agriculture news in marathi, agrowon, agralekh on direction of changing agril education | Agrowon

दिशा बदलत्या कृषी शिक्षणाची
विजय सुकळकर
बुधवार, 6 डिसेंबर 2017

कृषी शिक्षणातील बदलाबाबत केवळ निर्देश देऊन भागणार नाही, तर देशभरातील कृषी शिक्षणात अपेक्षित बदल घडवून त्याची प्रभावी अंमलबजावणी करावी लागेल. 

बदलते हवामान, खुली अर्थव्यवस्था, आयात-निर्यातीमुळे प्रभावीत होणारे दर, वाढत्या शेती अनुदानावर इतर देशांचा आक्षेप ही आपल्या आजच्या शेतीपुढील प्रमुख आव्हाने आहेत. जगभरात शेती तंत्रही वेगाने बदलते आहे. अत्याधुनिक तंत्र, स्वयंचलित यंत्रे शेतीत येत आहेत. अशा वेळी प्रमुख आव्हाने आणि बदलत्या प्रवाहानुसार आपले कृषी शिक्षण मात्र बदलले नाही. महाराष्ट्रासह देशभरातील कृषी विद्यापीठांमध्ये या बदलाला तोंड देण्यासाठी पुरेशा संसाधनाचा अभाव आहे. त्यांना मिळणारे केंद्र-राज्य शासनाचे अनुदान तुटपुंजे असून, ते पगार, पेन्शन आणि देखभाल दुरुस्तीतच खर्च होत आहे.

मागील अनेक वर्षांपासून राज्यातील कृषी विद्यापीठांमधील अर्ध्याहून अधिक पदे रिक्त आहेत. त्याचा कृषी शिक्षण, संशोधन आणि विस्तार कार्यावर अत्यंत अनिष्ट परिणाम होत आहे. राज्यातील बहुतांश खासगी महाविद्यालयामध्ये शिक्षणासाठीच्या मूलभूत सोयीसुविधा नाहीत. त्यामुळे एकंदरीतच कृषी शिक्षणाचा बट्ट्याबोळ झाला असून, इतर राज्यांची परिस्थितीसुद्धा यापेक्षा वेगळी नाही. अशावेळी कृषीतील बदलत्या प्रवाहानुसार अभ्यासक्रम राबविण्याचे निर्देश देण्यात आले असल्याचे केंद्रीय कृषिमंत्री राधामोहनसिंह सांगतात. याबाबत केवळ निर्देश देऊन भागणार नाही, तर कृषी शिक्षणात अपेक्षित बदल घडवून त्याची प्रभावी अंमलबजावणी करावी लागेल. 

आपले कृषी शिक्षण पारंपरिक पद्धतीने चालू आहे. चालू शैक्षणिक वर्षापासून कृषी अभ्यासक्रमात सहाव्या अधिष्ठाता समितीच्या शिफारशीनुसार बदल केला जात असला तरी तो पुरेसा नाही. यात प्रात्यक्षिकांवर भर दिला जात असून, कृषी पदवीच्या शेवटच्या वर्षात उद्योगासोबत अनुभव, कौशल्य प्रशिक्षण देण्यात येणार आहे. हा बदल चांगला असला तरी देशभरातील कृषीच्या विद्यार्थ्यांच्या संख्येनुसार उद्योग शोधणे जिकीरीचे ठरु शकते. त्यामुळे त्याबाबतचे योग्य नियोजन गरजेचे असून, हे काम सुरळीत चालण्यासाठी उद्योगांबरोबर करार करावे लागतील.

सध्याच्या चार वर्षांच्या पदवी अभ्यासक्रमात बेसिक  शिक्षणावरच भर दिसून येतो. बेसिक शिक्षण गरजेचे आहे. परंतु सुरवातीची दोन वर्षे बेसिक शिक्षण आणि शेवटच्या दोन वर्षांत विद्यार्थ्यांना एेच्छिक विषय निवडीची सोय असावी. असे झाले तर पदवीनंतरच संबंधित विषयातील तज्ज्ञ तयार होतील. त्यामुळे एखादा उद्योग व्यवसाय त्यास सुरू करायचा असेल, तर पदवीनंतर कुठलेही प्रशिक्षण घेण्याची गरज त्यास पडणार नाही. दोन वर्षांच्या एेच्छिक विषयात सध्याची आव्हाने आणि बदलत्या प्रवाहानुसार विषयांचा समावेश असावा. त्यातही प्रात्यक्षिके, प्रत्यक्ष अनुभव, कौशल्यवृद्धी यावर भर असायला हवा. कृषी क्षेत्रात जागतिक पातळीवरील आव्हानांबरोबर स्थानिक पातळीवरील आव्हानेदेखील बरीच असतात.

