मराठवाड्यातील डाळिंब पीक संकटाच्या फेऱ्यात
संतोष मुंढे
बुधवार, 13 सप्टेंबर 2017

तेल्या, सर्कोस्पोरानं डाळिंब उत्पादकांना जेरीस आणलं. खर्चाला परवडलं पण गतवर्षीच्या तुलनेत दर निम्मे आहेत. बाजारपेठ नसल्यानं मोठी अडचण आहे. 
 - कल्याण पोफळे, डाळिंब उत्पादक, जि. औरंगाबाद. 

औरंगाबाद : मोसंबीचे आगार असलेल्या मराठवाड्यातील शेतकरी गत काही वर्षांत डाळिंबाकडे वळले. त्यामुळे डाळिंबाच्या क्षेत्रात वाढ झाली. खर्चाच्या तुलनेत उत्पादन देणारे हे पीक मानले जात असले, तरी शेतकऱ्यांना अपेक्षित दर मिळत मिळत नाही. यंदा तर कीड-रोगामुळे उत्पादन खर्च व कमी दरामुळे उत्पादक चांगलेच अडचणीत आले आहे. त्यामुळे यंदा मराठवाड्यातील डाळिंब पीक संकटाच्या फेऱ्यात अडकले आहे. 

मराठवाड्यातील आठ जिल्ह्यांत १० हजार ६७६.११ हेक्‍टरवर डाळिंबाचे क्षेत्र विस्तारले आहे. त्यामध्ये औरंगाबाद विभागात सर्वाधिक ९४१२.३७ हेक्‍टर, तर लातूर कृषी विभागातील १२६३.७४ हेक्‍टर क्षेत्र आहे.

डाळिंबाने काही शेतकऱ्यांना आधार दिला. त्यामुळे इतर शेतकऱ्यांचा कल डाळिंबाकडे वाढला. परंतु डाळिंबातील नफा जसा जास्त तसे नुकसानही जास्तच असते असे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे. तुलनेत मोसंबीचा खर्चही कमी आणि वातावरण बऱ्यापैकी पोषक असल्याने पाण्याचा विषय वगळता खर्चाला परवडणारे पीक ठरल्याचे डाळिंब व मोसंबी या दोन्ही पिकांच्या उत्पादक शेतकऱ्यांनी सांगितले.

५५ हजारांपासून सव्वा लाखापर्यंत एकरी खर्च येणाऱ्या डाळिंबाचे एकरी सरासरी उत्पादन ८० क्‍विंटलच्या आसपास येते. जवळपास सात महिने जपल्यानंतर गोडीपेक्षा दिसण्यावर त्याचे दर ठरविले जातात.

 सर्वांचेच डाळिंब दिसायला चांगले असतील असे नाही, त्यामुळे किती दर मिळतील याची शाश्‍वती नाही. गतवर्षी १५० ते ३०० ग्रॅम वा त्यापुढे वजन असलेल्या डाळिंबाला ७० ते १०० रुपये किलोपर्यंत दर मिळाला. यंदा १५० ते २५० ग्रॅम वजन असलेल्या डाळिंबाला आजघडीचा ५० रुपये प्रतिकिलोच्या आसपास, तर त्यापुढील वजनाच्या डाळिंबाला ५५ ते ६० रुपये किलोपर्यंतच सरासरी दर मिळतो आहे.

गतवर्षी डाळिंब खरेदीदार शेतकऱ्यांच्या दारात होते तर यंदा उत्पादकला डाळिंब घेऊन नाशिक सोलापूरची बाजारपेठ गाठावी लागली. २५० ग्रॅमच्या पुढील डाळिंबालाच व्यापारी यंदा विचारीत असल्याचे शेतकऱ्यांनी सांगितले. खासकरून आंबे व लेट मृग बहर घेणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या डाळिंब दराबाबत अशी स्थिती असल्याचे शेतकऱ्यांनी सांगितले. 

तेलकट डागररोग, सर्कोस्पोराचे आक्रमण
मराठवाड्यातील डाळिंबावर यंदा तेलकट डागररोगाबरच सर्कोस्पोरा व मर रोगाचे आक्रमण झाले. मध्यंतरी दमट वातावरण रोगांना वाढविण्यास पोषक ठरले. त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पादनखर्चात वाढ झाली. प्रचंड खर्च करूनही नियंत्रण मिळविता न आल्याने शेतकऱ्यांनी बागा काढूनही टाकल्या.

मराठवाड्यात मार्केट नाहीच
डाळिंबाला मराठवाड्यात मार्केट नाही. त्यामुळे शेतकऱ्यांना एकतर व्यापरी येईल, आपल्याला परवडणारा दर देईल या आशेवर मालाला जपावे लागते किंवा नाशिक, सोलापूरची बाजारपेठ गाठून तिथे मिळणाऱ्या दरावर समाधान मानाव लागते. त्यामुळे औरंगाबादसारख्या ठिकाणी डाळिंबाची बाजारपेठ उभी केली जावी. त्यामुळे डाळिंबाच्या विस्ताराला वाव मिळेल अशी शेतकऱ्यांची भावना आहे. 

