agriculture, agrowon, cucumber farming, jalgaon, pachora | Agrowon

रसदार उन्हाळी काकडी अर्थकारणाला देतेय बळ 
चंद्रकांत जाधव 
शुक्रवार, 22 मार्च 2019

किफायतशीर काकडी
चिंचखेडा (ता. जामनेर) येथील ज्ञानेश्‍वर दौलत कोळी यांनी मागील डिसेंबरमध्ये दोन एकरांत ठिबकवर काटेरी वांग्याची लागवड केली. याच वांग्यात काकडीचे पीक घेतले. त्यांना काकडीला चांगला दर मिळतो आहे. या पिकातून अर्थकारण उंचावण्यास मोठी मदत झाली आहे. 

जळगाव जिल्ह्यात पाचोरा, जामनेर, यावल, जळगाव आदी तालुक्‍यांमध्ये काकडीचे पीक घेतले जाते. त्यातील वाळके नावाने लोकप्रिय असलेल्या काकडीला उन्हाळ्यात सर्वाधिक मागणी असते. ती शेतकऱ्यांना अधिक दरही मिळवून देते. त्याचबरोबर लांब, आखूड सफेद असेही प्रकार जिल्ह्यातील शेतकरी घेतात. मार्च-एप्रिलमध्ये काकडीला मोठा उठाव असतो. या वेळी किमान दर किलोला १५ रुपये, कमाल दर २५ रुपयांपर्यंत मिळतात. शेतकऱ्यांना आश्‍वासक आर्थिक बळ देण्यात या काकडीचा वाटा महत्त्वाचा ठरला आहे. 

जळगाव जिल्ह्यात यंदा सुमारे १३० हेक्‍टरवर उन्हाळी काकडीची लागवड झाल्याचा अंदाज सूत्रांनी व्यक्त केला आहे. दरवर्षी ही लागवड १५० ते १७० हेक्‍टरपर्यंत असते. यावर्षी पाणीटंचाई तीव्र असल्याने या काकडीचे क्षेत्र कमी झाले. सर्वाधिक सुमारे ५० हेक्‍टर लागवड जामनेर भागात झाल्याचा अंदाज आहे. तर पाचोरा, एरंडोल भागांत पॉलिहाउसमध्येही काकडी आहे. 

काकडीचे प्रकारानुसार दर 

सफेद काकडी- (खिरा)- हीची लांबी आठ इंचापर्यंत असते. काढणीनंतर वातानुकूलित यंत्रणेशिवाय दोन दिवस ती टिकून राहते. हॉटेल्स, रेल्वेस्टेशन, बसस्थानकांवर तसेच बाजारात बारमाही मागणी राहते. बियांचे प्रमाण थोडे अधिक असते. जळगाव बाजार समितीत सध्या १० ते १२ क्विंटल आवक असून दर किलोला १५ ते २० रुपये आहेत. 

हिरवी आखूड काकडी- ही काकडी आखूड, हिरवी, चमकदार असून पॉलिहाउसमध्ये अधिक घेतली जाते. हॉटेल्स व घरगुतीसाठी मोठी मागणी असते. दर २० रुपयांपर्यंत मिळतो. जळगाव बाजार समितीत प्रतिदिन पाच ते सहा क्विंटल आवक होते. बिया कडक व मोठ्या असतात. संकरित बियाणे शेतकरी बाजारातून आणतात. 

वाळके- रंग फिक्कट हिरवा व काही भागावंर हिरवे पट्टे असतात. बिया अतिशय बारीक. खाताना बियांचे सेवनही करणे पसंत केले जाते. पाच ते सहा इंच लांबी असते. लागवडीनंतर दीड महिन्यात उत्पादन सुरू होते. बारमाही उत्पादन घेतले जाते. अनेक शेतकरी घरी साठविलेल्या पारंपरिक वाणांचा उपयोग करतात. उन्हाळ्यात मोठी मागणी असते. सध्या जळगाव बाजार समितीत प्रतिदिन अडीच ते तीन क्विंटल आवक आहे. बाजारात हातोहात लिलाव आटोपतात. दर किलोला २५ रुपयांपर्यंत जातात. ही काकडी दोन ते तीन दिवस टिकून राहते. पाण्याची गरज अन्य वाणांपेक्षा कमी राहते. 

लांब फिकट हिरवी- हिची लांबी तीन फुटांपर्यंतही जाते. बाजारात संकरित बियाणे उपलब्ध. बिया अधिक कडक, मोठ्या व रसाळ असतात. वाळवून खाण्यासाठीही उपयोगात येतात. उन्हाळ्यातच उत्पादन घेतले जाते. खानदेशात भोई समाजातील मंडळी पूर्वी नद्या प्रवाही असताना वाळूमय नदी परिसरात या काकडीची लागवड करायचे. आता ही लागवड पाणीटंचाईमुळे जवळपास थांबली आहे. काढणीनंतर चार ते पाच तास काकडी टवटवीत असते. सध्या तीन ते साडेतीन क्विंटल आवक असून दर २० रुपये आहे. रोगांना लवकर बळी पडते. कुरंगी (ता. पाचोरा) येथील धनराज भोई आठवड्यातून चार- पाच दिवस आपल्या भागातील शेतकऱ्यांकडून या काकडीची खरेदी करून हातविक्री करण्यासाठी जळगाव शहरात येतात. ती ३० ते ४० रुपये प्रतिकिलो दराने विकतात. 

