agriculture news in Marathi, agrowon, Technical rules were rebuilt for shaft dam | Agrowon

तांत्रिक नियम झुगारून उभारले जातात ढाळीचे बांध
टीम अॅग्रोवन
शनिवार, 31 मार्च 2018

पुणे : पाणी मुरवून भूगर्भातील पाणीसाठा वाढविण्यासाठी राज्य शासनाचे प्रयत्न सुरू असताना विदर्भ, मराठवाड्यात तांत्रिकदृष्ट्या अयोग्य पद्धतीने ढाळीचे बांध घालण्याचे उघड झाले आहे. तांत्रिक चुका झालेल्या कामाचा भाग वगळून बिले अदा करण्याचे आदेश कृषी आयुक्तालयाने दिलेले आहेत. 

पुणे : पाणी मुरवून भूगर्भातील पाणीसाठा वाढविण्यासाठी राज्य शासनाचे प्रयत्न सुरू असताना विदर्भ, मराठवाड्यात तांत्रिकदृष्ट्या अयोग्य पद्धतीने ढाळीचे बांध घालण्याचे उघड झाले आहे. तांत्रिक चुका झालेल्या कामाचा भाग वगळून बिले अदा करण्याचे आदेश कृषी आयुक्तालयाने दिलेले आहेत. 

७५० मिलिमीटरपेक्षा जास्त पाऊस होत असलेल्या भागांमध्ये ढाळीचे बांध खोदले जातात. या खोदकामात मोठ्या प्रमाणात तांत्रिकदृष्ट्या चुकीची मोजमापे दाखवून कोट्यवधी रुपयांचा निधी खर्च करण्याची संधी कृषी विभागाला मिळते. त्यामुळे विस्ताराची कामे सोडून ढाळीचे बांध घालण्यात अधिकाऱ्यांना रस असतो, असे सूत्रांचे म्हणणे आहे. 

जादा पावसाच्या भागांमध्ये ढाळीच्या बांधाची खोदाई करून वेगाने धावणाऱ्या पावसाच्या पाण्याला किंचित उतार दिला जातो. यामुळे पाणी न साचता काहीसे निचरा होते व पुढे मुख्य ओढ्याकडे वाहून जाण्याचे तंत्र ढाळीच्या बांधामध्ये वापरले जाते. विदर्भात याला धुरा बांधबदिस्ती म्हटले जाते. "धुरा बांधबंदिस्तीमध्ये गेल्या पाच वर्षांत किमान १०० कोटी रुपये खर्च दाखविण्यात आला आहे.

मुळात, हेक्टरी ११५०० रुपये खर्चाचा बांध दोन हजारात तयार करून किमान ९५०० रुपये उडविण्याचे तंत्र यासाठी वापरले जाते. ट्रॅक्टरने सर्रास बांध दाखवून बिले काढली गेली आहेत. या चुकीच्या कामांचे अहवाल कृषी आयुक्तालयाकडे पाठविण्यात आले होते. मात्र, त्याची सामूहिक चौकशी झाली नाही, अशी माहिती सूत्रांनी दिली. 

ढाळीच्या बांध उभारणीत मोठ्या प्रमाणात गैरव्यवहार होत असल्याचे निदर्शनास आल्यानंतर कारवाई टाळण्यासाठी ठेकेदारांना कमी बिले अदा करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या. या सूचना अलीकडेच देण्यात आल्या. मात्र, यापूर्वी पाच वर्षांत झालेल्या कोट्यवधी रुपयांच्या कामांची चौकशी पद्धतशीरपणे टाळण्यात आली आहे.

कृषी आयुक्तालयातून लातूर, नागपूर व अमरावतीच्या विभागीय कृषी सहसंचालकांना पाठविलेल्या पत्रात," ढाळीचे बांध खोदताना सर्वेक्षण न करताच अंदाजपत्रके तयार करण्यात आल्याचे निदर्शनास आले आहे. तांत्रिकदृष्ट्या अयोग्य असलेले बांध शेतकऱ्यांच्या धुऱ्यावर टाकले जातात. मुळात शेतामधील जास्तीचे पाणी हळुवारपणे चरातून मुख्य नाल्यात सोडण्याचा प्रकार केला जात नाही, असे नमूद करण्यात आलेले आहे.