जिल्हानिहाय डाळिंबाचे क्षेत्र (हेक्‍टरमध्ये)
जिल्हा-----------क्षेत्र
औरंगाबाद-----४३७७.५५
जालना---------२४२३.८६
बीड------------२६१०.९६
लातूर----------४९८.२६
नांदेड-----------१४.८९
उस्मानाबाद----६६५.३३
परभणी----------६१.८०
हिंगोली----------२३.४६

प्रतिक्रिया
तीन वर्षांपासून उत्पन्नात सातत्याने तोटा आला. सहा एकरांतील डाळिंबावर यंदा साडेपाच लाख खर्च झाले. ५० टन माल होता, एक्‍स्पोर्टरने ८० रुपये किलोने मागितले. नमुना द्यायचा तर सरकारने एक्‍स्पोर्टवर बंदी आणली. त्यानंतर सर्कोस्पोरा आला. कवडीमोल दराने डाळिंब विकावे लागले. कसेबसे सहा लाख वसूल झाले. दोन दिवसांपूर्वी बाग काढून टाकली. 
- राजेंद्र चोरमले, घुंगर्डे हदगाव, ता. अंबड, जि. जालना.

खर्चाच्या तुलनेत पैसे उरतात पण मोसंबीच्या तुलनेत मेहनत जास्त आहे. महिनाभरापूर्वी ३० ते ३५ रुपये किलो सरासरीने डाळिंब विकले. ८० टक्‍के शेतकऱ्यांनी डाळिंब विकल्यावर चांगल्या मालाला आता थोडे बरे दर मिळताहेत.
- विठ्ठल धस, डाळिंब उत्पादक, जि. जालना.

इतर अॅग्रो विशेष
जिरायती भागात वेळेवर करा पेरणी जिरायती परिस्थितीत रब्बी पिकांच्या पाण्याचा ताण...
ठिबक अनुदानासाठी चुकीचे अर्ज रद्द होणार पुणे : कृषी खात्याच्या ठिबक अनुदानासाठी ऑनलाइन...
थेट भाजीपाला विक्रीतून साधली आर्थिक...करंज (जि. जळगाव) येथील सपकाळे कुटुंबीय गेल्या आठ...
ज्वारी पीक संरक्षण किडींचा एकात्मिक कीड नियंत्रण पद्धतीचा अवलंब करून...
शेतीमध्ये मीठ-क्षारांच्या वापराचे...मीठ (क्षार) हे खनिज असून, त्याच्या वापराने...
मांडव पद्धतीने पिकतोय सर्वोत्कृष्ट...अपघातामुळे अपंगत्व आले म्हणून खचले नाहीत. उलट...
उत्तर प्रदेशसह बिहारमधील साखर उत्पादन... नवी दिल्ली ः उत्तर प्रदेश पाठोपाठ बिहारमध्ये...
कृषी सहायकांनी सोडला अतिरिक्त पदभार अकोला ः रास्त मागण्यांकडे दुर्लक्ष केले जात...
तेलबिया महामंडळाची जमीन विक्रीलामुंबई : बंद पडलेल्या महाराष्ट्र राज्य तेलबिया...
नऊ वर्षांनंतर उघडले जायकवाडीचे दरवाजेजायकवाडी, जि. औरंगाबाद ः जायकवाडी प्रकल्पात अचानक...
योग्य वेळेत करा रब्बी पिकांची पेरणी रब्बी पिकांची जिरायती आणि बागायती क्षेत्रात योग्य...
कर्जमाफीची माहिती देण्यात बँका उदासीनमुंबई : राज्य सरकारने जाहीर केलेल्या शेतकरी...
जायकवाडी भरले, गोदावरीत पाणी सोडले...पैठण, जि. औरंगाबाद : जायकवाडी(नाथसागर) धरणात...
जातिवंत बैल, गावरान म्हशींसाठी प्रसिद्ध...गावरान जनावरे, दुधाळ म्हशी तसेच शेळ्यांसाठी...
विदर्भात शेतकरी उत्पन्नवाढीसाठी...नागपूर ः आत्महत्याग्रस्त विदर्भातील शेतकऱ्यांचे...
खडकाळ जमिनीतही पिकवला दर्जेदार पेरूशेतीच्या ओढीने स्वेच्छा निवृत्ती घेऊन नंदकुमार...
पणन मंडळाचीही हाेणार निवडणूकपुणे ः महाराष्ट्र राज्य कृषी पणन मंडळाचीदेखील...
​ज्वारीवर आधारित प्रक्रिया पदार्थ ज्वारीचा उपयोग प्रामुख्याने भाकरीसाठी होतो....
गटशेतीला २०० कोटी देण्यासाठी नवे धोरणपुणे : राज्यातील गटशेतीला चालना देण्यासाठी २००...
पावसाच्या स्थितीनुसार करा द्राक्ष छाटणीसर्व द्राक्ष विभागांमध्ये कमीजास्त प्रमाणात पाऊस...