agriculture news in marathi, agrowon agralekh on water greed in marathawada | Agrowon

जल‘मुक्त’ शिवार
विजय सुकळकर
शुक्रवार, 22 मार्च 2019

दोन कोरड्या नद्या अथवा धरणे जोडण्याचा संकल्प करून मुख्यमंत्री अजून पाच वर्षे जलमय मराठवाड्याचे केवळ स्वप्न या भागातील शेतकरी आणि जनतेला दाखवित आहेत.
 

वॉ टर ग्रीडच्या माध्यमातून मराठवाड्यातील सर्व धरणे जोडली जाणार, तसेच नदी जोड प्रकल्पातून एका खोऱ्यातील पाणी दुसऱ्या खोऱ्यात नेणार आणि या दोन्हींच्या माध्यमातून या विभागाला दुष्काळमुक्त करण्याचा संकल्प युती शासनाने केला असल्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नुकतेच स्पष्ट केले आहे. सध्या लोकसभेची रणधुमाळी देशभर सुरू आहे. सर्वच राजकीय पक्ष एकमेकांवर आरोप-प्रत्यारोप करीत आहेत. सत्ताधारी आणि विरोधी पक्षसुद्धा अनेक आश्वासने जनतेला देत आहेत. मराठवाड्यात सध्या भीषण दुष्काळ आहे. त्यामुळे औरंगाबाद येथील भाजप-युतीच्या विभागीय मेळाव्यात मराठवाड्याला दुष्काळमुक्त करू, अशी घोषणा मुख्यमंत्र्यांनी केली. खरे तर देवेंद्र फडणवीस यांनी २०१४ मध्ये राज्यातील सत्तेची सुत्रे हाती घेतल्यावर मराठवाडाच नाहीतर राज्य दुष्काळमुक्त करण्यासाठी जलयुक्त शिवार अभियान हाती घेतले होते. मृद-जल संधारण, पाणी व्यवस्थापनाच्या अनेक योजना, कामे एकत्र करून या महत्त्वाकांक्षी अभियानाने राज्य जलमय होईल, अशी स्वप्ने जनतेला दाखविण्यात आली होती. आता पाच वर्षांनंतर हे अभियान यशस्वी झाल्याचा दावाही राज्य शासन करते आहे. परंतु, यावर्षीच्या दुष्काळाच्या झळा पाहता जलयुक्त शिवार अभियान राज्यात सपशेल अयशस्वी ठरले आहे, हेच सिद्ध होते. हे अभियान खरोखरच यशस्वी झाले तर मग मराठवाड्याची तहान भागविण्यासाठी आता नदी-जोड, धरण-जोड (वॉटर ग्रीड) अशा प्रकल्पांची शासनाला गरज का वाटते आहे? हे सर्वांना कळायला  हवे.   
एका भागातले पाणी दुसऱ्या भागात नेणे (वॉटर ग्रीड) हा खरे तर जलसंकट दूर करण्यासाठीचा इस्त्रायली उपाय आहे. इस्त्राईलमध्ये  सी ऑफ गॅलिली या एकमेव नैसर्गिक साठ्याच्या माध्यमातून उत्तरेत पाणी उपलब्ध असून दक्षिणेकडे खाली सर्व वाळवंट आहे. उत्तरेतील पाणी दक्षिण टोकापर्यंत नेणे हा त्यांच्याकडे एकमेव पर्याय होता आणि त्यासाठी त्यांना वॉटर ग्रीड करावी लागली. इस्त्राईलने तांत्रिक कसब आणि सचोटी पणाला लावून उत्तम वॉटरग्रीड केले. मराठवाडा विभागात नैसर्गिक पाणी साठे नाहीत. बारमाही वाहणारी एकही नदी नाही. भूगर्भात खोलवर पाणी नाही. सर्व मोठ्या नद्यांवर धरणे आहेत. पण ते कायम तळ गाठून असतात. अशावेळी बेभरवशाचे पाणी साठे एकमेकांना जोडून पाणी प्रश्न सुटणार आहे का? याचा विचार शासन पातळीवर झालेला दिसत नाही. दोन कोरड्या नद्या अथवा धरणे जोडण्याचा संकल्प करून अजून पाच वर्षे जलमय मराठवाड्याचे केवळ स्वप्न या भागातील शेतकरी आणि जनतेला मुख्यमंत्री दाखवत आहेत. मराठवाड्याच्या वॉटर ग्रीडमध्ये सोलापूर, नाशिक, नगर वरून पाणी आणण्याचे नियोजित आहे. पाण्यासाठी आत्ताच भांडण-तंटे सुरू आहेत. दिवसेंदिवस पाण्याचे दुर्भिष्य वाढत जाणार आहे. अशावेळी वॉटर ग्रीडच्या माध्यमातून जलसंघर्ष वाढतच जाईल, हेही लक्षात घ्यायला हवे.

