agricultural success story in marathi,takarkheda[sambhoo] dist. amravati , Agrowon, Maharashtra | Agrowon

नैसर्गिक शेतीतून राखले जमिनीचे आरोग्य
विनोद इंगोले
शुक्रवार, 20 एप्रिल 2018

अमरावती जिल्ह्यातील टाकरखेडा (संभू)( ता. भातकुली) येथील अभिजित देशमुख तीन वर्षांपाससून सुमारे २४ एकरांत नैसर्गिक शेतीचे प्रयोग करीत आहेत. विशेष म्हणजे आपल्या शेतीमालाला त्यांनी विस्तृत बाजारपेठही देण्याचे प्रयत्न सुरू केले आहेत.

अमरावती जिल्ह्यातील टाकरखेडा (संभू)( ता. भातकुली) येथील अभिजित देशमुख तीन वर्षांपाससून सुमारे २४ एकरांत नैसर्गिक शेतीचे प्रयोग करीत आहेत. विशेष म्हणजे आपल्या शेतीमालाला त्यांनी विस्तृत बाजारपेठही देण्याचे प्रयत्न सुरू केले आहेत.

देशमुख टेक्‍सटाइल इंजिनियर आहेत. त्यांनी मार्केटिंग विषयात पदविका घेतली आहे. सुमारे १४ वर्षे खासगी नोकरीतील अनुभव घेतल्यानंतर आता राजिनामा देत त्यांनी पूर्णवेळ शेती सुरू केली आहे. त्यांचे खारपाणपट्टयात सहा एकर क्षेत्र आहे. तूर, मूग, उडीद, हळद, गहू, भाजीपाला आदी पिके ते घेतात. विक्रीसाठी ‘अमरावती नॅचरल'' नावाने त्यांनी आउटलेट सुरू केले आहे. राज्यभरातील शेतकऱ्यांची किमान ५० उत्पादनांची विक्रीही ते करतात.  
 
मातीची सुपीकता हा महत्त्वाचा उद्देश
नैसर्गिक शेती करताना मातीची प्रत, सुपीकता या बाबींवर देशमुख यांनी अत्यंत चांगल्या प्रकारे लक्ष केंद्रित केले आहे. रासायनिक खते, कीडनाशके यांचा वापर पूर्ण बंद आहे. तीन देशी गायी आहेत. त्याआधारे जीवामृत, गोमूत्राचा वापर ते करतात. द्विदल पिके घेऊन त्यामार्फत जमिनीला नत्र पुरविण्याचे काम होते.  
 
जिवाणूसंवर्धन
जमिनीचे आरोग्य राखण्याठी देशी गायीविना शेती नाही. गायीच्या शेणात व मूत्रात विश्‍वातील सर्व ऊर्जास्रोत निवास करतात. हजारो वर्षांपासून या दोन घटकांना शेतीत अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. लाभदायक सूक्ष्मजीवांना आकर्षित करण्यासाठी गायीच्या शेणाएवढे सामर्थ्यवान काहीच नाही असे अभिजित सांगतात. जमिनीतील कोटी उपयुक्‍त जिवाणू अन्नद्रव्ये मुळांना पोचविण्यात महत्वाची भूमिका बजावतात. रासायनिक शेतीत खते, कीडनाशके, तणनाशके व जमिनीची ट्रॅक्‍टरने खोलवर केलेली मशागत यामुळे त्यांचे अस्तित्व संपलेले असते. त्यामुळे त्यांना पुन्हा एकदा पुनर्स्थापित करणे गरजेचे राहते.

उत्पादकतेत वाढ
नैसर्गिक शेतीपद्धतीत जमिनीचे आरोग्य राखले जाते. उत्पादकता खर्चही कमी होतो. मात्र अनेक शेतकऱ्यांना या शेती पद्धतीत उत्पादकता कम मिळते असे वाटते. परंतु हे चुकीचे असल्याचे अभिजित सांगतात. उदाहरणच द्यायचे तर मुगाचे एकरी सव्वापाच क्‍विंटल उत्पादन त्यांना मिळाले आहे. याउलट रासायनिक शेती पद्धतीतील शेतकऱ्यांना हेच उत्पादन अवघे साडेचार क्‍विंटलपर्यंतही मिळाले आहे.

सेंद्रिय घटकांचा वापर
सेंद्रिय निविष्ठांमध्ये आंबट ताक, जीवामृत यांचा वापरही ते करतात. एकरी २०० लिटर जीवामृत दर आठ दिवसांनी ते देतात. त्यासाठी जमिनीत ओलावा असावा लागतो. जीवामृत तयार करताना प्रति २०० लिटर पाणी, देशी गाईचे ताजे शेण, दहा लिटर गोमूत्र, एक किलो बेसन, द्विदल धान्य, एक किलो काळा गूळ, ज्या शेतात फवारणार त्यातील मूठभर माती यांचा वापर होतो. हे द्रावण तीन दिवस सकाळ-संध्याकाळ घड्याळाच्या काट्याच्या दिशेने फिरवावे. फवारणी, ठिबक किंवा तुषार तसेच पाट पाण्याद्वारेही ते देता येते असे देशमुख सांगतात.  

