agricultural success story in marathi, agrowon, mauje sangav, kagal. kolhapur | Agrowon

तीनच एकरांत २० प्रकारचा भाजीपाला
राजकुमार चौगुले
बुधवार, 1 ऑगस्ट 2018

 जोखीम केली कमी
भाजीपाल्याचे दर सतत चढउतार दाखवतात. अनेकवेळा कवडीचीही किंमत मिळत नसल्याचा वाईट अनुभव येतो. त्यामुळे कोणत्याही एका भाजीवर विसंबून राहायचे नाही हे सूत्र पंचवीस वर्षांपासून कायम ठेवले आहे

शेती केवळ तीन एकर. मात्र त्यातील उसात आंतरपीक तसेच स्वतंत्र असा दोन्ही पद्धतीने वर्षभर सुमारे २० प्रकारचा भाजीपाला. कोणताही माल व्यापाऱ्याला न देता थेट ग्राहक विक्री. अगदी थोडे क्षेत्र असूनही त्याचा पुरेपूर वापर करून त्यातूनच शेतीचे अर्थकारण बळकट करणाऱ्या आप्पासाहेब पांडूरंग पाटील (मौजे सांगाव, जि. कोल्हापूर) यांचे शेतीचे छोटेखानी मॉडेल अभ्यासण्यासारखे आहे.

कोल्हापूर जिल्ह्यातील मौजे सांगाव (ता. कागल) हा भाग उसासाठी तसेच विविध भाजीपाला पिकांसाठी प्रसिद्ध आहे. गावातील आप्पासाहेब पांडूरंग पाटील हे अल्पभूधारक शेतकरी. त्यांची एकूण शेती केवळ तीन एकर. पण शेतकरी हिंमतवान व प्रयत्नशील असेल तर क्षेत्राचा अडसर त्याला येत नाही.
पाटील यांच्याबाबत हेच म्हणावे लागेल. त्यांनी अत्यंत हुशारीने एकूण जागेच्या पुरेपूर इंचाचा वापर केला. त्यातून उत्पन्न कमावण्याचा प्रयत्न केला.

असे आहे पाटील यांचे छोटेखानी मॉडेल

  • क्षेत्र तीन एकर
  • ऊस
  • एक एकर
  • लागवडीच्या उसात
  • जून ते सप्टे-आॅक्टो.- विविध आंतरपिके
  • उदा. वांगी, मिरची, कोबी, फ्लाॅवर

उन्हाळी हंगाम

  • सलग क्षेत्रावर भाजीपाला, मिश्र पध्दतीने, थोड्या थोड्या गुंठ्यात

खोडवा उसात- भेंडी, तीळ, अंबाडी आदी आंतरपिके

  • अन्य- हंगामानुसार- दोडका, कारली, कोथिंबीर, मेथी, शेपू, पालक, तांदळी,
  • वर्षभरातील एकूण भाजीपाला पिके - सुमारे २० ते २५

शेतीची वैशिष्ट्ये

  • सरीच्या बोदावर ठिबक सिंचन करून भाजीपाला. त्यानंतर एक महिन्यात आडसाली उसाची लागवड
  • उसाची भरणी झाली की प्लॉट बदलला जातो.
  • शेत तयार करताना शेणखताचा वापर. मेंढ्याही शेतात बसविल्या जातात.
  • भाजीपाला पिकात रासायनिक खतांचा कमी वापर. निंबोळी अर्क, दशपर्णी अर्काची फवारणी
  • विहिरीला मुबलक पाणी असले तरी भाजीपाल्यांसाठी ठिबकचाच वापर

ऊस बनले दुय्यम पीक

कोल्हापूर जिल्ह्यात उस प्रमुख पीक म्हणून घेतले जाते. भाजीपाला पिके दुय्यम म्हणून घेतली जातात. पण पाटील यांचे सूत्र वेगळे आहे. उसातील उत्पन्नापेक्षा त्यांनी भाजीपाल्यातून येणाऱ्या उत्पन्नाला प्राधान्य दिले. उसाचे त्यांचे उत्पादन गुंठ्याला दीड ते दोन टन इतके आहे. ऊस व भाजीपाल्याचा फायदेशीर मेळ त्यांनी शेती करताना घातला आहे.

