agricultural success story in marathi, agrowon, aadul, paithan, aurangabad | Agrowon

दर्जेदार, खात्रीशीर मोसंबी रोपनिर्मितीत अग्रेसर आडूळ
संतोष मुंढे
मंगळवार, 24 जुलै 2018

मातृवृक्षांची जोपासना, शास्त्रोक्‍त पद्धत व विश्वासार्हता यामुळे आडूळ येथील मोसंबीच्या रोपवाटिकांचा विस्तार झपाट्याने झाला. शेतकऱ्यांना शाश्वत अर्थार्जनाचा पर्याय मिळाला.
-आनंद कोठेकर
मंडळ कृषी अधिकारी, आडूळ

औरंगाबाद तसा अवर्षणप्रवणच जिल्हा. त्यामुळे त्या स्थितीवर मात करीत पर्याय निवडण्याचे काम येथील शेतकरी सातत्याने करीत असतात. पैठण तालुक्‍यातील आडूळ येथील शेतकऱ्यांनी त्या दृष्टीने मोसंबी रोपवाटिकांचा व्यवसाय निवडला. रंगपूर व जंबेरीच्या रूटसटॉकवर शास्त्रीय पद्धतीने रोपनिर्मिती करीत त्याला राज्यभरात मार्केट मिळवले आहे. त्यातून अर्थकारण सक्षम केले आहे.
 
औरंगाबाद जिल्ह्यातील पैठण तालुक्यात येणारा आडूळचा परिसर कधी काळी मोसंबीचा ‘बेल्ट’ म्हणून ओळखला जायचा. आजही जवळपास ११० हेक्‍टर मोसंबी क्षेत्र या परिसरात आहे. दुष्काळामुळे लागवड घटली असली तरी शेततळ्यांच्या माध्यमातून संकटांशी दोन हात करताना शेतकऱ्यांनी पुन्हा फळबाग लागवडीकडे कल वाढविला आहे. त्यामुळे ८० च्या दशकात जवळपास पाच रोपवाटिकांपासून सुरू झालेली आडूळमधील मोसंबी रोपवाटिकेची सुरवात आता चोवीस रोपवाटिकांवर येऊन पोचली आहे. त्यातील शेतकऱ्यांकडे ५० ते २०० पर्यंत मातृवृक्ष आहेत. तीस वर्षांच्या या प्रवासात येथील शेतकऱ्यांनी मिळविलेल्या विश्वासामुळे राज्याच्या कानाकोपऱ्यासह गुजरात, मध्य प्रदेशातूनही शेतकरी रोप नेण्यासाठी येथे येतात. काही शेतकरी शासनालाही रोपांचा पुरवठा करतात.

वाघांची नर्सरी
रामराव गोविंदराव वाघ म्हणजे सुरवातील ज्या पाच जणांनी रोपवाटिका सुरू केली त्यापैकी एक.
आपल्याच शेतासाठी गरज म्हणून त्यांच्यासह काहींनी १९८० मध्ये रोपनिर्मितीचे प्रयत्न सुरू केले. शासकीय नर्सरीतून मातृवृक्ष आणून रोपनिर्मिती व लागवड यशस्वी केली. त्यानंतर स्वतः रोपनिर्मिती करू शकतो, याची खात्री पटली. मग इतरही शेतकऱ्यांकडून मागणी येऊ लागली. शासनाकडे नोंद केल्यानंतर काही काळ शासनालाही रोपांचा पुरवठा केला. पाच एकर शेती असलेल्या वाघ यांनी एक एकर क्षेत्र कायम रोपवाटिकेसाठी निश्चित केले. मध्यंतरी दुष्काळाने या उद्योगावरही संकट आणले. परंतु टॅंकरने पाणी देऊन रोपे जगविली. विक्री करून अर्थार्जन मिळविले. दोन हजार रोपांपासून सुरू केलेली वाघांची रोपनिर्मिती आता ७० ते ८० हजार रोपांवर जाऊन पोचली आहे. शिवाय रोपांचे दरही ४० ते ४५ रूपये प्रतिरोपांपर्यंत पोचल्याचे वाघ सांगतात. डाळिंब व आंबा रोपांचीही निर्मिती ते करतात. यंदा दहा लाखांवर निर्मिती एकट्या आडूळमध्ये झाल्याचा त्यांचा अंदाज आहे.

