोगशील वृत्ती जपल्याने ते अशक्य नव्हते.  

एक एकरातील भाजीपाला शेती 
शहरानजिक असलेल्या एक एकरात मात्र नवीन काय करता येते का याचा विचार बोबडे यांच्या मनात घोळू लागला. क्षेत्र मर्यादीत असले तरी एकावेळी जादा पिके घेता यावीत, असे नियोजन त्यांनी केले. त्यासाठी २०१३ मध्ये संपूर्ण शेतीला लोखंडी अँगल आणि तारेचे ‘फाउंडेशन’ तयार केले. 

पाण्याची व्यवस्था 
बीड शहरातून बिंदूसरा नदीचे पाणी वाहते. त्याचाच उपयोग बोबडे यांनी केला. नदीपासूनच अगदी जवळ त्यांनी विहीर घेतली. तेथून दोन किलोमीटर अंतरावर पाइपलाइन करून त्याचे पाणी शेतात आणले. पाण्याची शाश्वती झाल्याने विविध पिकांचा विचार करणे शक्य झाले. ठिबकच्या माध्यमातून पिकांना हे पाणी देण्याची व्यवस्था केली. त्यामुळे कडक उन्हाळ्यात आणि दुष्काळातही बोबडे यांची शेती भाजीपाला पिकांनी बहरलेली असते. 

असे आहे वर्षभराचे पीक नियोजन 

  • वर्षभरातील तीन हंगामात सुमारे सहा ते सात पिके
  • यात मेमध्ये टोमॅटो, दोडका, कारली यांची लागवड. ही पिके आॅगस्टनंतर सुरू होतात. 
  • सप्टेंबर, आॅक्टोबरमध्ये भेंडी, कारले आदी पिके. 
  • जानेवारी-फेब्रुवारीत खरबूज, कलिंगड 
  • दोन हंगामात फ्लॉवर

नियमित उत्पन्न देणारी शेती 
बोबडे यांनी मार्केट अोळखून त्यानुसार पिकांची आखणी केली आहे. बहुतांश पिकांसाठी बेड (गादीवाफा) पद्धतीचा व पॉली मल्चिंगचा वापर केला जातो. दोन बेडमधील अंतर सहा फुटांचे असते. बेडवर टोमॅटो, दोडका अशी पिके असतात. तर मधल्या जागेत फ्लॉवरसारखे पीक असते. त्यात या पिकाची सुमारे पाच हजार झाडे बसतात. यंदा या पिकापासून त्यांना ५५ हजार रुपयांचे उत्पन्न मिळाले आहे.

टोमॅटोचे एकरी एकहजार क्रेट पर्यंत उत्पादन मिळते. वर्षभरात सर्व पिकांचे मिळून सुमारे पाच ते सहा लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळते. कलिंगडाचे एकरी ३० टनांपर्यंत उत्पादन मिळते. कलिंगड व खरबूज पीकपद्धतीतून अडीच लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळते. अन्य कोणत्याही पिकांमधून या भाजीपाला पीकपद्धतीप्रमाणे उत्पन्न शक्य नसल्याचे बोबडे म्हणाले. कारली, दोडका ही पिके हिवाळ्यात येत असल्याने त्यांना दर चांगले मिळतात. उदा. भेंडी, कारले यांना किलोला ५० रुपये तर दोडक्याला किलोला ३० रुपयांपासून ६० ते ७० रुपयांपर्यंत दर मिळतो. 

 बाजारपेठ केवळ दोन किलोमीटवरवर असल्याचा फायदा असा होतो, की तोडणी केलेला ताजा माल केवळ काही कालावधीत पोचता करता येतो. ताज्या व दर्जेदार मालाला किलोमागे काही रुपये जास्तीचेही मिळतात. वेगवेगळ्या हंगामात पिके असल्याने प्रत्येक हंगामात ताजे उत्पन्न हाती येते. प्रत्येक पिकासाठी साधारणतः ५० हजार रुपयांचा खर्च होतो. फ्लॉवरचे डिसेंबरच्या काळात उत्पादन जास्त येते. मात्र या काळात मागणी कमी राहते. याउलट दुसऱ्या हंगामात त्याचे उत्पादन कमी मात्र मागणी चांगली राहते असा बोबडे यांचा अनुभव आहे. 

