agricultural success story in marathi, jafrabad dist. jalna, Agrowon, Maharashtra | Agrowon

खडकाळ, हलक्या जमिनीतही आणली सुपीकता
संतोष मुंढे
शुक्रवार, 20 एप्रिल 2018

कोणतेही पीक येईल की नाही, अशा खडकाळ जमिनीचे संजय मोरे यांनी सहा वर्षांमध्ये फळबागेत रुपांतर केले. सुरवातीच्या प्रचंड अडचणीतूनही सातत्याने प्रयत्न करत मार्ग काढला. अपयशाने न डगमगता नव्या उमेदीने लावलेली केशर आंबा, सीताफळ, डाळिंब व आवळ्याची बाग बहरली आहे. गेल्या पंधरा वर्षांमध्ये बंधू हरीशच्या साह्याने मिश्र फळबागेमध्ये जमिनीचा पोत सुधारणे, कायम टिकविणे याला प्राधान्य दिले.

कोणतेही पीक येईल की नाही, अशा खडकाळ जमिनीचे संजय मोरे यांनी सहा वर्षांमध्ये फळबागेत रुपांतर केले. सुरवातीच्या प्रचंड अडचणीतूनही सातत्याने प्रयत्न करत मार्ग काढला. अपयशाने न डगमगता नव्या उमेदीने लावलेली केशर आंबा, सीताफळ, डाळिंब व आवळ्याची बाग बहरली आहे. गेल्या पंधरा वर्षांमध्ये बंधू हरीशच्या साह्याने मिश्र फळबागेमध्ये जमिनीचा पोत सुधारणे, कायम टिकविणे याला प्राधान्य दिले.

अशी केली फळबागेची लागवड
२००३ ते २००९ या दरम्यान टप्प्याटप्प्याने स्वनिर्मित फळरोपांची लागवड केली. बाजारातून जातिवंत सीताफळांची खरेदी करून त्यांच्या बियांपासून सीताफळाची रोपे तयार केली. आंब्याची झाडेही कोयीपासून तयार केली. डाळिंबाच्या गुटी घरी आणून रोपे बनवली.
खडकाळ व पडीक असलेल्या जमिनीची सुपीकता वाढण्यासाठी २००३ त्यातील खडक काढून घेतले. ट्रॅक्‍टरने नांगरणी करून साडेतीन बाय साडेतीन बाय साडेतीन फूट आकाराचे खड्‌डे केले. खड्डे भरताना कुजलेला काडीकचरा, सुमारे १५ किलो कुजलेले शेणखत व १५ किलो गांडूळ खतही वापरले. या खड्ड्यामध्ये रोपांची निर्मिती केली.

जमिनीच्या सुपीकतेसाठी...
फळबागेमध्ये प्रति झाड शेणखत व गांडूळ खत प्रत्येकी १५ किलो (एक टोपले) प्रति वर्ष ऑगस्ट ते ऑक्‍टोबरदरम्यान दिले जाते. दोन वर्षापासून जुन्या बागेमध्ये सेंद्रिय कर्ब व गांडुळाची भरपूर संख्या असल्याने हे प्रमाण कमी केले आहे.
संपूर्ण बागेत गवत उगवू दिले जाते. साधारणत: बी पडेपर्यंत गवत ठेवले जाते. ऑक्‍टोबरमध्ये ते गवत कापून घेतात. कापलेले गवत झाडांसाठीच्या बेडवर टाकले जाते. त्यातून आच्छादन होऊन ओलावा टिकण्यासोबतच सेंद्रिय कर्ब उपलब्ध होते.
अलीकडे झाडे मोठी झाली असून, त्यांचा बागेत पालापाचोळा मोठ्या प्रमाणात पडतो. अडीच ते तीन फुटांपर्यंतचे ढीग तयार करतो.
बागेत खरीप हंगामात आंतरपीक म्हणून सोयाबीन घेतले जाते. त्याचाही पालापाचोळा पडतो, तसेच नत्र स्थिरीकरण होते. दोन ओळीत सोयाबीनवर रोटाव्हेटर मारला जातो. पिकांचे अवशेष, पालापाचोळा आणि गवत हे जमिनीत गाडले जाते. त्यातून सेंद्रिय घटक जमिनीत वाढतात.
 
असा कुजविला जातो पालापाचोळा
बागेतील मातीमध्ये मिसळलेला पालापाचोळा कुजण्यासाठी प्रत्येक वर्षी ऑक्‍टोबरनंतर प्रवाही पाणी दिले जाते. त्यामुळे सेंद्रिय खाद्य आणि ओलावा दोन्ही मिळाल्याने गांडुळाची भरपूर वाढ होते. त्याची कार्यक्षमताही वाढते. ऑक्‍टोबरनंतर उगवलेली गवतावर साधारण सहा महिन्यांनी  (मार्च-एप्रिलमध्ये) हीच प्रक्रिया केली जाते. या काळात उन्हाची तीव्रता वाढलेली असते. गांडुळे जिवंत राहण्यासाठी ओलाव्याची आवश्यकता असते, ती यातून पुरवली जाते.