 रोपनिर्मिती व्यवसायातील ठळक बाबी

  • रोपनिर्मितीसाठी बी टोचणी जुलै, ऑगस्टमध्ये
  • साधारणत: २१ दिवसांनी उगवण
  • साधारणत: एक वर्षाने रोप बांधणीसाठी तयार
  • अडीच ते तीन फुटाचे झाल्यानंतर छाटणी
  • ऑगस्ट-सप्टेंबरमध्ये डोळे भरणे
  • सुमारे २१ दिवसांनी शेंडा कट करणे
  • जून, जुलैमध्ये रोपे विक्रीला उपलब्ध

 विक्रीची पद्धत
बऱ्याच वर्षांपासून नावलौकिक झाल्याने रोपांना आगाऊ मागणी असते. त्यानुसार अंदाज घेऊन मेमध्ये बुकिंग घेतले जाते. त्यानंतरच विक्रीचे नियोजन होते.आमच्या भागात मोसंबीची लागणारी रोपं बहुतांश शेतकऱ्यांनी इथूनच नेली. आम्हीही खात्रीशीर रोपं मिळत असल्याने याच भागाला पसंती देतो, अशी प्रतिक्रिया जळगाव जिल्ह्यातील भडगाव तालुक्‍यांतर्गत बांब्रुड (प्रा.ब.) येथून आडूळ येथील किरण परदेशी, मोहन परदेशी, राहुल पाटील, भिकन परदेशी, जयसिंग परदेशी यांनी दिली.

पाच किलोमीटरवरून आणले पाणी
आडूळ येथील सुनील पिवळ जवळपास दहा वर्षांपासून मोसंबीची रोपवाटिका चालवितात. यात दोन भावांची त्यांना मोठी मदत लाभते. दहा हजार रोपांपासून सुरू केलेली रोपवाटिका आता जवळपास ५५ हजार रोपांची निर्मिती करण्यापर्यंत पोचली आहे. यंदा जवळपास ३५ हजार रोपांची विक्री त्यांनी केली.
रोपे जगवण्यासाठी पाच किलोमीटरवरून पाइपने पाणी आणले. शिवाय ३०० बाय ३०० फूट आकाराचे शेततळेही उभारले आहे. पाच रुपये प्रतिरोपांपासून सुरू केलेली विक्री आता परिस्थितीनुरूप ३५ ते ४० रुपयांपर्यंत पोचली आहे.

पाटोळे चालवितात वडिलांचा वारसा
सन १९८५ मध्ये दीपक पाटोळे यांचे वडील नाथा पाटोळे यांनी रोपवाटिका सुरू केली. त्याचा वारसा आता जवळपास पंधरा वर्षांपासून आपण सांभाळत असल्याचे दीपक म्हणाले. दोन एकर शेतीपैकी अर्धा एकर क्षेत्र रोपवाटिकेसाठी कायम राखीव असते. यंदा त्यांनी जवळपास वीस हजार मोसंबीच्या रोपांची निर्मीती केली. ती जवळपास पन्नास हजारांपर्यंत गेली होती. परंतु दुष्काळाच्या संकटानं त्यांना रोपवाटिकेचा विस्तार करता आला नसल्याचे ते सांगतात.

प्रतिक्रिया  
जवळपास तीस वर्षांपासून आडूळ गावात रंगपूर खुंटावरील मोसंबीच्या रोपनिर्मितीचे काम केले जाते. खात्रीशीर रोप देण्याचे काम इथले शेतकरी करतात. बॅगमध्ये रोपांची निर्मिती केल्यास मागणी आणखी वाढेल व शेतकऱ्यांनाही त्याचा फायदा होईल.
-डॉ. एम. बी. पाटील
प्रमुख, फळसंशोधन केंद्र, हिमायतबाग, औरंगाबाद

सुमारे ११० हेक्‍टर फळबाग असलेल्या आडूळमध्ये सुमारे २४ रोपवाटिका आहेत. शास्त्रोक्‍त पद्धतीने रोपनिर्मिती करण्यात येथील शेतकऱ्याचा हातखंडा अाहे. त्यामुळे मराठवाड्यातूनच नव्हे, तर महाराष्ट्राच्या अन्य भागातूंनही शेतकरी रोपखरेदीसाठी आडूळला येतात.
-मच्छिंद्र घाटोळे
कृषी सहायक, आडूळ, ता. पैठण, जि. औरंगाबाद.
संपर्क- ९४२१४१३७५६