ठिबकद्वारे खतमात्रा 
ठिबकद्वारेच खते दिली जातात. त्याचबरोबर एचटीपी पंप, स्प्रे गन यांचा वापर केला जातो. बोबडे दांपत्य पूर्णवेळ भाजीपाला शेतीत राबते. केवळ दोन मजुरांचे साह्य घेतले जाते. त्यामुळे शेतातील खर्च कमी करणे शक्य झाले आहे.   

अॅग्रोवनमधून भेटते माहिती 
बोबडे यांचे वाचन आणि गणित पक्के आहे. ते अॅग्रोवनचे नियमित वाचन करतात. त्यातून बाजारपेठ, दर आणि तंत्रज्ञानाची माहिती होते. त्याचा उपयोग शेती नियोजनात होतो. 

संपर्क : विश्वनाथ बोबडे- ९७६३३७२८५७

 

 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
‘लीली’ने शोधली चोरलेली बैलजोडीजालना (सकाळ वृत्तसेवा) : गोठ्यात बांधलेली बैल...
अमेरिकेत सोयाबीनवरील तांबेरा रोगाच्या...अमेरिकेच्या मध्य पूर्व विभागातील सोयाबीन उत्पादक...
परभणीतील बीज परीक्षण प्रयोगशाळेस सुवर्ण... परभणी ः परभणी येथील कृषी विभागाच्या बीज परीक्षण...
शेतकरी आत्महत्या तपासाबाबत नवे परिपत्रकमुंबई : आत्महत्याग्रस्त शेतकरी कुटुंबीयांना मदत...
मोताळ्यातील सर्वच पशुवैद्यकीय दवाखाने ‘...अकोला : शासकीय रुग्णालये म्हटली की तेथील सेवा,...
कास पठारावरील रानफुलांच्या व्यावसायिक...पुणे ः रानफुलांचा अमूल्य ठेवा असलेल्या कास...
जळगावमधील कृषी चिकित्सालये समस्यांच्या...जळगाव : जिल्ह्यातील ११ कृषी चिकित्सालयांना यंदा...
सिंचन चाळीस टक्क्यांवर गेल्यानंतर... मुंबई : महाराष्ट्रात सिंचनासाठी २६ प्रकल्प...
वऱ्हाडात तुरीचे २६३ कोटींचे चुकारे थकीत अकोला : बाजार हस्तक्षेप योजनेअंतर्गत नाफेडने...
तेरा ते चौदा प्रकारचे दाखले २...कऱ्हाड, जि. सातारा ः राज्यातील तलाठी व मंडल...
कांदा बीजोत्पादकांची कंपनीकडून फसवणूकअकोला ः कांदा उत्पादक शेतकरी गेले काही वर्षे...
शेडनेटच्या विविध पिकांतील जिद्दी मास्टर...न कळण्याच्या वयात आईचे छत्र हरविले. पण वडिलांचे व...
कृषी सल्ला : खरीप कपाशी, रब्बी ज्वारी,...हवामानाचा संक्षिप्त अंदाज ः पुढील पाच दिवस...
उच्चशिक्षित तरुण घडवतोय शेतीतच करिअरअलीकडील काळात शेतीतील जोखीम वाढली आहे. ती कमी...
‘लेबल क्लेम’ पद्धती आता पीकसमूहासाठीपुणे : सध्या देशात मर्यादित किंवा मुख्य...
सहा एकरांतील सोयाबीनवर फिरवला नांगरअमरावती : सुमारे बारा एकरांरील सोयाबीनला शेंगाच...
शेततळ्यांचे २०४ कोटी शेतकऱ्यांच्या...मुंबई : शेततळ्याचे पैसे शेतकऱ्यांच्या खात्यावर...
तूर, उडीद आणि मूग डाळीवरील निर्बंध काढलेनवी दिल्ली : देशात गेल्या खरिपात तुरीचे बंपर...
कपाशीवरील फूलकीड, कोळी किडीचे नियंत्रणफूलकिडे ः आर्थिक नुकसान संकेत पातळी ः ...
पंधरा लाख खातेदार अपात्र?मुंबई ः राज्यात ८९ लाख शेतकरी थकबाकीदार आहेत, हा...