agricultural success story in marathi, ujalamba,jalgaon | Agrowon

लिंबू, पेरू, सीताफळातून शाश्वत शेती
माणिक रासवे
शनिवार, 28 जुलै 2018

अभ्यासातून निवडलेली पीकपध्दती
राजाभाऊंनी पाच वर्षे गावचे सरपंचपद भूषविले. आता ते पूर्णवेळ शेती करतात. वाढलेली मजुरी, त्या तुलनेने मिळणारे कमी बाजारभाव यामुळे पारंपरिक पीक पद्धतीतून उत्पादन खर्चाएवढेही उत्पन्न मिळत नव्हते. जमीन हलकी होती. त्यातच कमी पाण्यात येऊ शकणाऱ्या पिकांची गरज होती.  बाजारपेठेतील मागणीही महत्त्वाची होती. अभ्यासातून फळबाग लागवडीकडे वळण्याचा निर्णय घेतला.

खडकाळ जमीन, पाण्याची उपलब्धता, जोखीम कमी असणारे पीक व्यवस्थापन व बाजारातील मागणी या चार घटकांच्या आधारे परभणी जिल्ह्यातील उजळंबा येथील राजाभाऊ रगड यांनी पीकपद्धतीची आर्थिक घडी बसवली आहे. फळपीक केंद्रित शेतीवर भर देताना लिंबू, पेरू, सीताफळ आदी पिकांमधून वर्षभर शाश्वत उत्पन्न मिळवण्याची सोय केली आहे.
 

उजळंबा (ता. जि. परभणी) हे परभणी शहरापासून १४ किलोमीटर अंतरावरील छोटे गाव आहे. गावशिवारातील बहुतांश जमीन बरड, खडकाळ, हलक्या प्रकारची आहे. राजाभाऊ बाबाराव रगड यांची उजळंबा शिवारात ४५ एकर हलक्या ते मध्यम प्रकारची जमीन आहे. गावाला लागूनच त्यांचा मळा आहे. सिंचनासाठी विहीर, शेततळ्यांची व्यवस्था आहे. बीएपर्यंत त्यांचे शिक्षण झाले आहे.

फळपीक लागवडीवर भर
राजाभाऊंनी पाच वर्षे गावचे सरपंचपद भूषविले. आता ते पूर्णवेळ शेती करतात. वाढलेली मजुरी, त्या तुलनेने मिळणारे कमी बाजारभाव यामुळे पारंपरिक पीक पद्धतीतून उत्पादन खर्चाएवढेही उत्पन्न मिळत नव्हते. जमीन हलकी होती. त्यातच कमी पाण्यात येऊ शकणाऱ्या पिकांची गरज होती. डाळिंबासारखे कायम देखभाल करावे लागणारे हवामानाला नाजूक पीक नको होते. बाजारपेठेतील मागणीही महत्त्वाची होती. अभ्यासातून फळबाग लागवडीकडे वळण्याचा निर्णय घेतला. हलक्या जमिनीवर खोदलेल्या खड्यामध्ये काळी माती आणून टाकली.

अशी आहे फळपीकपद्धती

  • एकूण ४५ एकर क्षेत्राकी १७ एकरांवर फळबाग
  • सन २०१२ मध्ये १२ एकरांवर लिंबू (प्रमालिनी), अडीच एकरांवर पेरू (लखनौ ४९)
  • सन २०१३ - अडीच एकर सीताफळ (बाळानगर)

लिंबाचे वर्षभर उत्पादन
साधारण २० बाय २० फूट अंतरावर लिंबाची लागवड केली आहे. झाडांची संख्या एकरी ११० पर्यंत आहे. दोन वर्षांपासून उत्पादन सुरू झाले आहे. तसे हे वर्षभर उत्पादन देणारे पीक आहे. मात्र मृग आणि आंबे असे दोन्ही बहार प्रामुख्याने घेतले जातात. वर्षभर कमी- अधिक प्रमाणात उत्पादन सुरू असते. हिवाळ्यापेक्षा उन्हाळ्यात मागणी वाढलेली असते. त्यामुळे दर चांगले मिळतात. चांगली वाढ झालेल्या झाडापासून एक क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळते. तोडणीनंतर ग्रेडिंग केले जाते. क्रेट मध्ये भरून माल मार्केटमध्ये पाठवला जातात. यंदा परभणी येथील मार्केटमध्ये प्रति किलो सरासरी ३५ रुपये दर मिळाला. गेल्या वर्षी अमृतसर येथे मित्राच्या मदतीने २५ क्विंटल लिंबे पाठविण्यात आली. गेल्या दोन वर्षांत २४० ते ३०० क्विंटलपर्यंत एकूण उत्पादन मिळाले.