पाटील यांच्या यशातील मुद्दे

 भाजीपाल्यांत विविधता
भाजीपाल्याचे दर सतत चढउतार दाखवतात. अनेकवेळा कवडीचीही किंमत मिळत नसल्याचा वाईट अनुभव येतो. त्यामुळे कोणत्याही एका भाजीवर विसंबून राहायचे नाही हे सूत्र पंचवीस वर्षांपासून कायम ठेवले आहे. संकरीत व देशी अशीही काही पिकांची लागवड. एकाचे दर घसरले तरी अन्य दोन भाज्या पैसे देऊन जातात.

निष्कर्ष - शेतीतील जोखीम कमी केली

कायम थेट विक्रीच
कोणताही माल व्यापाऱ्याला द्यायचा नाही. तर तो थेट विकायचा हे सूत्र ठेवले. त्यामुळे मध्यस्थांकडे जाणारा पैसा स्वतःकडे आला.

आठवडी बाजारात हातविक्रीचे नियोजन

  • दर रविवारी कोल्हापूर शहरातील लक्ष्मीपूरी -
  • सोमवार, बुधवार, गुरुवार, शनिवार या दिवशी कागल येथे दोन बाजार
  • गरज भासल्यास जवळच्या हुपरी गावातील आठवडी बाजार
  • दररोज ५०० ते १००० रुपयांचे एकूण उत्पन्न

निष्कर्ष - नफ्याचे मार्जिन वाढले

मेहनत

  •  पाटील पती-पत्नी (सौ. जयश्री), आई-वडील (पांडूरंग व सौ. केराबाई) व भावजय असे शेतीत काम करतात.
  • साहजिकच श्रमांची विभागणी होते. त्यावरील ताण कमी होतो.
  • मजूरखर्च कमी होतो.
  • दररोज माल काढणीनंतर त्याची प्रतवारी. वेगवेगळ्या पिशव्या, बुट्या यातून शेतमाल तयार ठेवला जातो.
  •  टू व्हीलर किंवा प्रसंगी फोर व्हीलरमधून भाजीपाला बाजारात नेला जातो.
  • ताजा व दर्जेदार मालामुळे बाजारात त्वरित खप होऊ जातो.

मालाचा दर्जा व मार्केटिंग

  • मोठा, मध्यम व लहान आकार अशा तीन पद्धतीत मालाची प्रतवारी
  • मांडणी आकर्षक. त्यामुळे ग्राहक पटकन खरेदी करतो.
  • पंचवीस वर्षांत ग्राहकांची मानसिकता अोळखल्याने त्यादृष्टीने विक्री व्यवस्थेचे नियोजन

पडवळाची लिम्का बुक रेकॉर्ड मध्ये नोंद
सन २००८ मध्ये पाटील यांनी ८ फूट दोन इंच लांबीच्या घेतलेल्या पडवळाची नोंद लिम्का बुक ऑफ वर्ल्ड रेकार्ड मध्ये झाली. महाराष्ट्र शासनाच्या शेतीनिष्ठ पुरस्काराबरोबरच विविध पीक स्पर्धांमध्ये त्यांनी लक्षणीय यश मिळविले आहे.

