agricultural success story in marathi, agrowon, vardha | Agrowon

सार कसं सामसूम तरंग नाही तलावात...
विनोद इंगोले
मंगळवार, 24 एप्रिल 2018

शेती कोरडवाहू. तरीही स्वबळावर दुग्ध व्यवसायातून भरीव वाटचाल करू पाहणाऱ्या वर्धा जिल्ह्यातील काही गावांच्या नशिबी निर्वासितांचं जिणं वाट्याला आलं आहे. दर वर्षी उन्हाळ्यात पाणी, चाऱ्याअभावी गावकऱ्यांना तब्बल चार महिने वऱ्हाडात स्थलांतरणाची वेळ येते. मागे उरतात केवळ वृद्ध आणि त्यांची नातवंडं. शासकीय अनास्थेचे भोग सहन करीत जगणाऱ्या या गावकऱ्यांना परिस्थितीत बदल होईल, अशी सुतराम आशाही उरलेली नाही.
.

शेती कोरडवाहू. तरीही स्वबळावर दुग्ध व्यवसायातून भरीव वाटचाल करू पाहणाऱ्या वर्धा जिल्ह्यातील काही गावांच्या नशिबी निर्वासितांचं जिणं वाट्याला आलं आहे. दर वर्षी उन्हाळ्यात पाणी, चाऱ्याअभावी गावकऱ्यांना तब्बल चार महिने वऱ्हाडात स्थलांतरणाची वेळ येते. मागे उरतात केवळ वृद्ध आणि त्यांची नातवंडं. शासकीय अनास्थेचे भोग सहन करीत जगणाऱ्या या गावकऱ्यांना परिस्थितीत बदल होईल, अशी सुतराम आशाही उरलेली नाही.
.
वर्धा जिल्ह्यात डोंगरकड्याच्या पायथ्याशी बोथली, हेटी, किन्हाळा आणि दानापूर ही चार गावे वसली आहेत. बोथली आणि हेटी यांचा कारभार गट ग्रामपंचायतीच्या माध्यमातून चालतो. दोन्ही गावांची मिळून लोकसंख्या ११६४ आहे. सिंचनाच्या सोयी नसल्याने कापूस, सोयाबीन यांसारख्या कोरडवाहू पिकांचाच आधार शेतकऱ्यांना असतो. पण, या पिकांचेही वन्यप्राण्यांकडून नुकसान होते. त्यामुळे शेतकरी दुग्धोत्पादनासारख्या व्यवसायाकडे वळले.

दुग्ध व्यवसायाला मिळाली चालना
बोथली व हेटी गावांमध्ये मिळून सुमारे १८५० दुधाळ जनावरे आहेत. दुधाच्या विक्रीसाठी संकलन केंद्र किंवा शासनाकडून पर्याय नाही. दही, पनीर आदींचे उत्पादन व लगतच्या गावांमध्ये विक्री करण्यावर गावातील शेतकऱ्यांचा भर राहिला. विदर्भात दुग्ध व्यवसायाचे मॉडेल स्वहिमतीवर उभारू पाहणाऱ्या या गावाची मात्र शासनस्तरावरून सातत्याने उपेक्षा झाल्याची भावना ग्रामस्थांमध्ये आहे.

स्थलांतरण ठरलेलेच
गावशिवारात काळा दगड, विहीर खोदल्यानंतरही पाणी लागत नाही. सिंचन प्रकल्प किंवा अन्य पर्यायही नाहीत. त्यामुळे उन्हाळ्याला सुरवात होताच तान्हुल्यांचे कपडे, खाण्यापिण्याचे साहित्य, जनावरे बांधण्यासाठी लागणारे दोर यांसह साहित्य घेऊन स्थलांतरासाठी लगबग सुरू होते. जानेवारीतच जलस्त्रोत कोरडे पडतात. माणसांनाच पिण्यासाठी पाणी उपलब्ध होत नाही, तर जनावरांसाठी चारा-पाण्याची सोय कुठून करणार, याच विवंचनेतून ही वेळ येते. दर वर्षीचा हा नेम झाला आहे. एखाद्या शेतकऱ्याला विनवणी करून त्याच्या शेतातच आसरा शोधला जातो.

मागे उरतात केवळ वृद्ध आणि नातवंडे
गाव सोडणाऱ्या काहींची मुले शाळेत शिकत असतात. काहींच्या परीक्षा असतात. अशा वेळी घरी राहणारे आजी-आजोबाच त्यांचे आधार होऊन जातात. बोथली, हेटी, दानापूर ही अशीच उजाड पडलेली गावे दिसून येतात. बोथलीच्या शांताबाई चौकोने यांच्याकडे दहा जनावरे. मुलगा आणि सून यांनी गाव सोडल्यानंतर शांताबाई सहावीत शिकणारी पल्लवी आणि प्रज्वल या नातवंडांसमवेत राहतात. गुणवंत झांबरे यांचा तिसरीत शिकणारा मुलगा आणि अंगणवाडीत असलेली चिमुकली राजश्री यांच्यावरही तीच वेळ आली. कांचन मारोतराव घाटोळ हिचे आई-वडील जानेवारीतच स्थलांतरित झाले. बारावीचे पेपर देण्याबरोबर घर सांभाळण्याची जबाबदारीही तिच्यावर आली.

घरांना कुलुपे
समाधान चायरे किंवा ज्यांच्या घरात वृद्ध मंडळीदेखील नसतील अशांचे अस्तित्व केवळ ‘कुलूपबंद’ म्हणूनच मागे उरते.

