agriculture news in marathi, agrowon agralekh on agril export | Agrowon

कसा वाढेल निर्यातीचा टक्का?
विजय सुकळकर
मंगळवार, 5 फेब्रुवारी 2019

पीकनिहाय शेतकरी, त्यांचे गट एकत्र आले म्हणजे पारंपरिक, अपारंपरिक, भौगोलिक मानांकन लाभलेला शेतमाल, स्वदेशी, सेंद्रिय, अवशेषमुक्त उत्पादने, प्रक्रियायुक्त पदार्थ यांची निर्यात ‘क्लस्टर अप्रोच’द्वारे वाढू शकते.

देशाचे नवे कृषी निर्यात धोरण डिसेंबर २०१८ मध्येच जाहीर करण्यात आले असून, त्याची अंमलबजावणीही सुरू झाली आहे. सेंद्रिय शेतमाल आणि प्रक्रिया केलेल्या उत्पादनांच्या निर्यातीवरील बंधने हटविणे तसेच राज्यांमध्ये निर्यातीबाबतचे क्लस्टर विकसित करणे, हे या धोरणाचे वैशिष्ट्य मानले जाते. सध्याची ३० अब्ज अमेरिकन डॉलर असलेली कृषी निर्यात २०२२ पर्यंत ६० अब्ज अमेरिकन डॉलर आणि त्यानंतरच्या काही वर्षांत १०० अब्ज डॉलरपर्यंत नेण्याचे नियोजित करण्यात आले आहे. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट करण्याच्या मोहिमेचाच हा एक भाग मानला जातोय. कृषी निर्यात धोरणाचा मसुदा केंद्रीय वाणिज्यमंत्री सुरेश प्रभू यांनी तयार केला असून, याबाबत देशभर जाणीव जागृतीही तेच करीत आहेत. पुणे येथील चर्चासत्रात नवे कृषी निर्यात धोरण शेतकरीपूरक असल्याचे मत त्यांनी व्यक्त केले आहे. देशात फळे-फुले-भाजीपाला, काही धान्य पिके तसेच साखर, दूध यांचे गरजेपेक्षा अधिक उत्पादन होते. गरजेपेक्षा अधिक उत्पादन कधीही देशाबाहेर गेलेलेच चांगले असते, अन्यथा देशांतर्गत बाजारात त्यांची आवक वाढून दर कोसळतात. मागील काही महिन्यांपासून दूध, कांदा, टोमॅटो, साखरेचे कोसळलेले दर याचे उत्तम उदाहरण म्हणावे लागेल. जागतिक बाजारात शेतमाल निर्यातीत आपण आघाडी घेऊ शकतो. परंतु निर्यातीबाबतची तांत्रिक माहिती, पायाभूत सुविधांचा आणि धोरणात्मक पाठबळ या सर्वांच्याच अभावामुळे जागतिक निर्यातीत आपला वाटा दोन टक्क्यांहूनही कमी आहे.

शेतमाल निर्यातीमध्ये शेतकरी, त्यांचे गट, उत्पादक कंपन्यांनी आघाडी घ्यायची म्हटलं तर यामध्ये दर्जेदार शेतमाल उत्पादनाचे शेतकऱ्यांना प्रशिक्षण देण्यापासून ते असा शेतमाल निर्यात होईपर्यंतच्या सर्व पायाभूत सुविधा विभागनिहाय विकसित कराव्या लागतील. द्राक्ष, डाळिंब आणि काही भाजीपाला पिकांमध्ये थोड्या प्रमाणात अशा सोयीसुविधा सध्या उपलब्ध आहेत. याच धर्तीवर इतर शेतमालाच्या निर्यातीचाही विचार व्हायला हवा. सध्या महाराष्ट्रासह देशाच्या अनेक भागात काही शेतकरी निर्यातक्षम शेतमाल उत्पादन करतात. परंतु वैयक्तिक शेतकऱ्यांकडे कमी प्रमाणात असलेले उत्पादन आणि निर्यातीचा लांबचा अन् अवघड पल्ला पाहून ते निर्यातीच्या फंदातच पडत नाहीत. नवीन कृषी निर्यात धोरणाच्या ‘क्लस्टर अप्रोच’मध्ये पीकनिहाय शेतकरी एकत्र येणे आवश्यक आहे. पीकनिहाय शेतकरी, त्यांचे गट एकत्र आले म्हणजे पारंपरिक, अपारंपरिक, भौगोलिक मानांकन लाभलेला शेतमाल, स्वदेशी, सेंद्रिय, अवशेषमुक्त उत्पादने, प्रक्रियायुक्त पदार्थ यांची निर्यात क्लस्टर अप्रोचद्वारे वाढू शकते. 

