agricultural success story in marathi, kadegaon dist. jalna , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

कपाशीच्या एकात्मिक कीड नियंत्रणावर भर
संतोष मुंढे
बुधवार, 25 जुलै 2018

जालना जिल्ह्यातील कडेगाव येथील बाबासाहेब काटकर हे यशस्वी कापूस उत्पादक म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्याकडे साधारणपणे ९ एकरांवर कपाशीचे पीक असते. मात्र यंदा ते क्षेत्र २ एकरांनी कमी केले आहे. कीड-राेगांचा यशस्वीपणे सामना करण्यासाठी व्यवस्थापन पद्धतीवर त्यांनी भर दिला आहे. त्यासाठी ते कृषी विद्यापीठाच्या तज्ज्ञांबरोबर सल्लामसलत करीत असतात.

जालना जिल्ह्यातील कडेगाव येथील बाबासाहेब काटकर हे यशस्वी कापूस उत्पादक म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्याकडे साधारणपणे ९ एकरांवर कपाशीचे पीक असते. मात्र यंदा ते क्षेत्र २ एकरांनी कमी केले आहे. कीड-राेगांचा यशस्वीपणे सामना करण्यासाठी व्यवस्थापन पद्धतीवर त्यांनी भर दिला आहे. त्यासाठी ते कृषी विद्यापीठाच्या तज्ज्ञांबरोबर सल्लामसलत करीत असतात.

काटकर यांची गावाच्या दोन भागांत शेती विभागलेली आहे. गतवर्षीपर्यंत दोन्ही विभागांत ते कपाशी घेत होते. मात्र त्यामुळे कीड - रोगांच्या व्यवस्थाबाबत योग्य नियोजन करता येत नसल्याचे त्यांना दिसून आले. त्याचा कपाशीसारख्या पिकाला फटका बसत होता. परिणामी, यंदा त्यांनी गावाच्या एकाच भागातील ७ एकरांवर कपाशी लागवड केली आहे. यंदा त्यांनी दोन टप्प्यांत चार बाय दीड फूट अंतरावर कपाशीची लागवड केली. पहिल्या टप्प्यात ६ जूनला तीन एकरांवर, तर दुसऱ्या टप्प्यात २२ जूनला ४ एकरांवर कपाशीचे पीक घेतले आहे.

अन्नद्रव्य व्यवस्थापनावर भर
कपाशीची लागवड केल्यानंतर खताची प्राथमिक मात्रा (बेसल डोस) देण्यास शेतकऱ्यांकडून पुष्कळदा चूक किंवा उशिर होतो. परिणामी खताची दुसरी मात्रा देताना शेतकऱ्यांकडून नत्राचे प्रमाण वाढविले जाते. मात्र त्यामुळे पिकाची अतिरिक्त वाढ होऊन त्यांच्यावर कीड -रोगांचा प्रादुर्भाव होत असल्याचे यांच्या निदर्शनास आले. तसेच उशिरा खतमात्रा दिल्याने रस शोषण करणाऱ्या किडींची औषध प्रतिकारक्षमता वाढते. परिणामी त्यांच्यावर नियंत्रण मिळविण्यात अडचणी येतात, असेही काटकर सांगतात. आपल्याकडूनही अशी चूक होऊ नये यासाठी लागवड करण्यासाठी फुल्या पाडल्या की ते खताची प्राथमिक मात्रा देऊन टाकतात. यंदा प्राथमिक खतामात्रा देताना त्यांनी खरपुडी कृषिविज्ञान केंद्रातील तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार एकरी युरिया २५ किलो अधिक १०:२६:२६ - १०० किलो अशी खतमात्रा दिली. त्याचबरोबर झिंक, फेरस व मॅग्नेशिअम सल्फेट या सूक्ष्म व दुय्यम अन्नद्रव्यांचीही दिली. त्यासाठी एकरी झिंक सल्फेट पाच किलो, फेरस सल्फेट पाच किलो व मॅग्नेशियम सल्फेट दहा किलो अशी मात्रा दिली. त्यामुळे कपाशीची रोपावस्थेपासूनच सुदृढ वाढ झाल्याचा त्यांचा अनुभव आहे. परिणामी पिकाची प्रतिकारक्षमता चांगली राहिल, असे ते सांगतात. फवारणीच्या माध्यमातूनही ते खतांची मात्रा देणार असून त्यासाठी येत्या महिन्याभरात ते  डीएपीची २ टक्‍क्‍यांची (२० ग्रॅम प्रतिलिटर) फवारणी करणार आहेत.

योग्य फवारणी व्यवस्थापन
पिकाच्या प्राथमिक अवस्थेत रसशोषण करणाऱ्या किडींचा प्रामुख्याने प्रादुर्भाव होतो. त्यांच्याकडे दुर्लक्ष केल्यास पिकाच्या वाढीवर परिणाम होऊन त्याची कीड - रोगप्रतिकारक क्षमता कमी होते. त्यामुळे यंदा त्यांनी लागवडीनंतर पहिल्या महिन्यातच निंबोळी अर्काची (५ टक्के) पहिली फवारणी उरकली आहे. पीकसंरक्षणासाठी जवळपास पाच ते सहा फवारण्या ते करतात. प्रत्येक औषधासोबत निंबोळी अर्काचा वापर ते प्राधान्याने करतात. त्यामुळे किडींची रोगप्रतिकार क्षमता कमी होऊन कीटकनाशकांच्या फवारणीचाही अत्यंत चांगला फायदा होतो, असे ते सांगतात.