 
पूर्वीपासूनच सुमारे साडेपाचशे मोसंबीची झाडे माझ्या शेतात आहेत. आणखी तीन एकर क्षेत्र वाढवायचे आहे. मजूर मिळत नसल्याने फळबागेकडे वळतो आहे. आडूळ हे मोसंबीची खात्रीशीर रोपे मिळण्याचे गाव आहे. याआधीची रोपं इथूनच नेली. ती यशस्वी झाल्यानं रोप नेण्यासाठी नेहमी येथे येतो.
-श्‍यामराव नाईकवाडे
शेंद्रा, ता. जी. औरंगाबाद.

संपर्क- रामराव वाघ- ९४२१६५२५८५
सुनील पिवळ- ९७६३८३५२७२
दीपक पाटोळे- ९९२१८३५२२९

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
विश्वासावर बहरेल व्यापारचीन-अमेरिकेमध्ये चालू असलेल्या व्यापार युद्धाच्या...
निवडणुकीने दुष्काळ खाऊन टाकू नये म्हणून...लोकसभेच्या निवडणुकीमुळे राजकीय हवामान-बदल होत...
उपलब्ध पाण्याचे गणित मांडा...अनेक कारणांमुळे जलसंधारण ही सोपी वाटणारी म्हणून...
उत्कृष्ठ कारली पिकवण्यात पाटील यांचा...लोणी (ता. चोपडा, जि. जळगाव) येथील भरत, गणेश व...
पेरू, अॅपलबेरमधून पीक बदल, कष्टातून...पारंपरिक शेती पद्धतीत बदल करून व सेंद्रिय...
राज्यात उरले अवघे ३०५ टीएमसी पाणीपुणे (प्रतिनिधी) : उन्हाच्या झळांना होरपळ वाढून...
केंद्राकडून यंदा खरिपात १२ टक्के अधिक...पुणे : राज्यासाठी गेल्या खरीप हंगामाच्या तुलनेत...
उन्हाचा चटका पुन्हा वाढण्याची शक्यतापुणे : मागील आठवड्यात झालेला पूर्वमोसमी वादळी...
सूर्य तळपताना छत करा दुरुस्तआठवड्यापूर्वी आलेल्या चांगल्या पावसाच्या अंदाजाने...
आयोगाचा कारभार प्रश्‍नचिन्हांकितप्रत्येक निवडणुकीची रीत न्यारी असते,...
पाणी व्यवस्थापनातून वाढविली कापसाची...आत्महत्याग्रस्त यवतमाळ जिल्ह्यातील अंबोडा (ता....
पाणी व्यवस्थापनातून नळावणे गावाची...अनेक वर्षांच्या पाणीटंचाईतून मुक्त होण्यासाठी...
डेरे यांनी उभारली अत्याधुनिक सिंचन...सातारा जिल्ह्यातील कवठे येथील अतुल डेरे यांनी...
‘आर्टिफिशियल इंटिलिजन्स’कडे आयटी...‘आर्टिफिशियल इंटिलिजन्स’ हेच येत्या काळातील...
पाणी व्यवस्थापनातून ग्रामविकासपाण्यासाठी कायम संघर्ष करीत असलेल्या कान्होळ (जि...
अवघी कारभारवाडी झाली ठिबकमयकोल्हापूर जिल्ह्यातील कारभारवाडी (ता. करवीर) येथे...
सर्वाधिक ६५० शेततळ्यांचं अजनाळेसोलापूर जिल्ह्यातील सांगोला तालुका दरवर्षीच...
अल्पभूधारकांच्या आयुष्यात जलश्रीमंती बुलडाणा जिल्ह्यात जानेफळ परिसरात शासनाच्या...
सत्तावीस गटांच्या बळातून घडली किमयासंगमनेर (जि. नगर) तालुक्यातील सावरगाव तळ...
वाघाड पाणीवापर संस्थांनी शेतीतून उभारले...नाशिक जिल्ह्यात वाघाड प्रकल्पस्तरीय पाणीवापर...