काकडी मार्केट-ठळक बाबी 

  • मागील हंगामात किमान १० ते तर कमाल २० रुपये दर. 
  • या हंगामात आवक कमी. त्यामुळे दर १५ ते २५ रु. 
  • मोजक्‍या सहा अडतदारांकडे आवक. वाळक्याची आवक एकाच अडतदाराकडे. 
  • लिलाव सकाळी साडेसहापर्यंत आटोपतात. 
  • पाचोरा तालुक्‍यातील कुरंगी, लोहारा, कळमसरे, जामनेरातील हिंगणे, चिंचखेडे, पहूर, शेंदूर्णी, यावलमधील डांभुर्णी, किनगाव, जळगावमधील उमाळे, धानवड, म्हसावद, भुसावळमधील सुनसगाव, बेलव्हाय, कुऱ्हे भाग लागवडसाठी प्रसिद्ध. 

शेतकरी व्यवस्थापन 
चिंचखेडा (ता. जामनेर) येथील ज्ञानेश्‍वर दौलत कोळी यांनी मागील डिसेंबरमध्ये दोन एकरांत ठिबकवर काटेरी वांग्याची लागवड केली. त्यांच्या विहिरीला पाणी मुबलक आहे. दहा एकरांत कापूस, केळी ही त्यांची प्रमुख पिके आहेत. पत्नी सौ. ललिता यांची त्यांना शेतीत मोठी मदत मिळते. वांगे लागवडीनंतर दोन प्रकारच्या काकडींची लागवड केली. तुकाराम पाटील, नेरी (ता. जामनेर) येथील भूषण पाटील व विनोद माळी (पाथरी) यांचे त्यांना मार्गदर्शन मिळाले. सुमारे दीड महिन्यात काढणी सुरू झाली. दोन दिवसाआड आठ क्विंटल काकडी व सहा क्विंटल वांगी मिळत आहेत. गावातील आठ महिला मजुरांना शेतीतून रोजगार मिळाला आहे. काकडीच्या वेलांमुळे वांग्यासाठी नैसर्गिक आच्छादन तयार झाले आहे. परागीकरणासाठी ठिकठिकाणी झेंडू आहे. वांग्याला प्रतिकिलो १० रुपये तर काकडीला किमान १५ रुपये दर या महिन्यात मिळतो आहे. वाहतूकदार गावानजीकचा असल्याने काकडी, वांगी वेळेत बाजारात पोचण्याची व्यवस्था होते. 

संपर्क- ज्ञानेश्‍वर कोळी-९८९१८६५४७३ 
गोकूळ पाटील-८४५९६२८३७३ 
धनराज भोई-९८२३५६७१५३

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
‘सबसरफेस ड्रीप’ तंत्राने  ऊस, टोमॅटोची...शेततळ्यातले जेमतेम पाणी आणि उपलब्ध पाण्याचा योग्य...
उत्कृष्ट संत्रा व्यवस्थापनाचा युवा...वयाच्या विसाव्या वर्षीच शेतीत उतरलेल्या ऋषीकेश...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगाची साथमहिलांसाठी बचत गट चळवळ फायद्याची ठरली आहे. बचत...
महिला गटाची प्रक्रिया उद्योगातून ‘...बार्शीटाकळी (जि. अकोला) गावातील दहा महिलांनी...
वैशिष्ट्यपूर्ण, मूल्यवर्धित उत्पादनांत...औरंगाबाद येथील सौ. मनीषा संतोष चव्हाण यांनी...
‘राजवाडी पॅटर्न’द्वारे शंभर एकर जमीन...पावसाळ्यात भरपूर पाऊस, उन्हाळ्यात पाण्याचे...
मोगरा शेतीतून दरवळला यशाचा सुगंध...ॲग्रोवनमध्ये मोगरा शेतीची यशकथा वाचून कवठेमहांकाळ...
काटेकोर जलव्यवस्थापनाद्वारे खेडी खुर्द...खेडी खुर्द (ता. जि. जळगाव) येथील शेतकऱ्यांनी...
वर्षभर सुमारे सात परदेशी भाज्यांची...वर्षभर सुमारे सात परदेशी भाज्यांची शेती ...
गीर गायींच्या संगोपनासह पॅकेटबंद दुधाची...अमरावती जिल्ह्यातील मोर्शी हा संत्रा पिकासाठी...
अथक प्रयत्न, संघर्षातून  प्रयोगशील...पाण्याच्या योग्य व्यवस्थापनातून २० एकरांत...
मुंबईतील नोकरी सांभाळून गावी विस्तारली...मुंबईला शिक्षकाची नोकरी करताना सुटीच्या काळात...
नंदाताईंनी मिळवली प्रक्रिया उद्योगात...पुणे जिल्ह्यातील शिक्रापूर (ता. शिरूर) येथील नंदा...
बहुवीध पीक पद्धतीद्वारे जोखीम कमी...लातूर जिल्ह्यातील हेर येथील प्रयोगशील शेतकरी...
पाण्याचे महत्त्व ओळखूनच सुधारले पीक...सततच्या दुष्काळामुळे पाण्याचे उभे ठाकलेले संकट व...
दुष्काळातही बहरलेली बेलखेडेेंची...अत्यंत अभ्यासूवृत्ती, प्रयोगशीलता, तंत्रज्ञानाचा...
भाजीपाला पिकातून कळवंडे झाले...रत्नागिरी जिल्ह्यातील कळवंडे (ता. चिपळूण) गाव...
केशर आंबा बाग, मिश्रपिके,  अन...लातूर जिल्ह्यातील शिवणी बु. येथील पृथ्वीराज...
शेततळ्याच्या जोरावर फुलली २५ एकरांत...संत्रा शेतीत अग्रेसर म्हणून वाशिम जिल्ह्यातील...
देशी गोपालन व्यवसायातून घेतली नव्याने...इमूपालन व्यवसायात काही लाख रुपयांचा आर्थिक फटका...