agriculture news in marathi, agrowon, aglekh on bamboo | Agrowon

‘बांबू’चा भक्कम आधार
विजय सुकळकर
मंगळवार, 26 सप्टेंबर 2017

बांबूची लागवड राज्यात वाढली आणि त्यावरील प्रक्रिया उद्योगांचा मूलस्थानी विकास झाल्यास शेतकऱ्यांचे अर्थशास्त्र सुधारण्याबरोबर ग्रामीण अर्थकारण समृद्ध करण्याची क्षमता या पिकामध्ये आहे.

बहुपयोगी बांबूचे राज्यात अपेक्षित प्रमाणात क्षेत्र वाढताना दिसत नाही. त्यामुळे अधिकाधिक शेतकऱ्यांनी बांबू लागवडीकडे वळून उत्पादन वाढविण्यासाठी ‘महाराष्ट्र बांबू विकास मंडळा’चे प्रयत्न चालू आहेत. दर्जेदार बांबू रोप/कलमांचा अभाव, लागवडीसंदर्भात तांत्रिक माहितीचाही अभाव, तोडणी-उपयोग यांच्या परवान्याबाबत लोकांमध्ये असलेला संभ्रम आणि लागवडीसाठी खर्चाची तजवीज होत नसल्याने बहुसंख्य शेतकरी बांबू लागवडीस धजावत नाहीत. या समस्या हेरूनच बाहेर राज्यांतून उतिसंवर्धित दर्जेदार रोपे आणण्यापासून लागवडीसाठी कर्जपुरवठ्याबाबतचे मंडळाचे प्रयत्न स्वागतार्ह म्हणावे लागतील.

देशात पुरातन काळापासून बांबूचा वापर दिसून येतो. बांबूवने हे पूर्वीपासून ते आजतागायत दुर्गम भागातील आदिवासी कुटुंबांच्या जीवनाचा मुख्य आधार आहेत. अलीकडच्या काळात पारंपरिक हस्तकलेबरोबर फर्निचर, बांधकाम साहित्य, पर्यावरण संवर्धन, ऊर्जानिर्मिती तसेच विविध औद्योगिक कारणांसाठी बांबूचे उपयोग वाढले आहेत. बांबूचे कोवळे कोंब खाद्यान्न म्हणून वापरले जातात. अशा कोंबापासून सूप, लोणचेही तयार केले जाते. बांबूपासून बायोगॅस, इथेनॉलनिर्मितीही केली जाऊ शकते.

चीनमध्ये तर बांबूची पाने, फांद्यांपासून रसायने शोधून त्याचा औषधींमध्ये वापर केला जातो. बांबूचा वाया जाणारा भुसा, तुकड्यांवरही प्रक्रिया करून या देशात कोळसा आदी उत्पादने तयार केली जातात. अशा प्रकाराच्या विविध उपयोगी बांबूची लागवड राज्यात वाढली आणि त्यावरील प्रक्रिया उद्योगांचा मूलस्थानी विकास झाल्यास शेतकऱ्यांचे अर्थशास्त्र सुधारण्याबरोबर ग्रामीण अर्थकारण समृद्ध करण्याची क्षमता या पिकामध्ये आहे.  

आपल्या देशात बांबूचे क्षेत्र पूर्वोत्तर राज्यांमध्ये अधिक आहे. महाराष्‍ट्रात देशाला लागणाऱ्या बांबूपैकी १० टक्के उत्पादन होते. यापैकी ९० टक्के बांबू उत्पादन हे विदर्भ, खानदेशाच्या जंगलांतून मिळते. आजही जंगलातील बांबूकडे औद्योगिक पीक म्हणून पाहिले जात नाही, त्याची फारशी निगाही कोणी ठेवत नाही. जंगलातील बांबूची व्यायसायिक उपयोगासाठी चुकीच्या पद्धतीने तोड होत असल्याने बराचसा बांबू निरुपयोगी ठरून अपेक्षित उत्पादन मिळत नाही. अशा वेळी बांबू हे नगदी पीक म्हणून शेतात यायला पाहिजे.

