agricultural success story in marathi, akola dist.akola , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

सुधारित तंत्राची मिळाली गुरुकिल्ली
गोपाल हागे
मंगळवार, 22 मे 2018

अकोला जिल्ह्याचे मुख्य उन्हाळी पीक कांद्याची उत्पादकता व दर्जा वाढवण्यासाठी येथील कृषी विज्ञान केंद्र व ‘आत्मा’ यांनी पुढाकार घेतला. तीन तालुक्यांतील शेतकऱ्यांनी प्रात्यक्षिकाद्वारे सुधारित लागवड तंत्रज्ञान आत्मसात केले. त्यातून एकरी ८० ते ९० क्विंटल मिळणारे उत्पादन दीडपट ते दुपटीपर्यंत म्हणजे १५० ते १७० क्विंटलपर्यंत पोचवण्यात त्यांना यश मिळाले आहे. तंत्रज्ञानाची गुरुकिल्ली सापडलेले शेतकरी आता यापुढेही अशीच प्रगती करीत राहणार आहेत.  

अकोला जिल्ह्याचे मुख्य उन्हाळी पीक कांद्याची उत्पादकता व दर्जा वाढवण्यासाठी येथील कृषी विज्ञान केंद्र व ‘आत्मा’ यांनी पुढाकार घेतला. तीन तालुक्यांतील शेतकऱ्यांनी प्रात्यक्षिकाद्वारे सुधारित लागवड तंत्रज्ञान आत्मसात केले. त्यातून एकरी ८० ते ९० क्विंटल मिळणारे उत्पादन दीडपट ते दुपटीपर्यंत म्हणजे १५० ते १७० क्विंटलपर्यंत पोचवण्यात त्यांना यश मिळाले आहे. तंत्रज्ञानाची गुरुकिल्ली सापडलेले शेतकरी आता यापुढेही अशीच प्रगती करीत राहणार आहेत.  

 कांदा सुधारित लागवड तंत्र - पार्श्वभूमी

  • कांदा - अकोला जिल्ह्याचे मुख्य उन्हाळी भाजीपाला पीक
  • क्षेत्र - सुमारे २५०० हेक्टरहून अधिक  
  • बाळापूर, पातूर, अकोट या भागांत लागवड अधिक राहते.

पारंपरिक कांदा शेतीतील त्रुटी

  • उत्पादन कमी - हेक्टरी २१ टनांपर्यंत
  • उत्पादन खर्चात भरमसाट वाढ होत असताना उत्पन्नाची मर्यादा सातत्याने घटणारी
  • अनेक शेतकरी बीजप्रक्रिया करीत नसत.
  • अतिरिक्त व अवेळी नत्राचा अधिक वापर. त्यामुळे कीड तसेच साठवणुकीत ३० ते ४० टक्के कांदा सडायचा.
  • पाण्याचा व्हायचा गरजेपेक्षा जादा वापर
  • काढणीपूर्व काळजीचा अभाव

परिस्थितीत बदल घडवण्यासाठी पुढाकार
कृषी विज्ञान केंद्र, अकोला  आत्मा- कृषी विभाग  शेतकरी
त्यासाठी घेतली सुधारित
लागवड तंत्राची प्रात्यक्षिके

तालुके     अकोट      तेल्हारा     बाळापूर
शेतकरी     २६    २६    २६   

घेतलेल्या शेतीशाळा : ६      त्यातील सत्रे : ६  

काय झाला तंत्रज्ञानाचा बदल ? (ठळक बाबी)

