श्रावण धारांचा सांगावा
विजय सुकळकर
मंगळवार, 22 ऑगस्ट 2017

मोठ्या खंडानंतर दोन दिवस झालेल्या दमदार पावसाने खरिपातील काही पिकांना संजीवनी मिळाली असली, तरी राज्यावरील दुष्काळाचे सावट हटून सारेच आलबेल झाले, असे मात्र नाही.

‘पोळा अन्‌ पाऊस झाला भोळा’ ही म्हण ग्रामीण भागात प्रचलित आहे. ऑगस्टच्या दुसऱ्या तिसऱ्या आठवड्यात दर्श पिठोरी अमावस्येला (श्रावण अमावस्या) येणाऱ्या पोळा या सणापर्यंत म्हणजे जून, जुलै आणि ऑगस्टमध्ये भरपूर पाऊस होतो. त्यानंतर उर्वरित ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये थोडा फार पाऊस (परतीचा पाऊस) पडून मॉन्सून राज्यातून आपला मुक्काम हलवतो; परंतु या वर्षी आत्तापर्यंत पडलेला पाऊस आणि इथून पुढील पावसाचा हवामान विभागाने वर्तविलेला अंदाज पाहता पोळ्यापासून खऱ्या अर्थाने पावसाळा सुरू झाला की काय, असा प्रत्यय शेतकऱ्यांसह सर्वांनाच येतो आहे. १५ ऑगस्टपर्यंत अर्धा महाराष्ट्र कोरडा होता. या दरम्यानच्या दोन मोठ्या खंडाने ५५ तालुक्‍यांवर दुष्काळाचे सावट गडद झाले होते. अशावेळी १९, २० ऑगस्ट या दोन दिवसांत राज्यभर पावसाने दमदार हजेरी लावली. मराठवाडा, विदर्भात हा पाऊस मुसळधार, मध्य महाराष्ट्रात दमदार, तर कोकणात तुरळक ठिकाणी अतिवृष्टी अशा प्रकारे या पावसाचे स्वरूप आहे. 
असा कसा रे पावसा
येतो तुडवीत बहर
नाही आला तरी शेती
पार मेल्याहून कहर...

एका कवीने पावसाचे केलेले हे वर्णन या वर्षीच्या आत्तापर्यंतच्या पावसाला तंतोतंत लागू होते. पावसाने सध्या लावलेल्या दमदार हजेरीपूर्वीच्या दोन मोठ्या खंडांनी राज्यातील जिरायती पट्ट्यात मूग, उडीद, सोयाबीन, मका, भात या पिकांचे मोठे नुकसान झालेलेच आहे. त्यातूनही वाचलेल्या पिकांना पावसाच्या या कृपादृष्टीने संजीवनी मिळाली आहे; परंतु दोन दिवसांच्या पावसाने दुष्काळ हटून सारे काही आलबेल झाले, असे मात्र मुळीच नाही.
सध्याचा हा पाऊस सोयाबीन, तूर, कापूस, भात आणि मका या पिकांना पोषक म्हणावा लागेल; परंतु अल्पावधीत झालेल्या अतिवृष्टीने सखल भागात पाणी साठून खरीप पिकांचे नुकसानही झाले आहे. कापसामध्येही अचानक कोसळणाऱ्या पावसाने पाते गळ होणे, तसेच लाल पडण्याचे प्रकार बळावू शकतात. त्या दृष्टीने या पिकाची काळजी घ्यायला हवी. खरीप वाया गेलेल्या क्षेत्रात, नापेर क्षेत्रात लवकरच रब्बीची पेरणी करावयाची असल्यास हा पाऊस चांगला म्हणावा लागेल. त्यातच या वर्षी मॉन्सून उशिरा परतणार असल्याने राज्यातील काही भागांत सप्टेंबर ते नोव्हेंबरदरम्यान पावसाचे प्रमाण सरासरीपेक्षा अधिक राहणार असल्याचा हवामान विभागाचा अंदाज आहे. त्यामुळे रब्बी ज्वारी, हरभरा, करडई, सूर्यफूल, गहू ही पिके चांगली येतील; परंतु सप्टेंबर, ऑक्‍टोबरमध्ये पाऊस पडत राहिल्यास सोयाबीन, ज्वारी, मका आदी पिके काढणीच्या वेळी पावसाच्या तावडीत सापडून नुकसान संभवते. एक सकारात्मक बाब म्हणजे दोन दिवसांच्या पावसाने नद्या, नाले खळखळून वाहताहेत, भूगर्भातील पाणीपातळीही वाढली आहे, मराठवाडा, विदर्भातील बहुतांश धरणांची पाणीपातळी वाढली आहे. त्यामुळे पिण्याच्या पाण्याची समस्या तात्पुरती काही अंशी मार्गी लागून रब्बीबाबतही थोडी शाश्‍वतता आली आहे; परंतु उपलब्ध पाण्याचे योग्य नियोजन करावेच लागेल. कारण, इथून पुढे चांगला पाऊस झाला नाही आणि आपले नियोजन नसेल तर उन्हाळ्यात पाणीटंचाई जाणवू शकते. एकंदरीतच राज्यातील मागील काही वर्षांपासूनचे पाऊसमान पाहता शेतकरी, शास्त्रज्ञांसह शासनानेही जलसंवर्धन, उपलब्ध पाण्याचा कार्यक्षम वापर, पीकपद्धती, खरीप-रब्बी पिकांची लागवड आणि काढणीचे वेळापत्रक याबाबत चिंतन करून शाश्‍वत शेतीच्या दिशेने प्रयत्न वाढवायला हवेत.  

