agricultural success story in marathi, agrowon, naygaon. muktainagar, jalgaon | Agrowon

महाजनांची उच्चशिक्षित नवी पिढी सांभाळतेय शेतीची सूत्रे
चंद्रकांत जाधव
शनिवार, 2 जून 2018

केळीची यशस्वी शेती

  • महाजन यांचे केळी हे मुख्य पीक. सुमारे ४० हजार झाडांचे संगोपन. २५ ते २७ एकरांवर बाग.
  • सुमारे वीसहजार झाडे खोडवा स्थितीत.
  • गादीवाफा, ठिबक सिंचन, उतीसंवर्धित रोपे हे तंत्रज्ञान आहेच.
  • एकरी ३० टनांपर्यंत उत्पादन.
  • साधारण १८ ते १९ महिन्यांत केळीची दोन पिके.

नायगाव येथील महाजन कुटुंबातील ऋषीकेश व विशाल हे उच्चशिक्षीत चुलतबंधू नोकरीच्या मागे न लागता आपल्या ८५ एकरांत प्रभावी व्यवस्थापन करीत आपली शेती उत्तम प्रकारे विकसित करीत आहेत. सुमारे ४० हजार केळीझाडांचे काटेकोर संगोपन करताना मल्चिंगवर तूर, कापूस घेत कमी खर्चात चांगले उत्पादन घेतले. नाल्यातून झिरपणारे पाणी चारी व विहिरीत साठवून त्याचा वापरदेखील वैशिष्ट्यपूर्ण प्रयत्नांचा भाग म्हणता येईल.

जळगाव जिल्ह्यात मुक्ताईनगर या तालुका ठिकाणापासून २० किलोमीटरवर नायगाव आहे. तापी नदी येथून सुमारे दोन किलोमीटरवर आहे. या नदीवरून अनेक शेतकऱ्यांनी जलवाहिन्या टाकून सिंचनाची व्यवस्था केली आहे. येथील महाजन कुटुंबाची एकत्रित ८५ एकर जमीन सध्या नवी पिढी अत्यंत उत्साहाने व जबाबदारी सांभाळते आहे.

उच्चशिक्षित पिढीकडे शेतीची सूत्रे
ऋषीकेश यांचे वडील अशोक व विशाल यांचे वडील किशोर यांनी केळीची पारंपरिक शेती अनेक वर्षे केली. मध्यंतरीच्या काळात उत्पादन काहीसे कमी होत असल्याचे लक्षात आले. ऋषीकेश यांनी कृषी विषयातील बीएस्सी पदवी व पुण्याहून परदेश व्यापारसंबंधीचा पदविका अभ्यासकक्रम पूर्ण केला आहे. विशाल देखील बीएस्सी ॲग्री असून मुंबईहून कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन विषयातील पदविका त्यांनी घेतली आहे. उच्चशिक्षित असूनही शहरातील नोकरीच्या मागे न लागता दोघांनीही आपल्या तांत्रिक ज्ञानाचा उपयोग आपल्याच शेतीच्या विकासासाठी करायचे ठरवले. त्या दृष्टीने शेतीची सूत्रे हाती घेतली. तांत्रिक ज्ञान, अभ्यास व तंत्रज्ञान वापर यातून त्यांनी सुधारणा सुरू केल्या.

जमिनीचा विकास
अशोक व किशोर यांनी कष्टपूर्वक आपली २० एकर शेती ८५ एकरांवर नेली. धाबे गावच्या शिवारात त्यांची जमीन आहे. त्यांच्या काळातच १९८६ मध्ये तापी नदीवरून जलवाहिनी उभारली होती. सध्या त्यांच्याकडे अशा चार जलवाहिन्या आहेत. नऊ कूपनलिका व विहिरींच्या रूपाने सिंचनक्षमता आहे. जमीन खडकाळ, मुरमाड आहे. ती सुपीक करण्यासाठी हजारो ट्रॉली माती शेतात टाकण्यात आली.

केळीचे संगोपन

  • महाजन यांचे केळी हे मुख्य पीक. सुमारे ४० हजार झाडांचे संगोपन. २५ ते २७ एकरांवर बाग.
  • सुमारे वीसहजार झाडे खोडवा स्थितीत.
  • गादीवाफा, ठिबक सिंचन, उतीसंवर्धित रोपे हे तंत्रज्ञान आहेच.
  • एकरी ३० टनांपर्यंत उत्पादन.
  • साधारण १८ ते १९ महिन्यांत केळीची दोन पिके.
  • गुणवत्तापूर्ण उत्पादनामुळे केळी शीतकरण यंत्रणेच्या कंटेनरमधून पंजाब व दिल्लीपर्यंत पोचली आहेत. बऱ्हाणुपूर हे मुख्य मार्केट आहे.
  • मागील वर्षी सुमारे १३० टन केळीची खासगी कंपनीतर्फे आखाती देशात निर्यात. स्थानिक दर किलोला साडेनऊ रुपये सुरू होता त्या वेळी निर्यातीसाठी ११ रुपये दर मिळाला.

जमीन सुपीकतेसह व्यवस्थापन चोख

  • जमीन सुपीकतेवर अधिक भर. खतांचा कार्यक्षम व नियंत्रित वापर.
  • पाण्याचे व्यवस्थापन चोख. अधिक उष्णतेच्या काळात प्रतिदिन चार तास सिंचन एका क्षेत्राला.
  • पीक फेरपालट. केळीचे अवशेष जाळत नाहीत. कापणी बागेतील खांब, वाळलेली पाने ट्रॅक्‍टर चलित यंत्राने बारीक करून जमिनीला देतात.
  • अलीकडे तूर लागवडही ठिबकवर सुरू.
  • मार्चमध्ये खोल नांगरणी करून शेत जूनपर्यंत तापू दिले जाते. जूनच्या पहिल्या आठवड्यात केळी लागवड.
  • सहा ते सात एकर हळद. चार एकर तूर यासह कापूस व कडधान्ये.
  • शेतीचा व्याप अधिक. त्यामुळे दररोज किमान ३० मजुरांची गरज. दहा मजूर कायमस्वरूपी.