एवढ्या सर्व दिव्यातून शासनाने वॉटर ग्रीड करायचे ठरविले आणि आपण तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम असलो तरी आपली यंत्रणा भ्रष्ट आहे. गंभीर बाब म्हणजे जल व्यवस्थापनेत देखभाल दुरुस्तीत आपण फारच कच्चे आहोत. त्यामुळे अशा प्रकल्पांवर झालेला खर्च पाण्यात जाण्याची शक्यता आहे. सध्या तरी वॉटर ग्रीडबाबतच्या घोषणा आणि संकल्पच चालू आहे. परंतु, शेती-पिण्यासाठी बाहेरून पाणी आणण्याची ही योजना यशस्वी झाली तर गावात विविध उपचारांच्या माध्यमातून उपलब्ध झालेल्या पाण्याचे काय करायचे? ही समस्याही उद्भवणार आहे. मराठवाड्याचा काही भाग सोडला तर पाऊसमान बऱ्यापैकी आहे. भूस्तरात पाणी बऱ्यापैकी झिरपते, साठवूनही राहू शकते. अशावेळी मृद-जलसंधारणाच्या कामातून केलेले नैसर्गिक पुनर्भरण आणि शक्य तिथे साठवण तळे -तलाव-बंधारे यांच्या माध्यमातून मराठवाडा जलयुक्त होऊ शकतो. अशा माध्यमातून उपलब्ध पाण्याच्या काटेकोर व्यवस्थापनातून या भागातील पाणीटंचाई कायम मिटू शकते.


इतर अॅग्रो विशेष
असाही एक छुपा करनव्वदच्या दशकापासून राबवल्या जात असलेल्या आर्थिक...
शेततळे की गळके भांडेमा  गेल त्याला शेततळे योजनेची सांगड रोजगार हमी...
इक्रीसॅट पद्धतीतून वाढविले भुईमूग...सोहाळे (ता. आजरा, जि. कोल्हापूर) येथील प्रयोगशील...
गौरीनंदन ने ठेवले दर्जेदार, भेसळमुक्त...शनी शिंगणापूर (ता. नेवासा, जि. नगर) येथील...
नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी पाच दिवसांत...पुणे : नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी (मॉन्सून)...
गतवर्षी नष्ट झाल्या ४० टक्के मधमाशी...गेल्या वर्षी एप्रिल २०१८ ते एप्रिल २०१९ या...
तुरळक ठिकाणीच जोरदार पावसाची शक्यता पुणे : मध्य महाराष्ट्रात चक्राकार वाऱ्याची स्थिती...
एचटीबीटी बियाणे विक्रीप्रकरणी सहा अटकेतवणी, जि. यवतमाळ  : चंद्रपूर जिल्ह्यातील...
राज्यात मध्यम ते हलक्या सरी पुणे ः मॉन्सून दाखल झाल्यानंतर राज्याच्या...
मराठवाड्यात पिककर्जवाटप केवळ १३...औरंगाबाद : कर्जपुरवठ्याबाबत पुन्हा एकदा ...
‘एचटीबीटी’ लागवडप्रकरणी शेतकरी...अकोला ः जिल्ह्यात एचटीबीटी कापूस बियाणे लागवड...
नाशिक येथे आज पाणी व्यवस्थापन परिषदनाशिक: दर्जेदार पीक उत्पादनासाठी सुपीक जमिनीच्या...
मॉन्सूनने महाराष्ट्र व्यापलापुणे : नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी (मॉन्सून)...
उत्पन्नवाढीचे गणित चुकते कुठे?साधारणपणे एप्रिल महिन्याच्या आरंभास विविध...
पीकविम्याचे कवित्वप तप्रधान पीकविमा योजनेची देशपातळीवर अंमलबजावणी...
‘वैद्यकीय' प्रवेशास मराठा आरक्षण लागू...नवी दिल्ली : वैद्यकीय आणि दंतवैद्यकीयच्या...
राज्यात सर्वदूर पावसाची हजेरी पुणे : राज्यात मॉन्सून दाखल झाल्यानंतर सर्वदूर...
तीव्र दुष्काळाच्या प्रदेशात ११० एकरांवर...आटपाडी (जि. सांगली) येथील राजेश सातारकर यांची...
आठवडाभराच्या खंडानंतर पुन्हा चांगला...पुणे: राज्याच्या बहुतांशी भागात मॉन्सूनचे आगमन...
मालेगाव बाजार समितीत ‘इतर’च्या नावाखाली...नाशिक: मालेगाव कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये ‘इतर...