agriculture news in marathi, agrowon agralekh on forest fire | Agrowon

सावधान! वणवा पेटतोय...
विजय सुकळकर
शुक्रवार, 10 मे 2019

वन समृद्ध असेल तर शेती समृद्ध होते. वनांचा आणि शेतीचा असा थेट संबंध आहे, हे लक्षात घेऊन सर्वांनीच आगीपासून वनांचे संरक्षण करायला हवे.
 

चा र दिवसांपूर्वी नाशिक जिल्ह्यातील मानूर-देवळीपाडा या गावाजवळील डोंगराला वणवा लागून त्यात वनसंपदेचे मोठे नुकसान झाले. रात्री अचानक डोंगरावर लागलेली आग पाहून जवळील पाड्यातील आदिवासी बांधव धावले. आग विझविण्यासाठी त्यांनी शर्तीचे प्रयत्न केले, यात त्यांना यशही आले, त्यामुळे होणारे अधिकचे नुकसान टळले. राज्यात फेब्रुवारी ते मे या उन्हाळ्याच्या दिवसांत वणवे लागत असतात किंवा जाणीवपूर्वक लावले जातात. पेटलेला वणवा विझविण्यासाठीचे प्रयत्न क्वचितच होतात. त्यामुळे याची व्याप्ती आणि त्यात होणारे नुकसानही वाढत जाते. जंगल, डोंगराळ भागांत सर्वत्रच लागत असलेल्या वणव्यांची माध्यमामधूनही फारशी चर्चा होत नाही. वन विभागासह शासनही ही बाब गंभीरतेने घेत नाही. त्यामुळे दिवसेंदिवस वणव्यांचे संकट हे अधिक गडद होत चालले आहे.

उन्हाळ्याच्या दिवसांत बहुतांश वन कुरणे वाळलेली असतात. जंगलातील झाडांची पानगळ झालेली असते. वाळलेला पालापाचोळा सर्वत्र पसरलेला असतो. मार्च ते मे या महिन्यांमध्ये वावटळीचे प्रमाण अधिक असते. ही सर्व परिस्थिती वणवा लागण्यास पोषक असते. अशा वेळी पडलेल्या एक ठिणगीचे रूपांतर वणव्यात होते. वणव्यामध्ये चराऊ कुरणे जळून खाक होतात. जंगलातील साग, साल, बांबू, खैर, चंदन आदी मौल्यवान वनवृक्षांसह असंख्य दुर्मीळ वनौषधी नष्ट होतात. आगीच्या चपेटमध्ये येऊन अनेक वन्यजीवांना आपले प्राण गमवावे लागतात. डोंगराळ भागात अनेक आदिवासी बांधव शेती करतात. अशा शेतीलाही वणव्याच्या झळा बसतात. अशा शेतातील पिके, बांधावरची वनवृक्षे, फळझाडे, गोठ्यातील जनावरे वणव्याच्या आगीत होरपळतात. वणव्यामुळे केवळ वनसंपदा अथवा वन्यजीवच नष्ट होत नाहीत तर डोंगराळ भागातील शेती-शेतकऱ्यांचेही मोठे नुकसान होते. पेटलेला वणवा आटोक्यात आणणे हे अत्यंत अवघड काम आहे. त्यामुळे तो पेटूच नये यासाठी सर्वांनी खबरदारी घ्यायला हवी.   