१५ वर्षांत शेतातील एकही घटक जाळला नाही
संजय मोरे यांनी आपल्या सतरा एकर बागेतील लागवडीपासून आतापर्यंत एकही  घटक जाळला नसल्याचे सांगितले. आंब्याची काढणी झाल्यानंतर साधारणतः जुलैमध्ये त्याचे कटिंग होते. सीताफळाची कटिंग डिसेंबरच्या आसपास केली जाते. या तोडल्या जाणाऱ्या फांद्या रोटाव्हेटरच्या साह्याने बारीक केल्या जातात. बारीक चुरा करून बागेतच पसरविल्या जातात. ओलावा असल्याने त्या लवकर कुजतात. त्यातून गांडूळांना खाद्य मिळते. सर्व पोषक घटक फळझाडांना उपलब्ध होत असल्याने फळांना चकाकी येते. अशा फळांना चांगला दर मिळत असल्याचे मोरे यांनी सांगितले.

महत्त्वाची वैशिष्ट्ये

  • एकूण सतरा एकर फळबाग.
  • आंबा, सीताफळ आणि डाळिंब एकत्र १५ एकर. तसेच एक हेक्‍टर क्षेत्रात आवळ्याची १००० झाडे आहेत.
  • सुरवातीपासूनच बाग ठिबकवर असून, संरक्षित पाण्यासाठी शेततळ्याची सोय केली आहे.
  • छाटणी वा गवत कापणीव्यतिरक्‍त मजुरांची गरज लागत नाही.
  • सूक्ष्मजीवांना धोका होऊ नये म्हणून तणनाशक वापरत नाही.

प्रतिक्रिया :
जमिनीच्या सुपीकतेसाठी सुरवातीला शेणखत, गांडूळ खताचा वापर केला. गवत, पाचापाचोळा कुजवला. आता गांडुळांची संख्या भरपूर आहे. जमीन भुसभुशीत झाली. तजेलदार झाडे आणि चमकदार गोड फळेच मातीच्या सुपीकतेविषयी सांगण्यास पुरेशी आहेत.
- संजय मोरे पाटील

संपर्क : संजय मोरे पाटील,
९४२२३७८५९३, ७९७२८५३३२५

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
उच्च जीवनमूल्य जपणारी आदिवासी संस्कृती मेळघाटात अंधश्रद्धेचे प्रमाण खूप आहे. यावर...
आर्थिक विकासवाट . देशात नोटाबंदीच्या निर्णयाला नुकतीच दोन वर्षे...
खानदेशातील जलसाठ्यात घट जळगाव : खानदेशात पाणीबाणी वाढू लागली असून,...
जिनर्स कापूस खरेदी केंद्रांसाठी ९००...जळगाव ः भारतीय कापूस महामंडळाच्या (सीसीआय) कापूस...
राज्यात दुधाचे दर पुन्हा घसरलेपुणे: राज्यात होत असलेल्या जादा दुधाच्या...
दावणीला आणि छावणीला परिस्थितीनुसार चारा...बीड : राज्यात सरासरीच्या ७० टक्के पाऊस पडला असून...
सत्ताधाऱ्यांना नमवण्याची ताकद...मुंबई : गेल्या चार वर्षांत देश चुकीच्या...
दुष्काळातही माळरानावर हिरवाई फुलवण्याचे...लातूर जिल्ह्यातील वाघोली येथील सोनवणे कुटुंब...
सेंद्रिय पद्धतीने ऊस लागवड ते...लातूर येथील विलास सहकारी साखर कारखान्याने...
श्री विठ्ठल-रुक्मिणीचे २४ तास दर्शनसोलापूर ः पंढरपुरात श्री विठ्ठल -रुक्मिणीच्या...
हरभरा पेरणी ३३ टक्क्यांनी माघारलीनवी दिल्ली ः देशातील दुष्काळी स्थितीचा परिणाम...
राणी लक्ष्मीबाईंचे गाव बनले पाणीदारसातारा: झाशीची राणी लक्ष्मीबाईंचे मूळ गाव म्हणजे...
विदर्भापाठोपाठ मराठवाडा, मध्य...पुणे : राज्यात किमान तापमानाचा पारा घसरल्याने...
खानदेशात जनावरांची निम्म्या दरात विक्रीचाळीसगाव, जि. जळगाव ः लांबलेल्या व अवेळी पडलेल्या...
रब्बी पेरणी २० टक्क्यांनी घटलीनवी दिल्ली ः देशातील बहुतांशी भागात यंदाच्या...
सातारा, सोलापूर, परभणीत ऊसदरासाठी आंदोलनपुणे ः गेल्या गळीत हंगामातील थकबाकी द्यावी तसेच...
निर्यातीच्या केळीला १८०० रुपये दरजळगाव ः राज्यात निर्यातीच्या केळीला यंदा उच्चांकी...
नागपूर, गोंदिया गारठलेपुणे : उत्तरेकडील वाऱ्यांच्या प्रभावामुळे राज्यात...
ऊसदराबाबत हवे दीर्घकालीन धोरणऊसदराचा प्रश्न मिटत नाही तोपर्यंत आम्ही कोणताही...
दक्षिण महाराष्टात ऊसतोडी सुरूकोल्हापूर : ऊसदराचा तिढा शनिवारी (ता. ११) दुपारी...