अधिष्ठाता समितीने सुचविलेल्या अभ्यासक्रमात स्थानिक गरजेनुसार ३० टक्के बदल करण्याची सवलत असते. राज्यातील कृषी परिषद व चारही कृषी विद्यापीठांनी आपापल्या भागातील स्थानिक समस्यांचा अभ्यास करून त्याचा समावेश शिक्षणात करावा. आपले कृषी शिक्षण जगाच्या पातळीवर आणण्यासाठी शिक्षकांना देश-विदेशात नेमके काय चालले, हे जाणून घेण्याची संधी दिली पाहिजे. असे प्रशिक्षित शिक्षकच उच्च दर्जाचे शिक्षण विद्यार्थ्यांना देऊ शकतील. अशा बदलत्या शिक्षणातून तयार झालेल्या कृषीच्या विद्यार्थ्यांमध्ये नवनवी आव्हाने पेलण्याचा आत्मविश्वास निर्माण होईल. हे विद्यार्थी बदलत्या प्रवाहानुसार शेतकऱ्यांमध्ये प्रबोधन करून त्यानुसार त्यांना बदलास भाग पाडतील.  

इतर अॅग्रो विशेष
चिमुरड्याच्या कॅमेऱ्यात कैद आनंदी शेतकरीआपल्याकडील शेतकरी आनंदी असू शकतो का? उत्तर...
‘अ’तंत्र निकेतनपुरेसा अभ्यास आणि तयारीअभावी, यंत्रणेचा विरोध...
शेतकरी कंपन्यांनी राबवला थेट विक्रीचा...राज्यामध्ये शेतकरी उत्पादक कंपन्यांची स्थापना...
सिंचन विहिरी, फळबागांचा निधी थेट बँक...मुंबई: मनरेगा योजनेतून शेतकऱ्यांना सिंचन...
वनामकृविचे कुलगुरू मराठी भाषिक असावेतपरभणी ः वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाच्या...
मराठवाड्यात आठ लाख ७५ हजार टन रासायनिक...औरंगाबाद: मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यांत रासायनिक...
‘डिमोशन’ रोखण्यासाठी अनेकांची पळापळ;...अकोला ः राज्याच्या कुठल्याही विभागात नसेल असा...
देशात खरीप पेरणीला प्रारंभनवी दिल्ली ः देशात खरीप हंगाम २०१८-१९ च्या...
विदर्भात उष्णतेची तीव्र लाट; चंद्रपूर,...पुणे : विदर्भात उन्हाचा ताप वाढल्याने उष्णतेची...
सूत उत्पादनात महाराष्ट्र तिसऱ्या स्थानीजळगाव : कापूस गाठींच्या उत्पादनाप्रमाणे सुताच्या...
कृषी विभागातील समुपदेशन बदल्या स्थगित;...पुणे : राज्याच्या कृषी विभागात समुपदेशनाने...
शेतीतील नव तंत्रज्ञानाचा मार्ग मोकळा...अकोला :  भारतीय शेतकरी जागतिक बाजारात...
उपाय आहेत, इच्छाशक्ती हवी ! पुणे : राज्यात दुधाच्या गडगडलेल्या दरामुळे...
किफायतशीर दुग्ध व्यवसायासाठी...आपण आंतरराष्ट्रीय पातळीवर दूध उत्पादनात अग्रेसर...
शालेय पोषण आहार, अंगणवाडीत दूध पुरवा :...राज्यात सध्या दूध दराचा प्रश्‍न चव्हाट्यावर आहे....
दूधधंदा मोडून पडल्यास शेतीतील समस्या...शेतकऱ्यांना वस्तुस्थिती न सांगता त्यांच्या...
दूधदर प्रश्‍नी हवी ठोस उपाययोजना : संघदूध भुकटीला मागणीला नसल्याने अतिरिक्त दूध बाजारात...
दूधकोंडी फोडण्यासाठी शासनाचे सर्वतोपरी...दूध उत्पादक शेतकरी दर मिळत नसल्याने अडचणीत आले...
उत्पादकता, गुणवत्ता सुधारणे आवश्‍यकपुणे : भारत दूध उत्पादनात जगात आघाडीवर असला तरी...
दूध उत्पादकांना २८ रुपये दर देणे शक्य...सरकारने जाहीर केलेल्या दरापेक्षा लिटरमागे दररोज...