agriculture news in Marathi, 43 percent land Limestone affected in Marathwada, Maharashtra | Agrowon

मराठवाड्यात ४३ टक्‍के जमीन चुनखड
संतोष मुंढे
सोमवार, 22 जानेवारी 2018

सेंद्रिय कर्ब हे जमिनीच्या सुपिकतेशी संबंधित सर्वात महत्त्वाचा घटक आहे. शेतकऱ्यांनी सेंद्रिय कर्ब वाढविण्यासाठीचे उपाय योजल्यास इतर सर्व अडचणींवर सहज मात करता येणे शक्‍य आहे.
- डॉ. सय्यद ईस्माईल, विभागप्रमुख मृद विज्ञान व कृषी रसायनशास्त्र वनामकृवी परभणी

औरंगाबाद : मराठवाड्यातील जमिनीचा पोत दिवसेंदिवस खालावत चालला आहे. सेंद्रिय कर्बाची अनुपलब्धता हे जमिनिचा पोत खालाण्याचे महत्त्वाचे कारण आहे. सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरताही त्यामध्ये भर घालते आहे. सेंद्रिय कर्ब आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेमुळे मराठवाड्याच्या मातीत मोठ्या प्रमाणात असलेल्या चुनखडने डोके वर काढले आहे. 

मराठवाड्यातील एकूण पेरणीयोग्य जमिनीपैकी जास्त खोल काळ्या जमिनी १३%, मध्यम खोल काळ्या जमिनी ६३%, हलक्‍या उथळ जमिनी १४% टक्‍के आहेत. मराठवाड्यातील ४३ टक्‍के जमीन चुनखड असून नांदेड जिल्ह्यात चुनखड जमिनीचे प्रमाण सर्वाधिक ७७ टक्‍के इतके आहे. औरंगाबाद, बीड, लातूर, उस्मानाबाद, परभणी या पाच जिल्ह्यांत चुनखडयुक्‍त जमिनीचे प्रमाण ३२ ते ३९ टक्क्यांदरम्यान आहे. तर हिंगोली व जालना जिल्ह्यात ४४ टक्‍के जमीन चुनखड आहे.

औरंगाबाद जिल्ह्यातील ५ टक्‍क्‍यांपेक्षा जास्त चुनखड असलेल्या जमिनीच्या माती नमुन्याचे प्रमाण ८० ते ९० टक्क्‍यांपर्यंत असून जवळपास ३० ते ४० टक्‍के जमिनीचे माती नमुन्यात १० टक्‍क्‍यांपेक्षा जास्त चुनखड असल्याचे आढळून आले आहे. यासोबतच औरंगाबाद जिल्ह्यातील ९० टक्‍के माती नमुन्यात नायट्रोजनची कमतरता आढळून आल्याची माहिती जिल्हा मृद सर्वेक्षण व मृद चाचणी अधिकारी प्रकाश पाटील यांनी दिली.

जमिनीचा सामू साधारणपणे ६.५ ते ७.५ दरम्यान असावा. औरंगाबाद जिल्ह्यातील ९५ टक्‍के माती नमुन्यांचा सामू ७.८ ते ८.३ दरम्यान तर गोदावरीचे बॅकवॉटर व खास करून खांब नदीकाठच्या जमिनीच्या माती नमुन्यात ८.५ च्या वर आढळून आल्याचे श्री. पाटील म्हणाले. मराठवाड्यातील ८२ टक्‍के जमिनी अल्कधर्मीय आहेत. मराठवाड्यातील जमिनीत नत्राचा निर्देशांक १.१७ असून तो गरजेपेक्षा कमीच आहे.

मराठवाड्यातील सरासरी ५२ टक्‍के जमिनीत सेंद्रिय कर्बाची कमतरता असून जालन्यात सर्वाधिक ६७ टक्‍के जमिनीत सेंद्रिय कर्बाची कमतरता आहे. त्यापाठोपाठ परभणी जिल्ह्यात ५४ टक्‍के, उस्मानाबाद व हिंगोली जिल्ह्यात ४६ टक्‍के, लातूर जिल्ह्यात ५२ टक्‍के, औरंगाबाद व बीड जिल्ह्यात ५० टक्‍के तर नांदेड जिल्ह्यातील ४३ टक्‍के जमिनीत सेंद्रिय कर्बाची कमतरता आहे. सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण ०. ७५ पेक्षा अधिक असल्यास पुरेसे असते; परंतु गेल्या दहा वर्षांत ते ०.५ पर्यंत कमी झाले आहे.

सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण कमी झाल्यामुळे जमिनीची जलधारण क्षमता कमी झाली आहे. पाण्याचा थोडा जरी ताण पडला तरी पिके सुकू लागतात. जिवाणूंची संख्या कमी झाल्यामुळे पिकांना पुरेशा प्रमाणात अन्नद्रव्ये मिळत नाहीत. मराठवाड्याच्या जमिनीमध्ये नत्र, स्फुरद, गंधक, जस्त, लोह, बोरॉन या सहा अन्नद्रव्यांचीही मोठ्या प्रमाणात कमतरता आहे.

जमिनीतून अन्नद्रव्यांचा उपसा वाढला; परंतु त्या प्रमाणात अन्नद्रव्ये टाकली जात नाहीत, त्यामुळे जमिनिची सुपिकता टिकून राहिली नसल्याचेही वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाच्या तज्ज्ञांच्या निष्कर्षात समोर आले आहे.

तज्ज्ञांच्या मते जमिनीची सुपिकता कमी होण्याची कारणे

  • अतिवृष्टीमुळे होणारी जमिनीची धूप
  • सेंद्रिय पदार्थांचा नगण्य वापर
  • रासायनिक खतांचा असंतुलित वापर
  • सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा तसेच हिरवळीच्या खतांचा अल्प वापर

हे करता येईल

  • जमिनीची सुपिकता वाढविण्यासठी सेंद्रिय अन्नघटक वाढविणे गरजेचे आहे.
  • हिरवळीची खते, पालापाचोळ्याचे खत, पिकांचे अवशेष, गांडूळ खत, जैविक खते, साखर कारखान्यांतील ऊस मळीचा वापर करण्याची गरज.

 

इतर अॅग्रो विशेष
उपाय आहेत, इच्छाशक्ती हवी ! पुणे : राज्यात दुधाच्या गडगडलेल्या दरामुळे...
किफायतशीर दुग्ध व्यवसायासाठी...आपण आंतरराष्ट्रीय पातळीवर दूध उत्पादनात अग्रेसर...
शालेय पोषण आहार, अंगणवाडीत दूध पुरवा :...राज्यात सध्या दूध दराचा प्रश्‍न चव्हाट्यावर आहे....
दूधधंदा मोडून पडल्यास शेतीतील समस्या...शेतकऱ्यांना वस्तुस्थिती न सांगता त्यांच्या...
दूधदर प्रश्‍नी हवी ठोस उपाययोजना : संघदूध भुकटीला मागणीला नसल्याने अतिरिक्त दूध बाजारात...
दूधकोंडी फोडण्यासाठी शासनाचे सर्वतोपरी...दूध उत्पादक शेतकरी दर मिळत नसल्याने अडचणीत आले...
उत्पादकता, गुणवत्ता सुधारणे आवश्‍यकपुणे : भारत दूध उत्पादनात जगात आघाडीवर असला तरी...
दूध उत्पादकांना २८ रुपये दर देणे शक्य...सरकारने जाहीर केलेल्या दरापेक्षा लिटरमागे दररोज...
दूध भुकटीसंदर्भात मुख्यमंत्र्यांनी...देशात दुधाचा ओघ वाढ आहे. इतरवेळी जेवढी मागणी...
दुग्ध व्यवसाय टिकण्यासाठी शाश्वत दर...पुणे ः महत्त्वाचा शेतीपूरक व्यवसाय म्हणून दूध...
दूध पावडर उत्पादनाबाबत सरकार गाफीलपुणे  : राज्यातील दूध उत्पादक शेतकऱ्यांचे...
राज्यात ३० लाख लिटर दूध अतिरिक्तमंचर, जि. पुणे : राज्यात दररोज दोन कोटी वीस लाख...
राज्यात बुधवारपर्यंत कोरडे हवामानपुणे : राज्याच्या तापमानात चढ-उतार होत असून, मध्य...
शक्तिपरीक्षेआधीच येडियुरप्पांची माघार नवी दिल्ली : बी. एस. येडियुरप्पा यांनी बहुमाताचा...
दूध उत्पादकांसाठी ९५:५ फॉर्म्यूला करावा...वाढलेले पशुखाद्याचे दर आणि वैरणीची अडचण अशा...
दूध दराच्या प्रश्नावर संघर्षाचा बिगुललाखगंगा, जि. औरंगाबाद : फुकट दूधवाटप केल्यानंतर...
येडियुरप्पांची आज अग्निपरिक्षानवी दिल्ली  : कर्नाटकात सत्ता स्थापन...
पिकांच्या अवशेषांपासूनही बनणार इथेनॉलनवी दिल्ली ः देशात मोठ्या प्रमाणात होणारी...
निवृत्त शिक्षक झाला प्रयोगशील शेतीतील...वडगाव निंबाळकर (ता. बारामती, जि. पुणे) येथील...
मॉन्सूननिर्मितीसाठी पोषक वातावरणपुणे : समुद्राच्या पृष्ठभागाच्या वाढलेल्या...