agricultural success story in marathi, agrowon,aurangabad | Agrowon

मराठवाड्यात अोवा
संतोष मुंढे
मंगळवार, 27 मार्च 2018

आपत्कालीन स्थितीत कमी खर्चात चांगले उत्पन्न देणाऱ्या अोव्याचे सुधारित लागवड तंत्र
तीन वर्षांपासून शेतकऱ्यांत प्रसारित करतो आहे. अोव्याचा ग्राहकदर क्विंटलला २० हजार रुपये आहे. शेतकऱ्यांनी पॅकिंग, ब्रॅंडिंगद्वारे थेट विक्री केल्यास नफा वाढवणे शक्य होईल.
-डॉ. किशोर झाडे-८२७५३८८०४९
विषय विशेषज्ञ कृषी विज्ञान केंद्र औरंगाबाद.

दुष्काळ वा आपत्कालीन स्थितीत साथ देणारे कमी खर्चिक व समाधानकारक अर्थप्राप्ती देणारे अोवा पीक मराठवाड्यासाठी पर्यायी हुकमी ठरू शकते. अौरंगाबाद जिल्ह्यातील सुमारे ५० शेतकऱ्यांकडे मागील खरिपात या पिकाच्या सुधारित लागवड तंत्राची प्रात्यक्षिके झाली. उत्पादनाबरोबरच अोव्याला थेट हुकमी बाजारपेठ मिळवून देण्यासाठीही येथील शेतकरी व संस्था एकजुटीने कामास लागल्या आहेत.
 
मराठवाडा- मुख्य खरीप पिके- कापूस, सोयाबीन
-या समस्या-बोंडअळी, सततचा दुष्काळ, पाणीटंचाई, दर

त्याला होऊ शकतो आश्वासक पर्याय- अोवा पीक

अोवा लागवड कोठे होते?
१))गुजरात, राजस्थानासह काही प्रमाणात अन्य राज्यांतही
२)विदर्भात अकोला, बुलडाणा, अमरावती जिल्हा- खारपाणपट्टा

मराठवाड्यात रुजतेय अोवा पीक

  • काही वर्षांपासूनच अौरंगाबाद, परिसरातील जिल्ह्यांत पारंपरिक पद्धतीने शेतकरी विखुरलेल्या प्रमाणात अोव्याची शेती करतात.
  • उष्ण आणि कोरड्या हवामानात मध्यम ते खोल काळ्या जमिनीत कपाशीच्या शेतीतील तूट भरून काढण्यासाठी ओवा लावण्यास येथील शेतकऱ्यांनी सुरुवात केली. अवर्षणाचा सतत सामना करणाऱ्यांनी तर ओव्याला मुख्य पीक बनविले आहे.
  • तुटाळीसाठी लावलेले आंतरपीक एकरी ५० किलोपासून ते दीड क्विंटलपर्यंत उत्पादन देऊ लागले. दर क्विंटलला कमाल १३ हजार ते १६ हजार मिळाला. मग हे पीक मुख्य का घेऊ नये? असा विचार करीत शेतकऱ्यांची लागवड १-२-३ एकरांपासून दहा एकरांपर्यंत पोचली.

अंदाजे क्षेत्र
अौरंगाबाद जिल्हा- १७५ एकर, परिसरातील जिल्हे मिळून- ३०० ते ४०० एकर. अधिकृत नोंद नाही. मध्यंतरीच्या पावसात यंदा मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाल्याने क्षेत्र घटल्याचा जाणकारांचा अंदाज.

अोवा लागवडीची गावे

  • जि. औरंगाबाद, ता. गंगापूर- वजनापूर, शंकरपूर, बुट्‌टेवडगाव, गोपाळवाडी, वाडगाव, शिरेसायगाव, सायगाव वाडी
  • ता. कन्नड- औराळी,
  • ता. पैठण- म्हारोळा, फारोळा, बीडकीन, शेकटा आदी

खरीप २०१७- अोवा सुधारित तंत्र- प्रात्यक्षिक प्रयोग

  • अौरंगाबाद कृषी विज्ञान केंद्रामार्फत (केव्हीके)- निक्रा प्रकल्प- ५० शेतकरी, ५० एकर क्षेत्र
  • यातील मुख्य गावे- गंगापूर तालुका-वजनापूर, शंकरपूर, गोपाळवाडी
  • पूर्वीचे वाण- देशी, आता वापरलेले- एए-०१- १९ (सुधारित)
  • सरासरी मिळाले उत्पादन- ४.५० ते ५ क्विं. एकरी

अोवाच का?