सध्या ताजा शेतमाल असो की प्रक्रियायुक्त उत्पादने याच्या निर्यातीत खासगी निर्यातदार तसेच उद्योजकांचाच वाटा अधिक आहे, तर हाताच्या बोटावर मोजता येतील एवढेच शेतकरी, त्यांचे गट आणि शेतकरी उत्पादक कंपन्या कृषी निर्यातीत आहेत. खासगी निर्यातदारांद्वांरे होत असलेल्या निर्यातीत शेतकऱ्यांचा फारसा वाटा राहत नाही. शेतमाल निर्यातीत सर्वांनाच अडचणींना तोंड द्यावे लागते. परंतु शेतकरी, उत्पादक कंपन्या निर्यातीमध्ये नवीन असल्याने त्यांची जागोजागी अडवणूक होते. निर्यातीच्या शेतमालाचे ठराविक नमुने तपासणी अपेक्षित असताना पूर्ण कंटेनरच उघडून बघितले जातात. यात निर्यातदाराचा वेळ, पैसा आणि श्रमही वाया जातात. विशेष म्हणजे शेतमाल निर्यातीत कुठे, थोडीशी जरी अडचण आली तरी कस्टम विभागाकडून काही मदत मिळणे तर दूरच मात्र ते प्रतिसादसुद्धा देत नाहीत. नवीन धोरणांतर्गत शेतमाल निर्यातीमध्ये तांत्रिक, अतांत्रिक अडसर तत्काळ दूर करण्यासाठी स्वतंत्र सेल ची निर्मिती व्हायला हवी. शेतीमधील प्रत्येक देशांची नाविण्यपूर्ण उत्पादने, प्रक्रियायुक्त पदार्थ यांची जागतिक पातळीवर प्रदर्शने होतात. अशा प्रदर्शनांमध्ये शेतकऱ्यांचे गट, उत्पादक कंपन्यांना अपेडामार्फेत पाठवून तेथे फ्री स्टॉल उपलब्ध करुन दिल्यास चांगले ब्रॅंडिग होऊ शकते. निर्यातीबाबत अशी पावले उचलल्याशिवाय निर्यात आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न हे दोन्ही वाढणार नाही.   


इतर संपादकीय
थकीत एफआरपीचा तिढासा  खरेच्या किमान विक्री मूल्यात प्रतिक्विंटल २००...
रयत राजाची अन् राजा रयतेचाहिंदवी स्वराज्य संस्थापक, रयतेचा लोककल्याणकारी...
पोकळ घोषणा, की भक्कम आधार  पंतप्रधान नरेंद्र मोदी नुकतेच...
शेतीच्या मूळ दुखण्यावर हवा इलाज येत्या लोकसभा निवडणुकांत...
रविवार विशेष : दावणत्या दाव्यानं असे किती जीव ओढत नेले असतील...
केंद्रीय कृषी विद्यापीठे ही काळाची गरज...देशात वातावरणावर आधरित १५ झोन आहेत. या...
श्रीमंत रानातला ‘गरीब’ प्रतिभावंत !ठकाबाबांनी जगण्यावर, कलेवर भरभरून प्रेम केले. कला...
कसा टळेल मानव-वन्यप्राणी संघर्ष? अलीकडे वन्यप्राण्यांकडून शेतपिकांचे होणारे नुकसान...
शेतीतूनच होते औद्योगिक विकासाची पायाभरणीची नमधील कम्युनिस्ट पक्षाच्या राज्यकर्त्यांनी...
सेस, सेवाशुल्क आणि संभ्रमप्रक्रियायुक्त शेतमाल, फळे-भाजीपाला आणि शेवटी...
चीनमधील शेतीची विस्मयकारक प्रगतीविसाव्या शतकाच्या मध्यावर भारताला स्वातंत्र्य...
फूल गुलाब का...व्हॅ लेंटाइन डे हा फूल उत्पादक तसेच...
शेती-पाणी धोरणात हवा अामूलाग्र बदलयंदा महाराष्ट्रात नोव्हेंबर महिन्यातच अभूतपूर्व ‘...
नदीजोड ः संकल्पना की प्रकल्परखडलेले प्रकल्प ः असंख्य प्रकल्प इतके रखडले आहेत...
‘ई-नाम’ कशी होईल गतिमान?प्र चलित बाजार व्यवस्थेतील कुप्रथा, लूट,...
‘ट्रेलर’चा उत्तरार्धही फसवाआमच्या शासन काळात भ्रष्टाचार दूर झाला, महागाई कमी...
आयातीने कोलमडले काजू शेतीचे अर्थकारण२०२२ अखेरपर्यंत शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट...
भ्रष्ट आणि निगरगट्टकृषी आयुक्तालयातील गुण नियंत्रण विभागात राजरोस...
सेंद्रिय शेतीस मिळेल बळखरे तर सेंद्रिय शेती ही आपली पारंपरिक कृषी पद्धती...
हमीभावाची सदोष पद्धती आणि कार्यप्रणाली हमीभाव जाहीर करण्याची प्रक्रिया...