शून्य मशागत, मल्चिंगवर तूर, कापूस
मागील वर्षी आठ एकरांत पॉली मल्चिंगवर कलिंगड घेतले. क्षेत्र रिकामे झाल्यानंतर मशागत न करता त्याच मल्चिंग पेपरच्या आधारे प्रत्येकी चार एकरांवर तूर व कापूस लावला. हे प्रयोग दोन तीन वर्षांपासून सुरू आहेत. शून्य नांगरणी असल्याने झालेल्या कमी खर्चात कापसाचे एकरी १३ क्विंटल तर तुरीचे एकरी नऊ क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळाले.

चारी खोदून सिंचन व्यवस्था बळकट
चार फुटांवर मुरूम लागतो. इथल्या जमिनीत नैसर्गिक नाल्याचा पाझर आहे. भर मे महिन्यात किंवा उन्हाळ्यातही हे पाझर येतात. नाला झुळूझुळू वाहत असतो. हे पाणी वाया जाऊ नये यासाठी ब्लास्टींग
करून सुमारे २० फूट चारी तयार केली. लांबी साधारण ४०० मीटर केली. विहिरीत ‘इनलेट’ करून पाण्याचा संचय वाढवला. हे पाणी पंपाने शेतीला वापरले जाते. यंदा या परिसरात मोठ्या प्रमाणात वृक्ष लागवडीचे नियोजन आहे. संपूर्ण ८५ एकरांसााठी ‘ ड्रीप ऑटोमेशन’ यंत्रणा उभारण्याचा प्रयत्न आहे.

समाधानी संयुक्त कुटूंब
ऋषीकेश व विशाल या दोन्ही चुलतबंधूंचे सारे कुटूंब म्हणजे दहा सदस्य एकत्र नांदतात. ऋषीकेश यांचे थोरले बंधू योगेश अस्थिरोगतज्ज्ञ असून रावेर येथे त्यांचे हॉस्पिटल आहे. शेतीची जबाबदारी सांभाळून
ऋषीकेश यांनी नायगावात कृषी सेवा केंद्रही सुरू केले आहे.
संपर्क- ऋषीकेश महाजन - ९५७९५३४५३४

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
नागपूर : रब्बीची पैसेवारी काढली खरीप...नागपूर : खरीप आणि रब्बी हंगामात वेगवेगळी पिके...
अॅग्रोवन समृद्ध शेती योजनेचे...नांदेड: `अॅग्रोवन’च्या माध्यमातून...
मराठवाड्यातील २९२ लघुप्रकल्प कोरडेऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील ७४९ लघुप्रकल्पांपैकी २९२...
दक्षिण आशियात यंदा सर्वसामान्य मॉन्सून...पुणे  : भारतासह दक्षिण आशियातील देशांच्या...
कृषिउद्योग महामंडळाकडून ‘बायोकॅप्सूल’चा...पुणे : सेंद्रिय शेतीकडे वळालेल्या शेतकऱ्यांच्या...
शासन दरबारी रब्बी हंगामात नागपूर...नागपूर  : खरिपानंतर पाण्याअभावी रब्बी...
बीटी बियाणे १५ मेपूर्वी विक्रीस मनाईपुणे : राज्यातील बियाणे उत्पादक कंपन्यांनी १५...
जमिनीचे जैविक पृथक्करणआजकाल शेतकऱ्यांना मातीचा पृथक्करण अहवाल करून...
सांगलीतून १२ टन द्राक्षे निर्यातसांगली ः यंदा प्रतिकूल परिस्थतीतही जिल्ह्यातील...
काळजी घ्या : उन्हाच्या झळा वाढल्यापुणे : उन्हाच्या झळा वाढल्याने विदर्भ,...
शून्यातून राऊत दांपत्याने उभारली...लातूर जिल्ह्यात नागरसोगा (ता. औसा) येथील राऊत...
संत्रा बागेत काटेकोर पाणी व्यवस्थापन संत्रा पिकात पाणी व्यवस्थापन अत्यंत चोख ठेवावे...
दक्षिण अशियात मॉन्सूनचा पाऊस सरासरी...पुणे : भारतासह दक्षिण आशियातील देशांच्या बहुतांशी...
विश्वासावर बहरेल व्यापारचीन-अमेरिकेमध्ये चालू असलेल्या व्यापार युद्धाच्या...
निवडणुकीने दुष्काळ खाऊन टाकू नये म्हणून...लोकसभेच्या निवडणुकीमुळे राजकीय हवामान-बदल होत...
उपलब्ध पाण्याचे गणित मांडा...अनेक कारणांमुळे जलसंधारण ही सोपी वाटणारी म्हणून...
उत्कृष्ठ कारली पिकवण्यात पाटील यांचा...लोणी (ता. चोपडा, जि. जळगाव) येथील भरत, गणेश व...
पेरू, अॅपलबेरमधून पीक बदल, कष्टातून...पारंपरिक शेती पद्धतीत बदल करून व सेंद्रिय...
राज्यात उरले अवघे ३०५ टीएमसी पाणीपुणे (प्रतिनिधी) : उन्हाच्या झळांना होरपळ वाढून...
केंद्राकडून यंदा खरिपात १२ टक्के अधिक...पुणे : राज्यासाठी गेल्या खरीप हंगामाच्या तुलनेत...