शासनाकडून कसलीच दखल नाही
विदर्भातील शेतीतले नैराश्‍य दूर करण्यासाठी पूरक व्यवसायाचा सल्ला शासनाकडून दिला जातो. परंतु, त्यासाठी बळ देण्याचे कोणतेच प्रयत्न होत नाहीत. ही खंत गावातील देवानंद बलवीर व प्रमोद कोरडे यांनी व्यक्‍त केली. जानेवारी ते मे या चार महिन्यांच्या कालावधीत चारा छावण्या व पाण्याचा प्रश्‍न शासनस्तरावरून सुटला तरी गावातील स्थलांतरण थांबू शकते. या संदर्भाने केंद्रीय राज्यमंत्री हंसराज अहिर यांच्यापासून सर्वच स्तरावर पाठपुरावा करण्यात आला. परंतु शासन, प्रशासनाकडून कसलीच दखल घेतली नाही, असे विषन्न मनाने कोरडे सांगतात. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट करण्यासाठी योजना-आराखडे बनविले जातात. प्रत्यक्षात स्वबळावर आर्थिक उत्कर्षाची वाट धरणाऱ्या गावांकडे शासनाचे साफ दुर्लक्ष होत असल्याची व्यथा ग्रामस्थ मांडतात.

दानापूरचीही तीच स्थिती
आर्वी तालुक्‍यातीलच दानापूर येथील पुरुषोत्तम अवथडे यांची चिमुकली आचलदेखील आजीसोबत राहते. भास्कर रामाजी महाजन, सुनील आसटकर यांच्यासह अनेकांच्या घराला कुलपे दिसतात. ‘मदर डेअरी’ कंपनीने गावात संकलन केंद्र सुरू केले आहे. पण, गावात माणसांचे अस्तित्वच असल्याने दूधपुरवठा होणार कुठून, हाच प्रश्न आहे.

गावांची ही परिस्थिती पाहून कवी विठ्ठल वाघ यांच्या कवितेच्या दोन अोळी आठवतात.
पाय चालून थकले तरी सरली ना वाट
सारं कसं सामसूम तरंग नाही तलावात!
 
संपर्क- मधुकर चौकोने-९८२३४९७१५८
माजी सरपंच, बोथली, ग्रामपंचायत, जि. वर्धा

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
अवर्षणाचा पिकावरील ताण कमी करण्यासाठी...कोरडवाहू शेतीत पीक उत्पादनाच्या दृष्टीने “ओल तसे...
कोल्हापुरात केळी लागवड कमी होण्याची शक्...कोल्हापूर : पुरेशा पाण्याअभावी जिल्ह्यात केळीच्या...
नगरमधील आठ तालुके अद्यापही रब्बी...नगर ः नगर जिल्ह्यामध्ये रब्बीची आतापर्यंत अवघी नऊ...
जनावरांच्या आहारातील क्षारमिश्रणाचे...जनावरांच्या हाडांच्या वाढीसाठी दूध उत्पादनासाठी,...
परभणी जिल्ह्यात हुमणीच्या नुकसानीचा कहरपरभणी ः परभणी जिल्ह्यात उद्‍भवलेल्या दुष्काळी...
बाजार समिती कर्मचारी शासन आस्थापनावर...पुणे  ः राज्यातील बाजार समित्यांमधील...
पुणे विभागात चारापिकांची एक लाख...पुणे   ः जनावरांसाठी चाऱ्याची अडचण येऊ नये...
साताऱ्यात उसावर ‘हुमणी’चा प्रादुर्भावसातारा  ः जिल्ह्यातील विविध पिकांवर ‘हुमणी’...
नगर जिल्ह्यात ३५ हजार हेक्‍टरवरील उसावर...नगर  ः नगर जिल्ह्यात यंदा उसावर ‘हुमणी’चा...
‘पंदेकृवि’तील शिवारफेरीला शेतकऱ्यांचा...अकोला  ः डाॅ. पंजाबराव देशमुख कृषी...
महसूल राज्यमंत्र्यांनी घेतला महागावमधील...महागाव, जि. यवतमाळ  ः दुष्काळग्रस्त भागात...
महाराष्ट्रातील जनताच पंतप्रधान मोदी...शिर्डी, जि. नगर   ः घरकुलाचा लाभ देण्यासाठी...
सरकारने कर्जमाफीत घोटाळा केला : उध्दव...नगर  ः राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी कर्जमाफी...
पुण्यात भाजीपाल्याच्या मागणीत वाढ; दरही...पुणे ः गुलटेकडी येथील कृषी उत्पन्न बाजार...
नाशिक जिल्ह्यात सर्वपक्षीय पाणी बचाव...नाशिक  : मराठवाड्यातील जायकवाडी धरणात नाशिक...
इंदापूर बाजार समितीत शेतीमाल तारण योजना...इंदापूर, जि. पुणे  ः महाराष्ट्र राज्य कृषी...
नगर जिल्ह्यात एप्रिलपासून चाराटंचाई...नगर  ः जिल्ह्यात यंदा पाऊस नसल्याचे...
शेतीतील सुधारणांसाठी कृषी विद्यापीठांची...अकोला   ः बदललेल्या परिस्थितीत शेतीतही मोठी...
नगर जिल्हा परिषदेत सरकार विरोधात...नगर  ः जिल्हा परिषदेच्या मालकीच्या...
शेतकऱ्यांच्या मागण्यांबाबत ‘राष्ट्रवादी...अकोला  ः तूर, सोयाबीन, हरभरा या पिकांचा विमा...