  • पावसाचा दीर्घ खंड पडल्यास आपत्कालीन परिस्थितीत पर्याय
  • लेट खरीप म्हणून १५ ते ३० ऑगस्टपर्यंत लागवड शक्य
  • साडेपाच महिन्यांचे पीक
  • पाण्याची गरज अत्यंत कमी
  • खते, कीडनाशके यांचा वापर अत्यंत कमी
  • उत्पादन खर्च एकरी सातहजार ते आठहजार रु.
  • सरळ वाण, त्यामुळे पुढील वर्षीही बियाणे वापर
  • मसाला म्हणून अन्नप्रक्रिया उद्योगाकडून कायम मागणी.
  • ४५० ते ५५० मिमी. पावसातही चांगला प्रतिसाद
  • काही शेतकरी संरक्षित सिंचनातही करतात लागवड

तंत्रज्ञानासाठी बळकटीकरण साह्य

  • लागवड तंत्रज्ञान प्रसार- केव्हीके, अौरंगाबाद
  • मार्गदर्शन- डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, शास्त्रज्ञ डॉ. घावंडे
  • कृषी व आत्मा विभाग

थ्रेशरद्वारे काढणीचा प्रयोग
पारंपरिक मळणी-
अोव्याचे बियाणे लहान असते. काठीने बडवून मळणी केल्यास पाच ते सहा दिवस जातात. नुकसानही ४० टक्के होते.
यांत्रिक मळणी
केव्हीकेमार्फत यंदा विदर्भात वापरात थ्रेशरद्वारे ओवा मळणी प्रात्यक्षिक
ठिकाण- वजनापूर येथील दोन प्लॉट. त्यातून वेळ व नुकसान वाचविले.
-पुढील वर्षी थ्रेशर तंत्रात सुधारणा करून स्वच्छ ओवा काढण्याचे प्रयत्न

अोव्याची बाजारपेठ

  • लासूर स्टेशन(अौरंगाबाद)- येथून गुजरात, राजस्थान आदी मोठ्या बाजारपेठेत
  • जर- ५,००० ते कमाल १५, ००० रु.
  • हे पाच वर्षांतील (क्विंटल)
  • दर- ५००० रु- गेल्या दोन वर्षांतील
    ( क्विंटल)
  • ओव्याचा भुस्सा (प्रति क्‍विंटल-- ५०० ते २००० रू.

'मार्तंड ओवा' ब्रॅंड

  • वजनापूर येथे ओवा उत्पादकांचा शेतकरी गट तीन वर्षांपासून स.िक्रय
  • सुमारे २५ शेतकरी सहभागी.
  • दोन वर्षांपासून कृषी प्रदर्शन, मेळावे, प्रत्यक्ष व्यापाऱ्यांपर्यंत पोचून 'मार्तंड ओवा' या ब्रॅंडने ओव्याची विक्री

प्रतिक्रिया
सहा-सात वर्षांपासून अोवा घेत आहे. एकरी चार क्विंटलपर्यंत उत्पादन यंदा सुधारित तंत्र प्रात्यक्षिकाद्वारे पाच क्‍विंटल मिळाले. कपाशी, मक्याला या पिकाची जोड मिळाली. एकरी खर्च सात ते आठ हजार रुपयांपर्यंत येतो. दोन वर्षांपूर्वी क्विंटलला १६ हजार रुपये दर मिळाला. गेल्या दोन वर्षांत तो पाच हजारांपर्यंत घसरला आहे.
-साहेबराव पोटे-८३९०२९३५४६
शंकरपूर ता. गंगापूर

गेल्या वर्षी तेरा एकर, तर यंदा आठ एकर ओवा लागवड होती. अवर्षणात आधार देण्याचे काम हे पीक करते आहे.
-नारायण चव्हाण.
वजनापूर, ता. गंगापूर

