agricultural success story in marathi, agrowon, mauje sangav, kagal. kolhapur | Agrowon

तीनच एकरांत २० प्रकारचा भाजीपाला
राजकुमार चौगुले
बुधवार, 1 ऑगस्ट 2018

 जोखीम केली कमी
भाजीपाल्याचे दर सतत चढउतार दाखवतात. अनेकवेळा कवडीचीही किंमत मिळत नसल्याचा वाईट अनुभव येतो. त्यामुळे कोणत्याही एका भाजीवर विसंबून राहायचे नाही हे सूत्र पंचवीस वर्षांपासून कायम ठेवले आहे

शेती केवळ तीन एकर. मात्र त्यातील उसात आंतरपीक तसेच स्वतंत्र असा दोन्ही पद्धतीने वर्षभर सुमारे २० प्रकारचा भाजीपाला. कोणताही माल व्यापाऱ्याला न देता थेट ग्राहक विक्री. अगदी थोडे क्षेत्र असूनही त्याचा पुरेपूर वापर करून त्यातूनच शेतीचे अर्थकारण बळकट करणाऱ्या आप्पासाहेब पांडूरंग पाटील (मौजे सांगाव, जि. कोल्हापूर) यांचे शेतीचे छोटेखानी मॉडेल अभ्यासण्यासारखे आहे.

कोल्हापूर जिल्ह्यातील मौजे सांगाव (ता. कागल) हा भाग उसासाठी तसेच विविध भाजीपाला पिकांसाठी प्रसिद्ध आहे. गावातील आप्पासाहेब पांडूरंग पाटील हे अल्पभूधारक शेतकरी. त्यांची एकूण शेती केवळ तीन एकर. पण शेतकरी हिंमतवान व प्रयत्नशील असेल तर क्षेत्राचा अडसर त्याला येत नाही.
पाटील यांच्याबाबत हेच म्हणावे लागेल. त्यांनी अत्यंत हुशारीने एकूण जागेच्या पुरेपूर इंचाचा वापर केला. त्यातून उत्पन्न कमावण्याचा प्रयत्न केला.

असे आहे पाटील यांचे छोटेखानी मॉडेल

  • क्षेत्र तीन एकर
  • ऊस
  • एक एकर
  • लागवडीच्या उसात
  • जून ते सप्टे-आॅक्टो.- विविध आंतरपिके
  • उदा. वांगी, मिरची, कोबी, फ्लाॅवर

उन्हाळी हंगाम

  • सलग क्षेत्रावर भाजीपाला, मिश्र पध्दतीने, थोड्या थोड्या गुंठ्यात

खोडवा उसात- भेंडी, तीळ, अंबाडी आदी आंतरपिके

  • अन्य- हंगामानुसार- दोडका, कारली, कोथिंबीर, मेथी, शेपू, पालक, तांदळी,
  • वर्षभरातील एकूण भाजीपाला पिके - सुमारे २० ते २५

शेतीची वैशिष्ट्ये

  • सरीच्या बोदावर ठिबक सिंचन करून भाजीपाला. त्यानंतर एक महिन्यात आडसाली उसाची लागवड
  • उसाची भरणी झाली की प्लॉट बदलला जातो.
  • शेत तयार करताना शेणखताचा वापर. मेंढ्याही शेतात बसविल्या जातात.
  • भाजीपाला पिकात रासायनिक खतांचा कमी वापर. निंबोळी अर्क, दशपर्णी अर्काची फवारणी
  • विहिरीला मुबलक पाणी असले तरी भाजीपाल्यांसाठी ठिबकचाच वापर

ऊस बनले दुय्यम पीक

कोल्हापूर जिल्ह्यात उस प्रमुख पीक म्हणून घेतले जाते. भाजीपाला पिके दुय्यम म्हणून घेतली जातात. पण पाटील यांचे सूत्र वेगळे आहे. उसातील उत्पन्नापेक्षा त्यांनी भाजीपाल्यातून येणाऱ्या उत्पन्नाला प्राधान्य दिले. उसाचे त्यांचे उत्पादन गुंठ्याला दीड ते दोन टन इतके आहे. ऊस व भाजीपाल्याचा फायदेशीर मेळ त्यांनी शेती करताना घातला आहे.