शेतकऱ्यांना दर्जेदार रोपे आणि लागवडीस अर्थसाह्य मिळाल्यास राज्यात बांबूचे क्षेत्र वाढू शकते. परंतु सध्याची बॅंकेद्वारे अर्थसाह्याची योजना विदर्भापुरती मर्यादित असल्याचे कळते. ही योजना राज्यभर लागू करण्यात यावी. बांबूची पीक म्हणून लागवड जेव्हा शेतकरी करू लागतील, त्या वेळी बांबूच्या शास्त्रीय लागवडीबरोबर प्रगत व्यवस्थापन तंत्रसुद्धा मिळायला हवे. राज्यातील बांबूचा प्रामुख्याने उपयोग तोडल्यानंतर थेट बांधकाम व्यावसायिकांकडून होतो. क्षेत्र आणि उत्पादन वाढवायचे म्हटले तर बांबूवरील विविध प्रक्रियांबाबतच्या प्रशिक्षणाचा व्यापक कार्यक्रम शासनाला हाती घ्यावा लागेल.

ग्रामीण भागातील तरुण, महिला बचत गट यांना प्रशिक्षण मिळाल्यास ते मागणीनुसार बांबूची विविध उत्पादने बाजारात आणतील. बांबू हस्तकला कारागीरांनाही प्रशिक्षण, सुविधा दिल्यास विविध वस्तूनिर्मितीला चालना मिळेल. चीन, व्हिएतनाम, इंडोनेशिया या देशांनी बांबूवर आधारित विविध उद्योग उभे केले. बांबूची विविध उत्पादने जगाच्या बाजारपेठेत पाठवून देशाचे अर्थकारण बदलून टाकले आहे. असे काम आपल्या देशात, राज्यात व्हायला पाहिजे. असे झाले तरच गरिबाचे लाकूड म्हणून देशात ओळखल्या जाणाऱ्या बांबूला हिरवे सोने म्हणून सर्वत्र संबोधले जाईल.

इतर संपादकीय
मातीची हाक मातीचा कस घटल्यामुळे मरणपंथाला लागलेल्या जमिनी...
मातीच्या घनीकरणाने घटते उत्पादनजमीन खराब होण्याचे एक महत्त्वाचे कारण   ...
प्रगतीच्या दिशेने पाऊलराज्यात कृषी विद्यापीठांच्या स्थापनेपासून ते १९९०...
सहकारी बॅंका डिजिटाइज केव्हा होणार?डिजिटल बॅंकिंग याचा अर्थ आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या...
अडचणीत आठवते शेतीआर्थिक महासत्ता, सर्वसमावेशक विकास अशा गप्पा...
रास्त दर मिळू न देणे हे षड्‌यंत्रच इसेन्शियल कमोडिटी ॲक्‍टचे भाषांतर करताना आवश्‍यक...
मैत्रीचा नवा अध्यायपंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची जुलै २०१७ मधील...
महागाई आणि ग्राहकांची मानसिकताअन्नधान्याचे दूध-फळे/भाजीपाल्याचे भाव थोडे वाढले...
सल्ला हवा अचूकचभारतीय हवामानशास्त्र विभाग अद्ययावत झाले, असे...
शेती परिवाराची कामे हवी शेतकऱ्यांशी...आपल्या देशाला स्वातंत्र्य मिळण्यापूर्वी प्रगत...
उद्दिष्टालाच ग्रहणएकदा लागवड केली की पुढे अनेक वर्षे फळबागा कमी...
फायद्याच्या शेतीसाठी करा अर्थसाह्यफार दिवसांपूर्वी आपल्या देशातील शेतकरी घरचे निवडक...
संपत्ती दुपटीचे सूत्रपंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे सरकार केंद्रात...
रोजगारवृद्धीला अनुकूल वातावरण हाच उपाय वाढत्या श्रमशक्तीचे शिक्षण, आरोग्य सेवेच्या...
लोकसंख्यात्मक लाभ ः वास्तव की भ्रमसाधारण साठ-सत्तरच्या दशकात वेगाने वाढणारी...
निर्णयास उशीर म्हणजे झळा अधिकमराठवाड्यातील ८५२५ गावांपैकी ३५७७ म्हणजे ४२ टक्के...
बॅंकांतील ठेवी कितपत सुरक्षित?सन १९६० च्या सुमारास दि पलाई सेंट्रल बॅंक व दि...
भाकड माफसूराज्यात कौतुकाने सुरू करण्यात आलेल्या ‘महाराष्ट्र...
देशी गोसंवर्धनास सुगीचे दिवसराज्यामध्ये दूधदराचा प्रश्‍न दिवसेंदिवस चिघळत...
मातीच्या आरोग्याची-सतावते चिंतामुळात मातीची निर्मितीच खडकापासून झालेली आहे. ऊन,...