खरिपात शेवटचा पर्याय म्हणून ओवा घेतला जातो. शिवना नदीच्या खोऱ्यात सव्वाचारशे मिमी पावसाच्या गावांमध्ये या पिकाचा काळ्या, भारी जमिनीत विस्तार झाला आहे.
-दिलीप मोटे-९८२२३४७७००
बीटीएम गंगापूर

यंदा दीड एकरांत पाच क्‍विंटल ओवा झाला. दोन वर्षांपासून दर समाधानकारक नाहीत. ते वाढण्याची वाट पाहतोय. त्यातून क्षेत्रात वाढ करता येईल.
-योगेश वारे
औराळी, ता. कन्नड

 
शेतकऱ्यांना आम्ही सुधारित वाण व तंत्रज्ञान पुरविले. त्याचे सकारात्मक परिणाम दिसले आहेत. बाजारपेठ, खरेदीदार मिळवून देण्याचाही प्रयत्न आहे.
-व्यंकट ठक्‍के-९४२२२४०००५
तालुका कृषी अधिकारी गंगापूर

 
 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
गोड धाटाच्या ज्वारीपासून इथेनॉल नव्हे,...सध्या पेट्रोलसाठी पर्याय म्हणून इथेनॉल...
पिकते तिथेच करा प्रक्रियाहरितक्रांतीच्या काळात देशात साधनसंपत्ती विपुल...
कापूस गाठींचे देशांतर्गत उत्पादन घटणारजळगाव ः कापूस हंगामाच्या दुसऱ्या टप्प्यात...
दुष्काळप्रश्नी विरोधकांचा राज्य सरकारवर...मुंबई : दुष्काळी भागातील शेतकऱ्यांना तातडीने मदत...
वादळी पावसाचा दणकापुणे : कोल्हापूर, सातारा, सांगली जिल्ह्यांत...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात आजही पावसाची...पुणे : पावसाला पोषक हवामान असल्याने राज्यात...
पुरवणी मागण्या : दुष्काळग्रस्तांच्या...मुंबई : हिवाळी अधिवेशनाच्या पहिल्याच दिवशी...
राज्यातील ७४ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये अधिक...पुणे  : यंदा कमी पाऊस झाल्याने भूजल...
आयटी क्षेत्रातील नोकरीपेक्षा हिरव्या...शेतीतील विविध संकटांमुळे युवक शेती सोडून नोकरी,...
नवे काश्मीर घडवणारे ‘बसेरा- ए- तबस्सुम'अधिक कदम या कोसेगव्हाण (ता. श्रीगोंदा, जि. नगर)...
पर्यायी चाऱ्यासाठी काटे विरहित निवडूंगमुरमाड, कुरण जमिनी, वालुकामय जमिनी तसेच शेती बांध...
ऊसतोडणीचे काम थांबवले शेतीतून नवी उमेद...शिरूर कासार (जि. बीड) या दुष्काळी तालुक्‍यातील...
दुष्काळी परिस्थितीतून जनतेला बाहेर...पंढरपूर : राज्यातील दुष्काळी परिस्थितीतून जनतेला...
पडला सत्याचा दुष्काळ, बहू झाला घोळराज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी २३...
चारा नियोजनातील ‘दुष्काळ’राज्यात आजपासून हिवाळी अधिवेशन सुरू होणार आहे....
मोहोळमध्ये ‘हुमणी‘ने १७ हजार एकरांचे...मोहोळ, जि. सोलापूर : तालुक्‍यातील सात महसुली...
पॉलिथिन पिशव्यांचा वापर थांबविण्याचे...पुणे   : राज्यातील कृषी तसेच वन विभागातील...
ढगाळ हवामानामुळे थंडी गायब; आजही...पुणे : अरबी समुद्रात असलेल्या तीव्र कमी दाब...
तमिळनाडूच्या धर्तीवर मराठा समाजाला...मुंबई : मूळ आरक्षणाला धक्का न लावता तमिळनाडूच्या...
ब्लॉक प्रिंटिंग व्यवसायातून आर्थिक...पूर्व विदर्भातील भंडारा, वर्धा या जिल्ह्यांत...