पाटील यांच्या यशातील मुद्दे

 भाजीपाल्यांत विविधता
भाजीपाल्याचे दर सतत चढउतार दाखवतात. अनेकवेळा कवडीचीही किंमत मिळत नसल्याचा वाईट अनुभव येतो. त्यामुळे कोणत्याही एका भाजीवर विसंबून राहायचे नाही हे सूत्र पंचवीस वर्षांपासून कायम ठेवले आहे. संकरीत व देशी अशीही काही पिकांची लागवड. एकाचे दर घसरले तरी अन्य दोन भाज्या पैसे देऊन जातात.

निष्कर्ष - शेतीतील जोखीम कमी केली

कायम थेट विक्रीच
कोणताही माल व्यापाऱ्याला द्यायचा नाही. तर तो थेट विकायचा हे सूत्र ठेवले. त्यामुळे मध्यस्थांकडे जाणारा पैसा स्वतःकडे आला.

आठवडी बाजारात हातविक्रीचे नियोजन

  • दर रविवारी कोल्हापूर शहरातील लक्ष्मीपूरी -
  • सोमवार, बुधवार, गुरुवार, शनिवार या दिवशी कागल येथे दोन बाजार
  • गरज भासल्यास जवळच्या हुपरी गावातील आठवडी बाजार
  • दररोज ५०० ते १००० रुपयांचे एकूण उत्पन्न

निष्कर्ष - नफ्याचे मार्जिन वाढले

मेहनत

  •  पाटील पती-पत्नी (सौ. जयश्री), आई-वडील (पांडूरंग व सौ. केराबाई) व भावजय असे शेतीत काम करतात.
  • साहजिकच श्रमांची विभागणी होते. त्यावरील ताण कमी होतो.
  • मजूरखर्च कमी होतो.
  • दररोज माल काढणीनंतर त्याची प्रतवारी. वेगवेगळ्या पिशव्या, बुट्या यातून शेतमाल तयार ठेवला जातो.
  •  टू व्हीलर किंवा प्रसंगी फोर व्हीलरमधून भाजीपाला बाजारात नेला जातो.
  • ताजा व दर्जेदार मालामुळे बाजारात त्वरित खप होऊ जातो.

मालाचा दर्जा व मार्केटिंग

  • मोठा, मध्यम व लहान आकार अशा तीन पद्धतीत मालाची प्रतवारी
  • मांडणी आकर्षक. त्यामुळे ग्राहक पटकन खरेदी करतो.
  • पंचवीस वर्षांत ग्राहकांची मानसिकता अोळखल्याने त्यादृष्टीने विक्री व्यवस्थेचे नियोजन

पडवळाची लिम्का बुक रेकॉर्ड मध्ये नोंद
सन २००८ मध्ये पाटील यांनी ८ फूट दोन इंच लांबीच्या घेतलेल्या पडवळाची नोंद लिम्का बुक ऑफ वर्ल्ड रेकार्ड मध्ये झाली. महाराष्ट्र शासनाच्या शेतीनिष्ठ पुरस्काराबरोबरच विविध पीक स्पर्धांमध्ये त्यांनी लक्षणीय यश मिळविले आहे.