पेरूची शेती
एक एकरावर १० बाय १९ फूट तर दीड एकरावर २० बाय १० फूट अंतर अशी अडीच एकरांत सुमारे ८०० झाडांची लागवड केली आहे. प्रतिझाड सरासरी ५० किलो व काही वेळा त्याहून अधिक उत्पादन मिळते. परभणी तसेच नांदेड येथील व्यापाऱ्यांना विक्री होते. गेल्यावर्षी सरासरी प्रति किलो १० रुपये दर मिळाले. अलीकडील वर्षांत हे दर १० ते १५ रुपये या दरम्यान राहिल्याचे राजाभाऊ यांनी सांगितले.

सीताफळ उत्पादन
बाळानगर जातीच्या झाडांची १० बाय १० फूट अंतरावर एकरी सुमारे ४३५ झाडांची लागवड केली आहे. झाडे लहान आहेत. प्रति झाड सरासरी ७ किलो याप्रमाणे उत्पादन मिळू लागले आहे. परभणी येथील मार्केटमध्ये प्रति किलो सरासरी ३० रुपये (प्रति क्रेट ५३० रुपये) दर मिळतात.

पाणी व्यवस्थापन
फळबागांना ठिबक सिंचन पद्धतीने पाणी दिले जाते. राजाभाऊ यांच्याकडे तीन विहिरी आहेत. परंतु त्यांचे पाणी दरवर्षी जेमतेम फेब्रुवारी- मार्च महिन्यापर्यंत पुरेशा प्रमाणात उपलब्ध असते. त्यानंतर पाणी कमी पडते. दोन वर्षांपूर्वी पडलेल्या दुष्काळात टॅंकरने पाणी विकत घेऊन फळबागा वाचविल्या. गेल्यावर्षी राष्ट्रीय फलोत्पादन विकास अभियानअंतर्गत शेततळ्यांची निर्मिती केली. आणखी एका शेततळ्यांचे काम पूर्णत्वास आले आहे. त्यामुळे उन्हाळ्यामध्ये संरक्षित सिंचनासाठी पाणी उपलब्ध होत आहे. शाश्वत उत्पन्न मिळू लागल्याने येत्या काळात उर्वरित क्षेत्रापैकी जास्तीतजास्त क्षेत्र फळबाग लागवडी खाली आणण्याचा मानस आहे.

ठळक बाबी

  • यंदा ८ एकर क्षेत्रावर पेरूची नवी लागवड केली आहे.
  • शेतमाल साठवणुकीसाठी ग्रामीण गोदाम योजनेतून ६० बाय ३० फूट आकाराच्या गोदामाची उभारणी केली आहे.
  • चाळीस बाय २० फूट आकारमानाचे पॅक हाऊस शेतात बांधले आहे.
  • ट्रॅक्टर, पाॅवर टिलरच्या सहाय्याने शेतीकामे केली जातात. एक बैलजोडी तसेच चार सालगडी आहेत. -फळांच्या विक्रीसाठी चुलत भावांची मदत मिळते.
  • फळबागांमध्ये रस्ते तयार केले आहेत. त्यामुळे वाहतूक सोयीस्कर झाली आहे.
  • ठिबक सिंचन पद्धतीने पाणी दिले जाते.
  • लिंबावरील सिट्रस कॅन्कर रोगाच्या नियंत्रणासाठी शिफारशीत रसायनाची फवारणी केली जाते.
  • पाॅवर टीलरद्वारे आंतरमशागत केली जाते
  • सेलू तालुक्यातील लिंबू उत्पादक विनायक गोरे यांचे फळबाग व्यवस्थापन, मार्केटिंगसाठी मार्गदर्शन मिळते. कृषी विभागाकडून योजनांची माहिती मिळते.