  • वाणबदल
  • रोपांची लागवड करण्यापूर्वी कार्बोसल्फान व कार्बेन्डाझीम द्रावणाची प्रक्रिया - यामुळे थ्रीप्स, बुरशीला पायबंद
  • बेसल डोसवर लक्ष
  • माती परीक्षण अहवालानुसार खते (एकरी)
  • युरिया ४२ किलो
  • सुपर फॉस्फेट - १२५ किलो
  • पोटॅश - ३५ किलो
  • गंधक - १० किलो
  • युरिया - ४२ किलो - ४५ ते ५० दिवसांनी
  • कांद्याची मुळे अवघी १२ ते१५ सेंटिमीटर वाढतात. परंतु शेतकरी पाटसरी पद्धतीने वाफा भरेपर्यंत तुडुंब पाणी देत. ही पद्धत बदलून तुषार सिंचनाचा वापर सुरू केल्याने दर्जा चांगला वाढला. अार्द्रता कमी राहल्याने करपा, थ्रिप्सवर नियंत्रण मिळवणे सोपे गेले.
  • काढणीपूर्वी २० दिवस अाधी काजळी रोखण्यासाठी प्रतिबंधात्मक फवारणी. कांदा साठवणुकीच्या जागी बुरशीनाशक फवारून निर्जंतुकीकरण
  • विद्राव्य खते- १९-१९-१९,  १२-६१-०, १३-०-४५, ०-५२-३४, ०-०- ५०
  • तुषार सिंचन, निंबोळी ढेप यांचा वापर
  • रुंद वरंबा पद्धत
  • कीड नियंत्रणासाठी निंबोळी अर्क अधिक स्टिकरचा वापर
  • थ्रिप्ससाठी चिकट सापळे

वाण

  • काहींकडून स्थानिक देशी वाणाचा वापर
  • प्रात्यक्षिक - बंगळूर येथील आयआयएचआर संस्थेचा अर्का भीम, राजगुरुनगर येथील राष्ट्रीय कांदा-लसूण संशोधन संचालनायचा भीमा शक्ती

झालेले फायदे
पाण्याची ३० ते ४० टक्के बचत
कारण

  • खुल्या पद्धतीने पाणी देणे बंद झाले.
  • तुषार सिंचनाचा वापर वाढवला.
  • पिकाच्या संवेदनशील अवस्थेतच वापर
  • खत वापरातील बारकावे समजले.

गोण्यांचा वापर

पूर्वी     आता
८        

खतांच्या वापरात तसेच पैशांतही बचत
 
मुख्य फायदा
उत्पादन

पूर्वी       आता  
८० ते ९०  १५० ते १७०

(क्विंटल - एकरी)

  • सुमारे ७० टक्के कांदा - ए ग्रेडचा

शेतकरी प्रतिक्रिया
शेतीशाळेतून नवे तंत्र मिळाले. त्यातून गरजेइतकेच खत व्यवस्थापन केले. पाण्याच्या मुख्य तीनच पाळ्या दिल्या. पूर्वी एकरी ४० हजारांपर्यंत होणारा खर्च यंदा १२ ते १५ हजार रुपयांनी कमी झाला. नव्वद ते १०० क्विंटल उत्पादन आता १५० क्विंटलवर पोचले. चार एकरांत सहाशे ते साडेसहाशे क्विंटल कांदा झाला अाहे.
संतोष घनमोडे, मांडवा ता. बाळापूर
(९४२२१६३६९२)

यंदा पावणे सहा एकरात कांदा होता. एकरी १७० ते २०० क्विंटलपर्यंत उत्पादन अाले. गावातील शेतीशाळेतील प्रत्येक सत्राला उपस्थित राहल्याने सुधारित तंत्रज्ञान शिकलो. एकरी झाडांची संख्या वाढवत पावणेदोन लाखांपर्यंत नेली. खर्च कमी झाला.
गजानन धनभर, बेलखेड, ता. तेल्हारा
(९८९००४७४१९)

यंदा सहा एकरच लागवड होती. लागवडीवेळी पाच बॅग एवढेच रासायनिक खत द्यायचो. यंदा सुपरफॉस्फेट, गंधक, पोटॅश यांचा वापर केला. रोपप्रक्रिया केल्याने फुलकिडे अाले नाहीत. पूर्वी सातव्या दिवशी पाणी द्यायचो. यंदा तज्ज्ञांच्या शिफारसीनुसार वाफसा अवस्थेत पाणी दिले. एकरी दीडशे क्विंटलपेक्षा अधिक उत्पादन अाले.  
भाऊराव रामराव हिवराळे,मांडवा बुद्रुक, ता. बाळापूर
(९६६५१२८९९९)