इतर संपादकीय
नियोजनातून उतरेल भारनियमनाचा भारअतिवृष्टी व नैसर्गिक आपत्तींमुळे औष्णिक वीज...
सर्वसमावेशक विकासाच्या केवळ गप्पाचइंदिरा गांधींच्या सत्ताकाळात देशात हरितक्रांती...
भांडवल संचयासाठी शेतीची लूटमाझी वडिलोपार्जित ५० एकर शेती आहे. कमाल जमीन...
खुल्या निर्यातीचा लाभ कोणास?तुर, मूग, उडीद डाळींवरील निर्यातबंदी उठविण्याचा...
पीक, पूरक उद्योगांवर दिसतोय...सद्यस्थितीमध्ये दर वर्षी कमाल व किमान...
ओझोनला जपा तो आपल्याला जपेलवातावरणात तपांबर (ट्रोपोस्पीअर) हा ...
‘कॉर्पोरेट फार्मिंग’च्या यशासाठी...सध्याच्या शेतीत उद्भवणाऱ्या बहुतांश समस्यांचे मूळ...
अल्प दिलासा की शाश्‍वत आधार?महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या...
'सेस'चा विळखा कधी सुटणार? राज्यात पोल्ट्री व्यावसायिक शेतकऱ्यांना आणि...
आता मदार रब्बीवर मॉन्सून यावर्षी उशिरा परतणार, असा अंदाज हवामान...
बाजार स्वातंत्र्यातूनच होईल शेतकरी...मी १९४९ ते २०१० ही ६१ वर्षे मजुरांसोबत   ...
स्वागतार्ह साक्षात्कारदेशातील मोठ्या बॅंकांचा एनपीए (अनुत्पादक कर्ज)...
स्वातंत्र्याच्या सत्तरीतील शेतीस्वातंत्र्याचा एकाहत्तरावा वर्धापनदिन देशभर...
सहकारी चळवळीचे दायित्व शासनावरच शेतकऱ्यांना साधारण गरजेपुरते कर्ज दिल्यास पिकांची...
एक फसलेला निर्णय नोटाबंदी हा मोदी सरकारचा धाडसी...
कुपोषणाचे मूळ दारिद्य्रात शास्त्रज्ञांचे प्रयत्न,...
संशोधनातून वाढेल निलगिरी मधोत्पादनअॅग्रोवनमधल्या लेख मालिकेतील माझा पहिला लेख...
लोकहो, जागे व्हाएक साधा सरळ माणूस होता. नेहमीच्या परिचयाचा. अचानक...
आत्महत्या रोखण्यासाठी भगीरथ प्रयत्नांची...एकतृतीयांश भाग दुष्काळी असणाऱ्या आपल्या राज्यात...