ग्रामविकासात सहभाग
राजाभाऊ २००५ ते २०१० या कालावधीत गावचे सरपंच होते. त्या वेळी गावांमध्ये लोकसहभागातून संत गाडगेबाबा ग्रामस्वच्छता अभियान राबवले. या स्पर्धेत उजळंबा गावाला जिल्ह्यस्तरीय स्पर्धेत द्वितीय क्रमांकाचा पुरस्कार मिळाला. त्याबरोबरच फुले-शाहू-आंबेडकर स्वच्छता पुरस्कार, अंगणवाडीला पुरस्कार, महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव पुरस्कार मिळाले. महात्मा जोतीबा फुले जलसंधारण अभियानांतर्गंत गाव शिवारात ५० वनराई बंधांऱ्यांची उभारणी केली. तत्कालीन कृषी सचिव जे. एस. सहारिया यांनीही शिवाराला भेट दिली होती.

संपर्क- राजाभाऊ रगड - ८००७५५०४४४

 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
उगवत्या सूर्याच्या देशातील मोहक शेतीह वाई वाहतुकीच्या माध्यमातून एखाद्या राष्ट्राचे...
...तरच वाढेल डाळिंब निर्यातफॉस्फोनिक ॲसिडच्या अंशामुळे (रेसिड्यू) डाळिंबाची...
बुलडाण्यात ३३ टन रेशीम कोष उत्पादनबुलडाणा  : जिल्ह्यातील शेतकरी पारंपरिक...
भारतीय दूध सुरक्षितनवी दिल्ली ः भारतातील दुधाच्या दर्जाबाबात सतत...
राज्यात हुडहुडी वाढली... पुणे : किमान तापमानाचा पारा घसरल्याने राज्यात...
धार्मिक स्थळांनी द्यावा दुष्काळासाठी...नागपूर ः राज्यातील सर्वधर्मीय धार्मिक स्थळांनी...
चारा छावण्यांऐवजी थेट अनुदानाचा विचार ः...मुंबई ः दुष्काळी भागात चारा छावण्यांमध्ये होणारा...
देशी बियाण्यांच्या संवर्धनासाठी रंगणार...पुणे : देशी बियाण्यांचे संवर्धन आणि प्रसारासाठी...
खरेदी न झालेल्या हरभरा, तुरीसाठी...सोलापूर : हमीभाव योजनेतून शेतकऱ्यांनी हरभरा व तूर...
दुष्काळाचे चटके सोसलेले साखरा झाले ‘...लोकसहभाग मिळाला तर कोणत्याही योजना यशस्वी होऊ...
‘जनावरं जगवायची धडपड सुरू हाय’सातारा ः शाळू (रब्बी ज्वारी) केलीय. पण पीक...
परभणी जिल्ह्यात ज्वारीवर अमेरिकन लष्करी...परभणी ः परभणी जिल्ह्यात यंदा प्रथमच रब्बी...
सीड हब म्हणून भारताचा उदयनवी दिल्ली ः आशिया खंडात भारत देश ‘सीड हब’ म्हणून...
ब्राझीलचे साखर उत्पादन निम्मे घटलेनवी दिल्ली ः आंतरराष्ट्रीय बाजारात साखरेचे सतत...
गोंदिया जिल्हा अधीक्षक अधिकारी बऱ्हाटे...गोंदिया ः नगर जिल्ह्यात राबविण्यात आलेल्या...
शेतीपंप वीजवापर घोटाळा आयोगाच्या...मुंबई ः महावितरणची प्रचंड वितरण गळती व चोऱ्या...
राज्यात थंडी वाढली; नाशिक ११.५ अंशांवरपुणे : उत्तरेकडील थंड वाऱ्यांचे प्रवाह दक्षिणेकडे...
संत्रा बागेतील उत्कृष्ठ व्यवस्थापनाचा...किडी-रोग, पाण्याचे अयोग्य व्यवस्थापन आदी...
फॉस्फोनिक रेसिड्यूमुळे डाळिंब निर्यात...पुणे : निर्यातक्षम डाळिंबात युरोपसाठी फॉस्फोनिक...
चिकाटी, प्रयत्नवादातून शून्यातून...उस्मानाबाद जिल्ह्यातील देवसिंगे (तूळ) येथील रमेश...