agriculture news in Marathi, agrowon, The government not aware for produce milk powder | Agrowon

दूध पावडर उत्पादनाबाबत सरकार गाफील
टीम अॅग्रोवन
रविवार, 20 मे 2018

पुणे  : राज्यातील दूध उत्पादक शेतकऱ्यांचे प्रश्न दूध पावडर उत्पादनाशी निगडित आहेत. पावडरचे कमी- जास्त उत्पादन आणि बाजारपेठांमधील चढ-उताराचा परिणाम थेट दूध दरावर होत असताना सरकार मात्र गाफील आहे. दूध पावडर उत्पादनाचा वेळोवेळी अभ्यास करून ताजे अहवाल देणारी यंत्रणा शासनाला तयार करावीच लागेल, असे डेअरी क्षेत्रातील अभ्यासकांचे म्हणणे आहे.

पुणे  : राज्यातील दूध उत्पादक शेतकऱ्यांचे प्रश्न दूध पावडर उत्पादनाशी निगडित आहेत. पावडरचे कमी- जास्त उत्पादन आणि बाजारपेठांमधील चढ-उताराचा परिणाम थेट दूध दरावर होत असताना सरकार मात्र गाफील आहे. दूध पावडर उत्पादनाचा वेळोवेळी अभ्यास करून ताजे अहवाल देणारी यंत्रणा शासनाला तयार करावीच लागेल, असे डेअरी क्षेत्रातील अभ्यासकांचे म्हणणे आहे.

नाशवंत असलेल्या दुधाचे रूपांतर पावडरमध्ये करणे हा एक उत्कृष्ट पर्याय उपलब्ध आहे. या पावडरची साठवण एक वर्षापर्यंत होते. त्याचा वापर दूध प्रमाणित करण्यासाठी, आइस्क्रीम व निर्यातीसाठी केला जातो. राज्यात किमान एक कोटी क्षमतेचे पावडर प्लॅन्ट असून, रोज ४० लाख लिटर्सपेक्षा जास्त दुधाची पावडर होत असावी, असा अंदाज आहे.

दूध पावडर उत्पादन वाढले की घटले, पावडरचे बाजार किती आहेत, पावडर प्रकल्पांकडून दुधाची खरेदी कोणत्या दराने सुरू आहे, पावडर निर्यातीची स्थिती कशी आहे याचा सतत अभ्यास करणारी यंत्रणा सध्या राज्याच्या दुग्धविकास विभागाकडे नाही. त्यामुळे या डेअरी उद्योगातील प्रश्न सरकारच्या लवकर लक्षात येत नाहीत.
आंतरराष्ट्रीय बाजारात सध्या दूध पावडरचे बाजार कमी झालेले आहेत. शेतकऱ्यांकडून १०० लिटर दुधाची (३.५ फॅट व ८.५ एसएनएफ) खरेदी केल्यानंतर त्यापासून साडेआठ किलो दूध पावडर तयार होते. तसेच, सव्वाचार किलो बटर मिळते. राज्यात दूध पावडर व बटरच्या साठ्यांमध्ये भरमसाट वाढ झाली आहे.

देशात सध्या तीन लाख टन दूध भुकटी विक्री अभावी पडून आहे. लोण्याचे साठे देखील एक लाख टनाच्या आसपास पोचलेले आहेत. दूध पावडर व बटरचा साठा विकून डेअरी उद्योगाकडे पुरेसा पैसा येत नाही तोपर्यंत दुधाचे दर शेतकऱ्यांना वाढवून मिळण्याची शक्यता वाटत नाही. त्यामुळेच राज्य सरकारने पावडरसाठी तीन रुपये अनुदान घोषित केले आहे. 

खासगी दुधाच्या बाजारपेठेवरील घडामोडींवर सहकारी दूध संघांचे दर ठरतात. मात्र, खासगी दूध बाजाराचे दर हे दूध पावडरच्या नफ्या-तोट्यावर ठरतात. त्यामुळेच शासनाने प्रतिलिटर २७ रुपये दर शेतकऱ्यांना देण्याचे बंधन घातले असले, तरी सध्या खासगी व सहकारी संघांकडून दुधाला १८ ते २२ रुपये दर दिला जात आहे.
राज्यातील दूध पावडरची विक्री ठप्प झाल्यामुळे ३० हजार टन पावडर आणि १० हजार टन बटर पडून असल्याचे सांगितले जाते. सध्या गायीच्या १०० लिटर दुधाचे बटर व पावडर करण्यासाठी प्रतिलिटर १० रुपये ६९ पैसे तोटा होतो. म्हैस दुधाचा हाच तोटा ६ रुपये ९८ पैसे इतका होतो.