शेतीत उल्लेखनीय करियर
पाटील यांनी एम. कॉम केल्यानंतर नोकरी शोधण्याचा प्रयत्न केला. स्पर्धा परीक्षाही दिल्या. पण काही वर्षे प्रयत्न केल्यानंतर यात अपयश आले. पण भाजीपाला शेतीत यशस्वी करिअर केले. फौजदार होण्याची इच्छा होती. पण आज शेतीत प्रगतशील अशी अोळख मिळवली. कागल तालुका ‘आत्मा’ समितीचे ते अध्यक्ष आहेत. एकेकाळी बसच्या पाससाठी पैसे नाहीत म्हणून झगडणाऱ्या पाटील यांच्याकडे आजमितीला दोन चारचाकी वाहनांसह अन्य दुचाकी वाहने आहेत. दोन गायी व म्हैसही आहे. टुमदार घरही उभे केले. वकिली व्यवसाय करणारे बंधू आनंदराव यांची मोठी साथ आहे. एकत्र कुटुंबपद्धतीमुळे सर्वांना एकमेकांचा मोठा आधार असल्याचे पाटील सांगतात.

संपर्क- आप्पासाहेब पाटील - ९४२०१३४६०२

 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
विदर्भात भुईमूग शेंगाचे दर पोचले ५७००...नागपूर ः उन्हाळी भुईमुगाची आवक विदर्भातील अनेक...
खास पोह्यासाठी भाताची ‘कर्जत शताब्दी’...रत्नागिरी ः दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण...
महिला गटाची प्रक्रिया उद्योगातून ‘...बार्शीटाकळी (जि. अकोला) गावातील दहा महिलांनी...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगाची साथमहिलांसाठी बचत गट चळवळ फायद्याची ठरली आहे. बचत...
कृषी, संलग्न विद्याशाखांसाठी ‘खासगी’कडे...पुणे : राज्यातील कृषी व संलग्न विद्याशाखांच्या...
गायी आणि म्हशींच्या गुणसूत्रांची बॅंक...पुणे ः  गायी, म्हशींच्या आनुवंशिक सुधारणा...
मॉन्सूनच्या वाटचालीस पोषक स्थितीपुणे   : अरबी समुद्रात गुजरातच्या...
कोकणात पाऊस जोर धरणारपुणे  : ‘वायू’ चक्रीवादळाचा प्रभाव ओसरू...
आश्‍वासनानंतर कडू यांचे विमा आंदोलन...पुणे : फळ पीकविमा योजनेतील गलथानपणामुळे...
वैशिष्ट्यपूर्ण, मूल्यवर्धित उत्पादनांत...औरंगाबाद येथील सौ. मनीषा संतोष चव्हाण यांनी...
मुंबईमध्ये शेतकरी ते ग्राहक सेंद्रिय...नाशिक : सिन्नर तालुक्यात दुष्काळी परिस्थिती...
अकोली जहाॅंगीर येथे एचटीबीटी...अकोला ः देशात प्रतिबंधित असलेले एचटीबीटी कापूस...
कर्नाटक आगमनानंतर, मॉन्सूनच्या...पुणे : अरबी समुद्रातील ‘वायू’ चक्रीवादळामुळे...
सांगली जिल्ह्यात बेदाणा उत्पादनात वाढ,...सांगली ः बेदाणा निर्मितीसाठी प्रतिकूल वातावरण...
तिसऱ्या दिवशीही समुद्राला उधाणसिंधुदुर्ग : वायुवादळामुळे समुद्राला आलेले...
खरीप हंगामासाठी भेंडीची नवी जातचिपळूण ः दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण...
कोकणात बरसणार पूर्वमोसमीच्या सरीपुणे : ‘वायू’ चक्रीवादळाच्या प्रभावामुळे कोकणात...
दुष्काळ सांगतो ‘जपून वापरा पाणी’हवामानाच्या नुकत्याच व्यक्‍त झालेल्या अंदाजानुसार...
‘असर’दार शिक्षणासाठी...कृषी पदवीधर आता माध्यमिक शिक्षकांच्या नोकरीसाठी...
मॉन्सूनची दक्षिण कर्नाटकपर्यंत चालपुणे : अरबी समुद्रातील ‘वायू’ चक्रीवादळामुळे...