agricultural success story in marathi, satara tal.satara dist. satara, Agrowon, Maharashtr | Agrowon

महिला सक्षमीकरण, शाश्वत शेतीसाठी झटणारी अॅवॅार्ड संस्था
विकास जाधव
रविवार, 25 फेब्रुवारी 2018

सातारा जिल्ह्यातील ॲवॉर्ड संस्था शाश्वत शेती विकास, महिला सक्षमीकरण अाणि पर्यावरण संवर्धनासाठी प्रयत्नशील अाहे. समाजातील विविध घटकांना विकासाच्या समान संधी उपलब्ध करून देत ग्रामीण भागातील जलसंधारण, उपजीविका सुधारणा अाणि शेतकरी उत्पादक कंपन्यांची निर्मिती करून उत्पादनांना योग्य बाजारपेठ मिळवून देण्याचे काम संस्थेने हाती घेतले अाहे.

 

सातारा जिल्ह्यातील ॲवॉर्ड संस्था शाश्वत शेती विकास, महिला सक्षमीकरण अाणि पर्यावरण संवर्धनासाठी प्रयत्नशील अाहे. समाजातील विविध घटकांना विकासाच्या समान संधी उपलब्ध करून देत ग्रामीण भागातील जलसंधारण, उपजीविका सुधारणा अाणि शेतकरी उत्पादक कंपन्यांची निर्मिती करून उत्पादनांना योग्य बाजारपेठ मिळवून देण्याचे काम संस्थेने हाती घेतले अाहे.

 

समाजसेवेचे शिक्षण घेतलेले तरुण आणि सामाजिक जाणिवेचे आणि जबाबदारीचे भान असणाऱ्या प्राध्यापकांच्या पुढाकारातून सातारा येथे २००१ मध्ये अॅवॅार्ड संस्थेची मुहूर्तमेढ रोवण्यात आली. प्रत्येक नागरिकाला त्याच्या मूलभूत अधिकाराप्रमाणे सन्मानाने व स्वावलंबी होऊन जगता यावे, या दृष्टीने संस्थेने आपल्या कामाची दिशा व वाटचाल निश्चित केली. प्रा. डॉ. भास्करराव कदम संस्थेचे अध्यक्ष असून, नीलिमा कदम या संस्थेच्या सचिव म्हणून कार्यरत आहेत. संस्थेच्या कार्यात संस्थेचे संचालक मंडळ, प्रमुख मार्गदर्शक, हितचिंतक, संस्थेस साहाय्य करणारे विविध शासकीय, निमशासकीय विभाग, देणगीदार संस्था संघटना व समाज यांचा मोलाचा वाटा आहे.

 

संस्थेचे मुख्य उपक्रम

महिला सक्षमीकरण       
२००१ पासून संस्थेने महिला बचतगट निर्मिती व त्यांच्या क्षमता बांधणीला सुरवात केली. सुरवातीच्या काळात महिला आर्थिक विकास महामंडळ (माविम) आणि राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँकेच्या (नाबार्ड) सहकार्याने सातारा तालुक्यामध्ये कार्यास सुरवात केली. सध्या संस्थेच्या माध्यमातून सातारा जिल्ह्यातील ६० गावे अाणि सातारा शहरातील एकूण ४५५ गटाच्या माध्यमातून ५४०० महिलांचे संघटन तयार झाले आहे. या गटांना संस्थेकडून नियमित भेटी, मार्गदर्शन, प्रशिक्षण याचबरोबर विविध बँकांकडून अर्थसाह्य उपलब्ध करून दिले जाते. यापैकी ३६७ गटांना विविध बँकांकडून सात कोटी अर्थसाह्य मिळवून देण्यात आले आहे. गटांना वेळेवर व मुबलक अर्थसाह्य मिळावे यासाठी संस्थेने आयसीआयसीआय बँकेसोबत करारनामाही केला आहे. गटांचे काम सुरळीत चालावे, यासाठी गटांना बचतगट संकल्पना, लेखा हिशेब, आर्थिक साक्षरता, व्यवसाय उभारणी व बाजारपेठ उपलब्धतेबाबत मार्गदर्शन केले जाते. आज अनेक बचतगट शेती, शेतीपूरक व्यवसाय व बिगरशेती व्यवसायामध्ये कार्यरत असून त्यांचे कार्य व्यवस्थित सुरू आहे. संस्थेमार्फत दरवर्षी उत्कृष्ट व्यवसाय करणारे गट अथवा गटातील महिला यांना उद्योजक पुरस्कार देऊन गौरविण्यात येते.