चर खोदताना मापनपुस्तिकेत २० टक्के बोगस मापे घेतली जातात. बोगस मोजमापे रोखण्यासाठी कृषी आयुक्तालयाने क्षेत्रीय कर्मचाऱ्यांना २० टक्के कामाचे माप वगळून बिले अदा करण्याचे आदेश दिले आहेत. ''प्रत्येक कामात २० टक्के परिमाण वजा करून शिल्लक मापाचे देयके अदा करावीत, असे आदेश काढण्यात आलेला आहे. यामुळे ढाळीच्या बांधमध्ये मोठ्या प्रमाणात गैरव्यवहार होत असल्याचे स्पष्ट झाल्याचे सूत्रांचे म्हणणे आहे. 

ढाळीचे बांध व खोलीकरणाचा संबंध
ढाळीचे बांध चुकीच्या पद्धतीने करण्याचा सपाटा कृषी खात्याने लावल्यामुळे मृद व जलसंधारणाचा हेतू साध्य होत नसल्याचे सूत्रांनी स्पष्ट केले. "चुकीचे बांध केल्यामुळे पावसाचे पाणी मोठ्या प्रमाणात जमिनीची धूप घडवून आणते. त्यामुळे शेती व डोंगरावरची माती नाल्यांमधून बंधाऱ्यांमध्ये येते. गाळामुळे दोन-तीन वर्षांत बंधारे भरतात. नाल्यांमध्ये गाळ साचतो. पुन्हा हाच गाळ काढण्यासाठी जलयुक्तशिवार अभियानाच्या नावाखाली निधी खर्च करण्यासाठी उपयोगी ठरतो, अशी धक्कादायक पद्धत राबविली जात असल्याचे काही उच्चपदस्थ अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे. 

इतर ताज्या घडामोडी
बोंड अळीचे जीवनचक्र खंडित करण्यासाठी...परभणी : सद्यःस्थितीत पाणी दिलेल्या कपाशीच्या...
नागपूरला होणार रेशीम कोष मार्केटनागपूर   ः राज्यात विस्तारत असलेल्या रेशीम...
खानदेशातील रब्बी पाण्याअभावी संकटातजळगाव  : अत्यल्प पावसामुळे खानदेशात...
साखर कारखान्यांच्या ताबेगहाण कर्जाला...मुंबई  ः साखर कारखान्यांना शेतकऱ्यांच्या ‘...
नगरमधील शेतकऱ्यांना मिळणार शेळीपालन,...नगर   : पशुसंवर्धन विभागामार्फत शेतकऱ्यांना...
जळगावात सीताफळाला प्रतिक्विंटल २५०० ते...जळगाव : कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये बुधवारी (ता...
संग्रामपूर खरेदी केंद्रावर अाॅनलाइन...बुलडाणा   : अाधारभूत किमतीने शेतीमाल...
एफआरपी थकवलेल्या ११ कारखान्यांवर कारवाई...मुंबई  : राज्यातील ११ साखर कारखान्यांनी...
गोंदिया जिल्ह्यात ५२ हजार क्विंटल धान...गोंदिया  ः शासनाच्या वतीने नाफेडच्या...
मदत, पुनर्वसन समितीच्या अहवालानंतर...अकोला  ः कमी तसेच अनियमित पावसामुळे निर्माण...
सातारा जिल्ह्यात रब्बीसाठी आतापर्यंत...सातारा : जिल्ह्यातील राष्ट्रीयीकृत तसेच सहकारी...
‘उजनी`चे २० टीएमसी पाणी सोलापूर, अऩ्य...सोलापूर : सोलापूर आणि इतर शहरांच्या पिण्याच्या...
मक्यावरील अमेरिकन लष्करी अळीचे नियंत्रणशास्त्रीय नाव ः स्पोडोप्टेरा फ्रुजीपर्डा  ...
बेणापूर ग्रामपंचायतीने केली गायरानावर...खानापूर तालुक्यातील बेणापूर ग्रामपंचायतीने आपल्या...
भुरीच्या प्रादुर्भावावर लक्ष ठेवासर्व द्राक्ष विभागांमध्ये वातावरण पुढील आठ...
नगर जिल्ह्यात ११५ टॅंकरद्वारे पाणीपुरवठानगर   : जिल्ह्यातील गाव-शिवारातील...
साताऱ्यात सोयाबीनच्या दरात सुधारणासातारा   ः जिल्ह्यात सोयाबीनच्या दरात...
गुंजवणी प्रकल्पाच्या ‘सुप्रमा’मधील अटीत...मुंबई   : पुणे जिल्ह्याच्या वेल्हे...
खपली गहू लागवडीचे सुधारित तंत्रगेल्या काही दशकांमध्ये कमी उत्पादकतेमुळे खपली गहू...
सुरळीत वीजपुरवठ्यासाठी परभणीत भजन आंदोलनपरभणी  ः महावितरणच्या बोबडे टाकळी (ता. परभणी...