देशमुख यांच्या शेतीतील तत्त्वे

  • प्रदूषणमुक्‍त पाणी आणि जीवाणू संवर्धन करणारी जमीन असली, तर पर्यावरणातील प्रत्येक सजीव घटक या वातावरणात तरू शकतो, असे अभिजित सांगतात. त्यादृष्टीनेच त्यांचे शेती व्यवस्थापन असते.
  • रासायनिक खते आणि कीडनाशकांच्या अनियंत्रित वापरामुळे पाणी प्रदूषित होते. जमिनीतील सूक्ष्मजीवांचा ऱ्हास होतो. त्याचा जमिनीवर प्रतिकूल परिणाम होतो या विचारांवर अभिजित यांची श्रद्धा आहे.

पीक अवशेष, गांडुळांचे महत्त्व

  • झाडांच्या मुळांभोवती वाफसा, भरपूर सेंद्रीय पदार्थ, पुरेशी आर्द्रता व ऊब निर्माण केली की पिके अन्नद्रव्ये घेऊ शकतील अशी स्थिती तयार होते. पीक अवशेष हा त्यातील मुख्य घटक. मग बाहेरून काही देण्याची गरज भासत नाही. पुढे जमिनीची सुपीकता वाढून उत्पादकतेत वाढ होते.
  • जमिनीतील गांडुळे सक्रिय होऊन त्यांच्या विष्ठेद्वारा अन्नद्रव्ये उपलब्ध स्वरूपात मुळांना मिळतात. ही विष्ठाच सर्व अन्नद्रव्यांचा साठा असल्याचे अभिजित सांगतात. 

    - अभिजित देशमुख, ९९६०६३७५२३

 

टॅग्स

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
राज्यातील १८० तालुक्यांमध्ये...मुंबई : राज्यातील १८० तालुक्यांमध्ये...
नगर-नाशिकच्या धरणातून ‘जायकवाडी’त पाणी...मुंबई : ‘जायकवाडी’ धरणात पाणी सोडण्याचे आदेश...
गाडीने येणारा कापूस गोणीत आणण्याची वेळ जालना : जनावरांचा चारा आणि पिण्याच्या पाण्याचा...
दुष्काळाच्या गर्तेत गुरफटला गावगाडाऔरंगाबाद : पावसाळ्यात पडलेले प्रदीर्घ खंड व...
दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी पीक नुकसानीचा...नाशिक : दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी केंद्र सरकारची...
मुंबईत १५ ला सर्वपक्षीय मेळावा ः नवलेकोल्हापूर: किसान सभेच्या पुढाकाराने १५...
दुष्काळ जाहीर करण्याबाबत टोलवाटोलवी ः...पुणे : राज्यात अनेक ठिकाणी दुष्काळी स्थिती असूनही...
नव्या दुष्काळी संहितेमुळे राज्यातील...मुंबई: राज्यावर १९७२ च्या दुष्काळापेक्षाही...
हुमणी रोखण्यासाठी कृती आराखडा : कृषी...पुणे : राज्यात उसाच्या क्षेत्रावर मोठ्या प्रमाणात...
मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा, विदर्भात...पुणे: राज्यात ‘ऑक्टोबर हीट’चा चटका सातत्याने...
नव्या हंगामात ऊस गाळपासाठी ३१ साखर...पुणे : राज्यात नव्या गाळप हंगामासाठी आतापर्यंत ३१...
चौदा हजार गावांमधील भूजल पातळी चिंताजनकमुंबई : राज्य सरकारच्या भूजल सर्वेक्षण व...
बदलत्या काळात बनली कलिंगड शेती...पाण्याची उपलब्धता असताना चितलवाडी (जि. अकोला)...
संघर्ष, चिकाटी, एकोप्यातूनच लाभले...बलवडी (भाळवणी) (ता. खानापूर, जि. सांगली) जोतीराम...
'सकाळ'चे दिवाळी अंक अॅमेझॉनवर !पुणे : क्लिकवर चालणाऱया आजच्या जगात दिवाळी अंकही...
संपूर्ण देशातून मॉन्सून परतलापुणे : नैर्ऋत्य मोसमी वारे (माॅन्सून) रविवारी (ता...
डॉ. हद्दाड आणि डाॅ. नॅबार्रो यांना २०१८...पुणे : जगभरातील कुपोषित माता आणि बालकांना...
हुमणीग्रस्त ऊसक्षेत्र चार लाख हेक्टरवरपुणे ः राज्यात दुष्काळामुळे त्रस्त झालेल्या...
पाणीटंचाईने संत्राबागांची होरपळअमरावती ः विदर्भाचा कॅलिफोर्निया अशी ओळख असलेल्या...
उन्हाचा चटका वाढलापुणे : राज्यात पावसाने उघडीप दिल्यानंतर कमाल...