agriculture news in marathi agrowon agralekh on spraying on cotton by drone | Agrowon

उंटावरून शेळ्या नका हाकू
विजय सुकळकर
गुरुवार, 17 मे 2018

साडेचार मिनिटांत हेक्टरभर क्षेत्रावरील फवारणी करणाऱ्या ड्रोनचा वापर आपल्याकडील लहान लहान तुकड्यांतील कापसाच्या शेतीत कितपत व्यवहार्य ठरेल, याचा विचार झालेला दिसत नाही.
 

गेल्या हंगामात राज्यात कापसावर गुलाबी बोंड अळीचा उद्रेक झाला होता. रसशोषक किडींचा प्रादुर्भावही मोठ्या प्रमाणावर होता. कापसावरील कीड नियंत्रणासाठी फवारणी करताना विषबाधा झाल्याने एकट्या यवतमाळ जिल्ह्यात २२, तर राज्यभरात ४० हून अधिक शेतकरी- शेतमजुरांना जीव गमवावा लागला होता. अनेक कीडनाशकांचे एकत्रित मिश्रण, त्यात बोगस, भेसळयुक्त कीडनाशकांचा समावेश, शिफारशीत मात्रेच्या तीन ते चारपट अधिक मात्रेने कीडनाशकांचा वापर आणि फवारणी करताना योग्य ती दक्षता न घेतली गेल्याने, हे संकट ओढवले होते. यावर्षीचा कापूस हंगाम आता तोंडावर आला आहे. परंतु राज्य शासनाचा कृषी विभाग बोंड अळीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी, तसेच फवारणीद्वारे होणारी विषबाधा टाळण्यासाठी कापूस उत्पादकांच्या बांधावर जाऊन अपेक्षित प्रबोधन करताना दिसत नाही. याबाबत सरकारी यंत्रणेचे केवळ आदेश देणे, तर कृषी विद्यापीठांकडूनही प्रात्यक्षिके प्रत्यक्ष प्रबोधनाएेवजी माहितीचे कोरडे डोस शेतकऱ्यांना पाजले जात आहेत.  

गेल्या वर्षीच्या विषबाधा प्रकरणानंतर या वर्षी कृषी विभागाने प्रायोगिक तत्त्वावर ड्रोनद्वारे कापसावर फवारणी करण्याचे ठरविलेले आहे. ड्रोनद्वारे फवारणीचे तंत्र आहे. परंतु हे प्रामुख्याने विदेशात वापरले जाते. अमेरिका, ऑस्ट्रेलियासारख्या प्रगत देशांत एक शेतकरी हजारो एकर शेती वाहतो. तेथे एकाच पिकाची, त्यातही एकाच जातीचे पीक सलग हजारो एकरांवर असते. त्याची एकाच वेळी यंत्राद्वारे लागवड अथवा पेरणी केलेली असल्याने ते पीक वाढीच्या एकाच अवस्थेत असते. अशा पिकावर एखाद्या किडीचा प्रादुर्भाव झाला तर तिथे ड्रोन अथवा छोट्या विमानाद्वारे फवारणी करता येते. आपल्याकडे एका ठिकाणी एका शेतकऱ्याचे चार दोन एकर कापसाचे क्षेत्र असते. शेजारी दुसरेच पीक असते. शेजारील शेतकऱ्याचा कापूस असला तरी त्याचे वाण वेगळे असते, शिवाय त्याची लागवडही वेगळ्या दिवशी झाल्यामुळे पिकाची अवस्था भिन्न असते. अशा परिस्थितीमध्ये साडेचार मिनिटांत हेक्टरभर क्षेत्रावरील फवारणी करणाऱ्या ड्रोनचा वापर आपल्याकडील लहान लहान तुकड्यांतील कापसाच्या शेतीत कितपत व्यवहार्य ठरेल, याचा विचार झालेला दिसत नाही. आयआयटी बंगळुरू येथे विकसित झालेल्या या तंत्राचे प्रात्यक्षिक दिल्लीमध्ये झाले आणि त्याचा वापर विदर्भातील कापूस उत्पादकांच्या शेतात होणार, म्हणजे उंटावरून शेळ्या हाकण्याचाच हा प्रकार म्हणावा लागेल. अव्यवहार्य आणि अत्यंत महागड्या तंत्रज्ञानाचे प्रयोग काहींसाठी ‘अर्थ’पूर्ण ठरू नयेत, ही काळजीही घ्यायला हवी.