शाश्वत शेती विकास
संस्थेने २०१० पासून शाश्वत शेती विकास उपक्रम हाती घेतला असून यामध्ये बियाणे बँका स्थापन करून त्यातून पारंपरिक बियाणांचे संवर्धन केले जाते. कार्यक्षेत्रात जुन्या वाणांची देवाणघेवाण करत इच्छुक शेतकऱ्यांना बियाण्याचे वाटप केले जाते. सध्या सातारा तालुक्यातील परळी व कास भागातील २६ गावातील २२५ शेतकरी या उपक्रमात सहभागी आहेत. सेंद्रिय खत, वनस्पतिजन्य कीटकनाशके तयार करणे, आंतरपिके, मिश्रशेती, गटशेतीस चालना देणे याचबरोबर रासायनिक खते व कीटकनाशकांच्या दुष्परिणामांविषयी माहिती देणे, पडीक जमिनीवर फळबाग लागवड, औषधी वनस्पती लागवड करण्यावर संस्थेचा भर आहे. शेतकरी प्रशिक्षण, अभ्यास सहली, शेतीशाळा, प्रात्याक्षिक प्लॉट इ. च्या माध्यमातून गावात जनजागृती केली जाते.

लोकसहभागातून पाणलोटक्षेत्र विकास
एकात्मिक पाणलोट व्यवस्थापन कार्यक्रमाअंतर्गत प्रकल्प प्रशिक्षण संस्था व उपजीविका संसाधन संस्था म्हणून संस्थेने सहभाग घेतला अाहे. एकूण २० गावात संस्थेने पाणलोट क्षेत्राबाबत प्रचार, प्रसार व जाणीव जागृतीचे काम केले आहे. संस्थेने २०१६ पासून जावळी तालुक्यातील उंबरीवाडी येथे लोकसहभागातून १ मातीचा बंधारा, १५ जाळीचे बंधारे, २७ दगडी बांध, ५ समतल चर अाणि सिमेंट बंधारा दुरुस्ती इ.कामे केली जात अाहेत. त्यामुळे गावामध्ये पिण्यासाठी व शेतीसाठी पुरेसे पाणी उपलब्ध होत अाहे.

पर्यावरण संवर्धन
सांगली भागात विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरण विषयक जागरूकता निर्माण होण्यासाठी प्राथमिक शाळेत इको क्लब स्थापन करून पाण्याचा योग्य वापर, सांडपाण्यावर परसबाग तयार करणे या प्रकारची कामे केली जातात. शाळा व परिसरातील कचरा व्यवस्थापनात कचऱ्याचे वर्गीकरण व त्याचा पुनर्वापर, गांडूळखत निर्मिती, कागदी व कापडी पिशवीचा वापर वाढवणे इ. बाबींवर भर दिला जातो. प्रदूषण कमी व्हावे यासाठीही विविध उपक्रम संस्था राबवीत असते. स्थानिक झाडांचे बियाणे संकलित करून त्याची रोपवाटिका तयार करणे किंवा त्याचे परिसरातील डोंगरावर रोपण केले जाते.

ग्रामीण उपजीविका सुधारण्यासाठी प्रयत्नशील
शेती, पशुधन व परिसरातील जंगल हे शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेची अतिशय महत्त्वाची साधने आहेत. ही साधने शाश्वत टिकावीत व त्यातून शेतकरी व अन्य घटकाची उपजीविका चालावी यासाठी संस्थेमार्फत प्रयत्न केले जातात. यामध्ये सेंद्रिय शेती, शेतीतील खर्च कमी करणे, बाह्य घटकांचे अवलंबित्व (बियाणे, खते इ.) कमी करणे, कुटुंबासाठी धान्यनिर्मिती, पशुपालन, परिसरातील जंगलाचे संवर्धन करून त्यातून मिळणाऱ्या उत्पादनाचा योग्य वापर करणे इ. च्या माध्यमातून गावातील सर्व घटकांची उपजीविका सुधारावी व त्यात वाढ व्हावी यासाठी संस्था प्रयत्नशील असते.

शेतकरी उत्पादक कंपन्यांची स्थापना
राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँकेच्या (नाबार्ड) आर्थिक सहकार्याने व मार्गदर्शनाखाली संस्थेमार्फत सातारा तालुक्यातील परळी विभागातील १८ गावांतील ५०० शेतकऱ्यांच्या तीन कंपन्या संस्थेने स्थापन केल्या अाहेत. यामध्ये सेंद्रिय धान्य उत्पादक कंपनी, दुग्ध व दुग्धजन्य पदार्थ निर्मिती कंपनी व शेळी व मांस उत्पादक कंपनी इ. चा समावेश अाहे. या कंपन्यांमध्ये सध्या सभासद जोडणीचे काम सुरु असून शेतक-यांना विविध सेवा पुरवून त्यांच्या उत्पादनांना योग्य बाजारपेठ मिळवून देणे हा या कंपन्यांचा मुख्य उद्देश अाहे.