अकोला जिल्ह्यात कांद्याखाली अडीच हजार हेक्टरहून अधिक क्षेत्र आहे. अजूनही पारंपरिक पद्धतीनेच काही जण कांदा पिकवतात. परतुं काळानुसार बदलताना अनेक सुधारित तंत्रांचा अवलंब करण्यासाठी शेतकऱ्यांना प्रोत्साहन दिले. यात नर्सरीपासून ते काढणीपश्चात तंत्रातील प्रत्येक बाब समजावून दिली.  
गजानन तुपकर, विषय विशेषज्ज्ञ,कृषी विज्ञान केंद्र अकोला
(८७८८८५६९२७)
 

इतर यशोगाथा
जलसंधारण, बहुवीध पीक पद्धतीतून धामणी...अनेक वर्षांपासून दुष्काळी गाव म्हणून ओळख असलेल्या...
खर्च कमी करणारी आंतरपीक पद्धतीपुणे जिल्ह्यातील बोरीपार्धी येथील दिलीप थोरात...
बायोगॅस स्लरीतून मातीची समृध्दीजालना जिल्ह्यातील कडवंची येथील अठरा शेतकऱ्यांकडील...
अल्पभूधारकांच्या आर्थिक स्वावलंबनासाठी...केवळ शिक्षण आहे म्हणून व्यवसाय यशस्वी होत नाही,...
बचत गटाने दिली शेती, पूरक व्यवसायाला साथचिंचोली काळदात (ता. कर्जत, जि. नगर) गावातील दहा...
फळबागेतून माळरान झाले हिरवेगारमिरज शहरात वकिली करताना चंद्रशेखर शिवाजीराव...
मुरघास, शेणखत विक्रीमुळेच तरला ११०...पाथरे खुर्द (ता. राहुरी) येथील रखमाजी बन्सी जाधव...
जिद्द २६ गुंठ्यात द्राक्षशेती यशस्वी...सातनदुधनी (ता. अक्कलकोट) येथील हिरगप्पा कुंभार २६...
लहू काळे यांच्या व्यंगचित्रांचे...कोल्हापूर : कोल्हापूर आर्ट फाउंडेशनच्या वतीने ‘...
जमीन सुपिकतेसह निरोगी अन्नाचे उत्पादनतरुण शेतकरी अरविंद जाधव (बोरगाव, जि. सांगली) २०१५...
एकच एकर शेती; त्यात बारमाही बहुविध...अनसुर्डा (ता. जि. उस्मानाबाद) येथील दळवे...
सुधारित केळी शेतीतून विकास साधणारे...जळगाव जिल्ह्यातील पिलखेडे गाव केळीसाठी प्रसिद्ध...
भाजीपाला रोपनिर्मितीद्वारे शून्यातून...सतत दुष्काळाची छाया, प्रतिकूल हवामान, हुकमी...
एकात्‍मिक बहुवीध शेतीतून आर्थिक...केळी पिकातून समृद्धीची वाट चोखाळणाऱ्या अंजनगाव...
जळगाव जिल्ह्यात पीककर्ज वाटपात...जळगाव : जिल्ह्यात खरिपासाठी पीक कर्जवाटपासंबंधी...
नाशिक जिल्ह्यात टंचाई स्थिती गंभीरनाशिक ः जिल्ह्यात गेल्या वर्षी ११३ टक्के पडलेला...
‘संपूर्ण’ गटाची उद्योगप्रधान शेतीगुंडेगाव (ता. जि. नगर) येथील शेतकऱ्यांनी ‘संपूर्ण...
लेट रब्बीत ज्वारीचे पीक ठरले यशस्वीबुलडाणा जिल्ह्यात कळंबेश्वर येथील परशुराम...
बुद्धिकौशल्यातून लालासो झाले शेतीतील ‘...अशिक्षित असले तरी लालासो भानुदास साळुंखे-पाटील...
पेरा शेणखताच्या ब्रिकेट्स...मंगळवेढा (जि. सोलापूर) येथील प्रयोगशील शेतकरी...