राज्यातील शेतकऱ्यांकडून खरेदी केलेले ६० टक्क्यांपेक्षा जास्त दूध पावडर व प्रक्रियेसाठीच वापरले जाते. पावडरला भाव नसल्यास शेतकऱ्यांच्या दुधाला दर कमी मिळतो. त्यामुळे पावडरच्या स्थितीचा अभ्यास नसलेल्या सरकारला शेतकऱ्यांना कोणता सल्ला देता येत नाही किंवा धोरणात्मक निर्णयदेखील चुकीच्या माहितीच्या आधाराने घ्यावा 
लागतो. 

दुग्ध क्षेत्रातील अभ्यासकांच्या म्हणण्यानुसार, राज्यात निश्चित किती दूध पावडरचा साठा आहे, याची खरी माहिती राज्य शासनाकडे नाही. पावडरचे रोजचे उत्पादन, निर्यात, देशांतर्गत खप, साठ्यांची स्थिती याची माहिती शासनाकडून गोळा केली जात नाही. तेथेच शासनाची फसगत होते.

इतर अॅग्रो विशेष
झळा दुष्काळाच्या : शेतशिवार सुने......झळा दुष्काळाच्या ः जिल्हा औरंगाबाद गरज...
पाण्याचे राजकारण कोणीही करणार नाही ः...पुणे: राज्यातील गावा-गावांतील सामान्‍य...
नाशिकच्या आठ तालुक्यांत दुष्काळाचे संकटनाशिक : जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात पीकपेरणी करून...
कृषी 'सेवापुलिंग'चे सर्व आदेश रद्दपुणे : कृषी खात्यातील काही महाभागांनी राज्य शासन...
भाताच्या खोडकिडी ल्यूर पाकिटात...चंद्रपूर ः भातावरील खोडकिडीचे पतंग आकर्षित व्हावे...
ग्रामपंचायतींमध्ये पीकनिहाय कृषी संदेश...पुणे: बोंड अळी तसेच पावसाचा खंड असल्यामुळे...
शेतकरी नवराच हवा गं बाई... कोल्हापूर : ‘शेतकरी नवरा नको गं बाई’ म्हणून...
कोकण, मध्य महाराष्ट्राच्या दक्षिण भागात...पुणे : कोकणाच्या सिंधुदुर्ग, रत्नागिरी, मध्य...
‘एमएसीपी’चे फलित काय ?पुणे : जागतिक बॅंकेकडून सुमारे ४५० कोटी रुपयांचे...
एकशेपंचवीस प्रकारच्या देशी बियाणांचा...काळा गहू, काळा हुलगा, लाल उडीद, पांढरे कारळे, साठ...
स्वादयुक्त, निर्यातक्षम आंबेमोहोर...निमझरी (जि. धुळे) येथील मच्छिंद्र, छगन आणि...
केरळला १०० कोटींची मदतकोची : केरळमधील पूरग्रस्त भागाची आज हवाई...
वानरांचा बंदोबस्त करणार कसा? माकडे आणि वानरे हजारो वर्षांपासून जंगलामध्ये,...
योजना चांगली, पण...हा य व्होल्टेज डिस्ट्रिब्युशन सिस्टिम (एचव्हीडीएस...
क्रॉपसॅप निरीक्षणाला अधिकाऱ्यांचा ‘खो'नागपूर ः क्रॉपसॅप प्रकल्पाअंतर्गत आठवड्यातून दोन...
‘दीडपट हमीभाव’प्रश्‍नी जनहित याचिकामुंबई: केंद्र सरकारने खरीप हंगामासाठी शेतीमालाला...
मॉन्सूनच्या काळात ७१८ जणांचा मृत्यूनवी दिल्ली ः देशात यंदाच्या माॅन्सूच्या काळात...
मराठवाड्यातील प्रकल्पांमधील पाणीसाठा...औरंगाबाद : पावसाळा सुरू असला तरी पाऊसच पडत...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात मुसळधारेचा अंदाजपुणे : राज्यात दडी मारलेल्या पावसाला पुन्हा...
वर्धा जिल्ह्यात कपाशीवर बोंड अळीचा...वर्धा ः जून महिन्यात लागवड करण्यात आलेल्या कपाशी...