जोराच्या वादळात झाडांच्या फांद्याचे एकमेकांना घर्षण होऊन अथवा वीज पडून नैसर्गिकरीत्या वणवा लागतो. परंतु आपल्याकडील बहुतांश वणवे हे अनैसर्गिक कारणांमुळे लागत असून, त्यास त्या परिसरातील मानवच जबाबदार असतो. मानवाकडून कधी अनवधानाने, तर बहुतांश वेळा मुद्दाम वणवा लावला जातो. डोंगराळ भागात शेती करण्यासाठी, गवताची अधिक वाढ होण्यासाठी, वन्यप्राण्यांना हाकलून देण्यासाठी, वन गुन्ह्यातील पुरावे नष्ट करण्यासाठी वनाला आग लावली जाते. तर कधी राब जाळताना शेतकऱ्यांकडून योग्य दक्षता घेतली गेली नाही तरी वणवा पेटतो. आगीचा इशारा देणारे वायरलेस सेंसरचे जाळे उभारून कमी खर्चात आगीची माहिती मिळविली जाऊ शकते. परंतु आग लागू नये म्हणून पूर्वापार चालत आलेल्या जाळरेषा आणि आग लागल्यानंतर विझविण्यासाठी झाडांच्या फांद्या याच पद्धतीवर आजही वनखाते अवलंबून असल्याचे दिसून येते. राज्यात प्रत्येक वनक्षेत्राचा सुधारित आग संरक्षण आराखडा तयार करायला हवा. अशा आराखड्याच्या प्रभावी अंमलबजावणीतून राज्यात वणव्याचे प्रमाण घटू शकते. या आराखड्यामध्ये प्रतिबंधात्मक तसेच नियंत्रणात्मक उपाययोजना असायला हव्यात. याबरोबरच वणव्याबाबत स्थानिक लोकांच्या निष्काळजीपणाबद्दल त्यांचे प्रबोधन वाढवायला हवे. वणव्यामध्ये त्यांची जबाबदारी आणि कर्तव्ये काय आहेत, हेही त्यांना सांगावे लागेल. गावाजवळच्या वनाला आग लागल्यानंतर गावकऱ्यांच्या सहकार्याने ती विझविणे, हे वन विभागाच्या कर्मचाऱ्यांवर बंधनकारक आहे. यात निष्काळजीपणा करणाऱ्यांवर कारवाईचा बडगा उगारायला हवा. वन समृद्ध असेल तर शेती समृद्ध होते. वनांचा आणि शेतीचा असा थेट संबंध आहे, हे लक्षात घेऊन सर्वांनीच आगीपासून वनांचे संरक्षण करायला हवे.


इतर संपादकीय
मोदी लाटेचे गारुडसतराव्या लोकसभेचे भवितव्य स्पष्ट झालेले आहे. खरे...
हरवले जलभान कोनाड्यात‘नॅशनल एरोनॉटिक्स अँड स्पेस ॲडमिनिस्ट्रेशन’...
पांढऱ्या सोन्याची काळी कहाणीजागतिक पातळीवर कापसाखाली असलेल्या क्षेत्राच्या एक...
जलदारिद्र्य निर्देशांकातही आपली पिछाडीचएखाद्या देशाच्या अर्थव्यवस्थेचे मूल्यमापन करणार...
आगीपासून वन वाचविण्याचा करूया निर्धारजंगलातील वाळलेला पालापाचोळा हा ज्वलनशील पदार्थ...
आया मौसम बदली कामार्च ते मे हे तीन महिने शासकीय अधिकारी-...
उद्योगाला साखर कडूचमहाराष्ट्रातील गळीत हंगामाची सांगता नुकतीच झाली...
निवडणूक आयोगाला घरचा आहेर! सतरावी लोकसभा निवडण्यासाठीची मतदान प्रक्रिया कालच...
पूरक धोरणानेच वाढेल निर्यातकें द्रातील मोदी सरकारच्या सुरवातीच्या काळात...
कृषी पतपुरवठ्याची घडी बसवा नीटराज्यातील सहकाराचा कणा राज्य बॅंकेला मानले जाते....
व्यापक जनहितालाच हवे नव्या सरकारचे...आता साऱ्या देशाचे लक्ष १७ व्या लोकसभा निवडणूक...
व्यंकट अय्यरची कहाणीशेतीतील वाढत्या समस्यांना तोंड देत उत्पादन...
जललेखा अहवाल : अर्धवट आणि अवास्तवहीथेंब थेब पाण्याचा हिशेब लागावा, असा आग्रह सध्या...
कृषी पर्यटनाला संधी अमर्यादकृषी पर्यटन अर्थात ‘अ‍ॅग्रो टुरिझम’ हे ग्रामीण...
घातक किडींविरुद्ध लढा एकत्रको ल्हापूर जिल्ह्यात या वर्षीपासून कृषी विभाग व...
मुक्त शिक्षण एक मंथनयशवंतराव चव्हाण मुक्त विद्यापीठाची पीएच.डी. ‘...
प्रशासनाच्या हलगर्जीपणाने केले अनेकांचे...एकीकडे आम्ही लांब पल्ल्याची क्षेपणास्त्रे...
तंत्रज्ञानाचे ‘भरीत’ किती दिवस? हरियाना राज्यात अवैध बीटी वांग्याची लागवड नुकतीच...
अशी ही (आर्थिक) बनवाबनवी!लोकसभा निवडणुकीची प्रक्रिया आता शेवटच्या टप्प्यात...
भूलभुलैया नव्हे तर शेतकऱ्यांचा दीपस्तंभडॉ. अंकुश चोरमुले यांनी ॲग्रोवनच्या ५ मे २०१९...