आगामी हंगामात बोंड अळीला नियंत्रणात ठेवण्यासाठी डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ ‘बायो कंट्रोल’ (जैविक नियंत्रण) तंत्रज्ञानाचा प्रसार शेतकऱ्यांमध्ये करणार आहे. खरे तर जैविक नियंत्रण हा एकात्मिक कीड व्यवस्थापनातील एक घटक आहे, यात नवीन असे काहीही नाही. अळीवर्गीय कीड नियंत्रणासाठी हा उपाय प्रभावी मानला जातो. कापसात प्रकाश सापळे, कामगंध सापळे लावा, ट्रायकोकार्ड वापरा, निमअर्क, जैविक बुरशीची फवारणी करा, हे वर्षानुवर्षांपासून शेतकऱ्यांना सांगण्यात येते; परंतु प्रत्यक्ष फार कमी शेतकरी त्याचा वापर करतात, हे वास्तव आहे. अशावेळी कापूस उत्पादकांना मुळात माहीत असलेल्या तंत्राचे महत्त्व पटवून देऊन त्यांच्याकडून त्याच्या प्रत्यक्ष अवलंबाबाबत विद्यापीठाला कितपत यश येईल, हे काळच ठरवेल.

इतर अॅग्रो विशेष
राज्यातील १७ जिल्हे दुष्काळाच्या छायेतमुंबई ः राज्यात मॉन्सूनचे आगमन झाल्यानंतर अनेक...
प्रयत्नवादातून उभारलेला बेकर्स वेव्ह...वडगाव मावळ तालुक्यातील (जि. पुणे) दिवड येथील...
चीनसह बांगलादेशची कापूस आयात वाढणारजळगाव ः देशात आॅगस्टअखेर ११२ लाख हेक्‍टरवर...
भाजीपाला शेतीसह कापूस बीजोत्पादनातील...भाजीपाला पिके तसेच कापूस बीजोत्पादन या पद्धतीतून...
मिर्झापूर ः साखळी शेततळ्यांचे गाव‘मागेल त्याला शेततळे` योजनेअंतर्गत मिर्झापूर (ता...
इजा झाल्यानंतर वनस्पती पाठवतात धोक्याचा...जेव्हा वनस्पतींना इजा होते, त्या वेळी वनस्पतीच्या...
ठिबक नोंदणीवरील विक्रेत्यांच्या...नागपूर  ः ठिबक नोंदणीवरील विक्रेत्यांच्या...
कमी दाब क्षेत्राचे निर्माण; पावसाच्या...पुणे   : बंगालच्या उपसागरात कमी दाबाचे...
पावसाने ताण दिल्यामुळे खरीप धोक्यातपुणे ः राज्यात काही ठिकाणी परतीच्या पावसाने हजेरी...
चांदक-गुळूंब अोढा जोडप्रकल्पाने साधली...सातारा जिल्ह्यातील चांदक-गुळुंब (ता. वाई) हा ओढा...
सोयाबीनवरील पाने खाणाऱ्या अळ्या व...सध्या सोयाबीन पीक काही ठिकाणी शेंगा लागण्याच्या व...
साखरेच्या गोळ्याही करतील वेदना कमीवाढत्या स्थौल्यत्वासारख्या व त्या अनुषंगाने...
राज्यातील विकास सोसायट्यांना रिक्त...सांगली ः राज्यातील विकास सोसायट्यांची संख्या २१...
पावसाच्या तुरळक हजेरीने हलका दिलासापुणे: पावसाच्या दीर्घ खंडानंतर राज्यात दोन...
पुण्यात एक ऑक्टोबरला ‘कृषी कल्चर’ ज्ञान...पुणे ः शेतीमधील बदलत्या तंत्रावर प्रकाश टाकणारा...
पोटॅशचा मोठा तुटवडाजळगाव  ः रेल्वेकडून खत पुरवठादार किंवा खत...
नोकरी गमावली पण रेशीम शेतीतून पत कमावलीसातपुड्याच्या पायथ्याशी वसलेल्या संग्रामपूर...
राज्यात उद्यापासून पावसाचे संकेतपुणे: बंगालच्या उपसागरात तयार होत असलेल्या कमी...
कीडनाशकांबाबतच्या याचिकेची सर्वोच्च...नवी दिल्ली ः मानवी आरोग्याला धोकादायक व भारतात...
स्वेच्छानिवृत्तीनंतरही प्रयोगशील...सांगली जिल्ह्यातील दुष्काळी आटपाडी शहरातील...