संस्थेची विशेष कामे

  • डोंगराळ भागातील महिलांना शेळीपालन करण्यासाठी प्रोत्साहन देणे.  
  • पुरुष बचत गटांसाठी गीर गाय संगोपन, दूध विक्रीतून रोजगार उपलब्ध करून देणे.  
  • सेंद्रिय शेतीला चालना देण्यासाठी विविध उपक्रम राबवणे.
  • दर्जेदार बियाणे शेतकऱ्यांना उपलब्ध व्हावे, यासाठी बियाणे बँकेची स्थापना करण्यात आली आहे.
  • आंतरपीक पद्धतीचा अवलंब करण्यासाठी डोंगराळ भागातील शेतकऱ्यांना प्रोत्साहन देणे. 

संपर्क : अॅवॅार्ड संस्था, सातारा -०२१६२-२३३५२६,  किरण कदम, ९२७०५३४४९६
(प्रकल्प संचालक)
 

फोटो गॅलरी

इतर ग्रामविकास
मनपाडळेच्या श्रमदानाला अनेकांचे हातघुणकी, जि. कोल्हापूर : मनपाडळे गावातील...
पलटी नांगर, फवारणी पंप योजनेला चांगला...जळगाव : थेट अनुदान (डीबीटी) पद्धत लागू असतानाही...
जलसंधारण, बहुवीध पीक पद्धतीतून धामणी...अनेक वर्षांपासून दुष्काळी गाव म्हणून ओळख असलेल्या...
स्वच्छतेसाठी यमाजी पाटील वाडी...आटपाडी, जि. सांगली (प्रतिनिधी) : ‘स्वच्छतेकडून...
परभणी जिल्ह्यातील ग्रामपंचायतींमध्ये ‘...परभणी (प्रतिनिधी)ः ग्रामपंचायतींकडून ग्रामस्थांना...
सुधारित केळी शेतीतून विकास साधणारे...जळगाव जिल्ह्यातील पिलखेडे गाव केळीसाठी प्रसिद्ध...
यंदाही डोंगरगणकरांचा वृक्ष लागवडीचा...श्रीरामेश्‍वर देवस्थान म्हणून राज्यभर ओळख...
वडाळा गावाने तयार केली तब्बल २८ कोटी...पाणी फाउंडेशनच्या वॉटरकप स्पर्धेमध्ये उत्तर...
‘जल है तो कल है’चा मंत्र धामणा गावाने...पाण्याचे महत्त्व समजलेल्या धामणा (ता. जि. नागपूर...
स्वच्छता, पाणी, शिक्षण, अारोग्यावर...ढोरखेडा (ता. मालेगाव, जि. वाशीम) हे गाव...
ग्रामविकासाच्या नव्या संकल्पना स्पष्ट...तांदलवाडी (ता. रावेर, जि. जळगाव) येथील सरपंच...
कचरा प्रक्रियेद्वारे गांडूळखत...गावे आणि शहरांमधून सध्या कचऱ्याचा ज्वलंत प्रश्न...
प्रयोगशील कांदा शेतीत ठळक अोळख मिळवलेले...नाशिक जिल्हा कांदा उत्पादनात अग्रेसर आहे. त्यातही...
दुग्ध व्यवसायातून डौलापूरने उंचावला...दर आणि बाजारपेठ यांचा अभाव असल्याने कधीकाळी दुग्ध...
युवकांनी घेतली ग्राम विकासाची जबाबदारीशेतकरी, शेतमजुरांच्या मुलामुलींना शालेय जीवनातच...
गिरणी उद्योगातून उभारला उत्पन्नाचा शाश्...जळगाव शहरातील पुष्पा विजय महाजन यांनी एका...
शिक्षण, शेती अन ग्रामविकासात संस्कृती...नांदेड जिल्ह्यातील सगरोळी (ता. बिलोली) सारख्या...
ग्रामपंचायत स्तरावरील कामे मुदतीत पूर्ण... ग्रामपंचायत स्तरावरील सर्व कामे दिलेल्या...
हस्ता गावाने एकजुटीने पकडला विकासाचा...अौरंगाबाद जिल्ह्यात कन्नड तालुक्यातील हस्ता...
‘डोणूआई’ शेतकरी गट : एकीतून प्रगतीकडेपुणे जिल्ह्यातील डोणे येथे वीस शेतकऱ्यांनी डोणूआई...