कामगंध सापळ्यांचा वापर
यंदा कपाशीची लागवड केल्यानंतर आठवडाभरातच गुलाबी बोंड अळीसाठीच्या ल्यूर व कामगंध सापळे लावण्याचे काम त्यांनी हाती घेतले. त्यानुसार एकरी १० ते १६ सापळे लावले आहेत. सामूहिकरीत्याही गुलाबी बोंड अळी नियंत्रणासाठी प्रयत्न करीत असून दहा शेतकऱ्यांचा गट बनविला आहे. सर्वांनी शेतात कामगंध सापळे लावणे, निंबोळी अर्काची फवारणी करणे, सापळा पिकांची लागवड करून मित्रकिडींची संख्या वाढविणे, सामूहिकरीत्या कीटकनाशक फवारणी अादी नियोजन करणार आहेत. एकात्मिक कीड नियंत्रणासाठी खरपुडी कृषिविज्ञान केंद्रातील तज्ज्ञ त्यांना मार्गदर्शन करीत
आहेत.  

सापळा पिकाची लागवड
काटकर यांनी कपाशी पिकात आंतरपीक म्हणून चवळी या सापळा पिकांची लागवड केली आहे. तसेच शेताच्या चारी बाजूंनी त्यांनी मका या पिकाचीही एक ओळ लावली आहे. त्यामुळे चवळीवर मावा या किडीचा प्रादुर्भाव होऊन तिला खाण्यासाठी मित्रकीटक येतील व ते माव्याबरोबर गुलाबी बोंड अळी व इतर कीटकांनाही भक्ष्य बनवतील असे त्यांचे नियोजन आहे.

संपर्क : बाबासाहेब काटकर, ९५४५०५७५२८

इतर यशोगाथा
अंडी उबवण केंद्राद्वारे बचत गट होताहेत...पश्चिम बंगालमध्ये महिलांच्या सबलीकरणासाठी...
दुष्काळातही माळरानावर हिरवाई फुलवण्याचे...लातूर जिल्ह्यातील वाघोली येथील सोनवणे कुटुंब...
सेंद्रिय पद्धतीने ऊस लागवड ते...लातूर येथील विलास सहकारी साखर कारखान्याने...
शेंगा लाडू, चटणी उद्योगातून तयार केली...शेंगा लाडूसारख्या छोट्या व्यवसायापासून सुरवात...
ग्रामीण आरोग्यासोबत जपला शेतकरी...देशात सशक्‍त आणि आरोग्यसंपन्न पिढी घडावी, या...
दुष्काळात दोनशे टन मूरघास निर्मितीतीन भावांत मिळून शेती फक्त वीस गुंठे. पण...
योग्य व्यवस्थापन ठेवले केळीशेतीत सातत्य...परसोडी (ता. कारंजा घाडगे, जि. वर्धा) हे पाण्याची...
प्रयोगशीलतेचा वसा जपुनी दुष्काळाला...नाशिक जिल्ह्यातील पेठ हा आदिवासी, दुर्गम तालुका....
शून्य मशागत तंत्रातून जोपासली द्राक्ष...गव्हाण (ता. तासगाव, जि. सांगली) येथील सुरेश...
उत्तम नियोजनामुळेच दुष्काळातही तरलो काही काळ दुष्काळाचा येणारच याचा अंदाज बांधून आडूळ...
काटेकोर पाणी नियोजनातून सांभाळली फळबाग नगर जिल्ह्यातील पालवेवाडी (ता. पाथर्डी) हा...
शेवग्याच्या नैसर्गिक शेतीने दुष्काळातही...जळगाव जिल्ह्यातील पहूर (ता. जामनेर) येथील वयाची...
वसुंधरा करताहेत स्वच्छता अन्..."क्‍लीन टू ग्रीन" हा उद्देश डोळ्यासमोर ठेवून...
जिद्दीतून उभा केला गीर दूध व्यवसायएकसळ (जि. सातारा) येथील विनोद शेलार या तरुणाने...
दुष्काळात रेशीम ‘चॉकी’ सेंटरने दिली...सततची दुष्काळी परिस्थिती, गारपीट, बाजारभाव यांची...
फायदेशीर ठरला जैव कोळसानिर्मिती उद्योग शेतातील काडीकचरा, भुस्सा आदींच्या प्रक्रियेतून...
तंजावूरच्या अन्नप्रक्रिया तंत्रज्ञान...शेतीमाल दरांतील सातत्याच्या चढ-उतारांमुळे...
उपक्रमशील, प्रयोगशीलतेचा आदर्श- जातेगाव जातेगाव (ता. शिरूर) पुणे हे उपक्रमशील व प्रयोगशील...
मत्स्यविक्रीसाठी इंदापूर बाजारपेठेची...पुणे जिल्ह्यातील इंदापूर येथील कृषी उत्पन्न बाजार...
शेतीला दिली मधमाशीपालनाची जोडपरिसरातील पीकपद्धतीवर आधारित पूरक उद्योगाची जोड...