शेतीत उल्लेखनीय करियर
पाटील यांनी एम. कॉम केल्यानंतर नोकरी शोधण्याचा प्रयत्न केला. स्पर्धा परीक्षाही दिल्या. पण काही वर्षे प्रयत्न केल्यानंतर यात अपयश आले. पण भाजीपाला शेतीत यशस्वी करिअर केले. फौजदार होण्याची इच्छा होती. पण आज शेतीत प्रगतशील अशी अोळख मिळवली. कागल तालुका ‘आत्मा’ समितीचे ते अध्यक्ष आहेत. एकेकाळी बसच्या पाससाठी पैसे नाहीत म्हणून झगडणाऱ्या पाटील यांच्याकडे आजमितीला दोन चारचाकी वाहनांसह अन्य दुचाकी वाहने आहेत. दोन गायी व म्हैसही आहे. टुमदार घरही उभे केले. वकिली व्यवसाय करणारे बंधू आनंदराव यांची मोठी साथ आहे. एकत्र कुटुंबपद्धतीमुळे सर्वांना एकमेकांचा मोठा आधार असल्याचे पाटील सांगतात.

संपर्क- आप्पासाहेब पाटील - ९४२०१३४६०२

 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
राज्यातील १८० तालुक्यांमध्ये...मुंबई : राज्यातील १८० तालुक्यांमध्ये...
नगर-नाशिकच्या धरणातून ‘जायकवाडी’त पाणी...मुंबई : ‘जायकवाडी’ धरणात पाणी सोडण्याचे आदेश...
गाडीने येणारा कापूस गोणीत आणण्याची वेळ जालना : जनावरांचा चारा आणि पिण्याच्या पाण्याचा...
दुष्काळाच्या गर्तेत गुरफटला गावगाडाऔरंगाबाद : पावसाळ्यात पडलेले प्रदीर्घ खंड व...
दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी पीक नुकसानीचा...नाशिक : दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी केंद्र सरकारची...
मुंबईत १५ ला सर्वपक्षीय मेळावा ः नवलेकोल्हापूर: किसान सभेच्या पुढाकाराने १५...
दुष्काळ जाहीर करण्याबाबत टोलवाटोलवी ः...पुणे : राज्यात अनेक ठिकाणी दुष्काळी स्थिती असूनही...
नव्या दुष्काळी संहितेमुळे राज्यातील...मुंबई: राज्यावर १९७२ च्या दुष्काळापेक्षाही...
हुमणी रोखण्यासाठी कृती आराखडा : कृषी...पुणे : राज्यात उसाच्या क्षेत्रावर मोठ्या प्रमाणात...
मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा, विदर्भात...पुणे: राज्यात ‘ऑक्टोबर हीट’चा चटका सातत्याने...
नव्या हंगामात ऊस गाळपासाठी ३१ साखर...पुणे : राज्यात नव्या गाळप हंगामासाठी आतापर्यंत ३१...
चौदा हजार गावांमधील भूजल पातळी चिंताजनकमुंबई : राज्य सरकारच्या भूजल सर्वेक्षण व...
बदलत्या काळात बनली कलिंगड शेती...पाण्याची उपलब्धता असताना चितलवाडी (जि. अकोला)...
संघर्ष, चिकाटी, एकोप्यातूनच लाभले...बलवडी (भाळवणी) (ता. खानापूर, जि. सांगली) जोतीराम...
'सकाळ'चे दिवाळी अंक अॅमेझॉनवर !पुणे : क्लिकवर चालणाऱया आजच्या जगात दिवाळी अंकही...
संपूर्ण देशातून मॉन्सून परतलापुणे : नैर्ऋत्य मोसमी वारे (माॅन्सून) रविवारी (ता...
डॉ. हद्दाड आणि डाॅ. नॅबार्रो यांना २०१८...पुणे : जगभरातील कुपोषित माता आणि बालकांना...
हुमणीग्रस्त ऊसक्षेत्र चार लाख हेक्टरवरपुणे ः राज्यात दुष्काळामुळे त्रस्त झालेल्या...
पाणीटंचाईने संत्राबागांची होरपळअमरावती ः विदर्भाचा कॅलिफोर्निया अशी ओळख असलेल्या...
उन्हाचा चटका वाढलापुणे : राज्यात पावसाने उघडीप दिल्यानंतर कमाल...