agriculture news in Marathi, agrowon, what will happen about milk in the rainy season? | Agrowon

आताच असं तर पावसाळ्यात कसं होणार..?
टीम अॅग्रोवन
रविवार, 6 मे 2018

सातारा ः दुष्काळात जनावरं साभाळंन जड गेले नाही, तेवढी आता जात आहे. दुष्काळासारख्या नैसर्गिक संकटातही जनावरे छावणीत ठेवून जगवली पण सरकारच्या दुर्लक्षामुळे  जवळपास लिटरमागं दहा रुपये कमी मिळत असल्यानं दुधामधला गोडावा गेलाय. जनावर कवडीमोल किंमतीनं विकण्याची एेळ आली, उन्हाळ्यात दुधाची ही अवस्था तर पावसाळ्यात कसं होणार, अशी धास्ती सातारा जिल्ह्यातील दूध उत्पादक शेतकऱ्यांना लागली आहे. 

सातारा ः दुष्काळात जनावरं साभाळंन जड गेले नाही, तेवढी आता जात आहे. दुष्काळासारख्या नैसर्गिक संकटातही जनावरे छावणीत ठेवून जगवली पण सरकारच्या दुर्लक्षामुळे  जवळपास लिटरमागं दहा रुपये कमी मिळत असल्यानं दुधामधला गोडावा गेलाय. जनावर कवडीमोल किंमतीनं विकण्याची एेळ आली, उन्हाळ्यात दुधाची ही अवस्था तर पावसाळ्यात कसं होणार, अशी धास्ती सातारा जिल्ह्यातील दूध उत्पादक शेतकऱ्यांना लागली आहे. 

सातारा जिल्ह्याच्या पूर्वेकडील माण, खटाव, फलटण, खंडाळा, कोरेगाव हे दुष्काळी तालुके आहेत. दुष्काळात पिके घेता आली नाही तर दुधावर तरी घर चालावं यासाठी मोठ्या प्रमाणात गाई-म्हशीचे संगोपन केले जाते. २०१२-१३ मधील दुष्काळात जिल्ह्यात शंभरावर छावण्या उभारून लाखांवर जनावरांचा त्यात सांभाळ करण्यात आला होता. मात्र, आता सरकारच्या नाकर्तेपणामुळे शेतकऱ्यांवर जनावरे विकण्याची वेळ आली आहे. ज्या जनावरांच्या दुधावर संसार उभा केला, चालवला, मुलांना शिक्षण दिले, लग्न केली, घरे बांधली तो व्यवसाय आता पुरता अडचणीत सापडला आहे. 

केंद्र सरकार दुप्पट उत्पादनाच्या वल्गना करत असताना त्याच उत्पादनास दर देता येत नाही. जमिनीत नाय काय पिकलं तरी दुधाच्या उत्पादनातून घर चालवता येतं या अनुभवामुळे जिल्ह्यातील ६० ते ६५ टक्के शेतकऱ्यांकडून कमी अधिक प्रमाणात दूधदुभत्या जनावरांचे संगोपन केले जाते. दूध दरातील घसरणीमुळे नुसत्या शेणखतासाठी तोट्यात दूध धंदा करण्याची वेळ आली आहे.

जनावरांसाठी लागणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीचा दर वाढला आहे. यामध्ये खाद्याच्या किमतीन वर्षभरात पोत्यामागे १५० ते २०० रुपयांने वाढले असताना दुधाचे दर मात्र मागील अकरा महिन्यांत दहा रुपये कमी झाले आहेत.

सध्या गाईच्या दुधास १७ ते १८ रुपये दर मिळत आहे. या दरातून भांडवली खर्चही निघत नाही. हा भांडवली खर्च निघण्यासाठी लिटरमागे चार ते पाच रुपयांची गरज आहे तर दूध धंदा टिकण्यासाठी किमान लिटरला २५ ते २७ रुपये दिला जावा, अशी मागणी शेतकऱ्यांकडून केली जात आहे.

मंदीत संधी
जिल्ह्यातील दुष्काळी तालुक्‍यासह कऱ्हाड, पाटण, वाई, सातारा या तालुक्‍यांत शेतीला पूरक म्हणून दुग्ध व्यवसाय केला जातो. नोकरीच्या मागे न लागता अनेक उच्च शिक्षित तरुण या व्यवसायात आले आहेत. यामुळे जिल्ह्यात दुग्ध व्यवसायाचा पसारा वाढला आहे. मात्र, दूध दरातील घसरणामुळे या व्यवसायाला घरघर लागली आहे. उन्हाळ्यात दर मिळत नसेल तर पावसाळ्यात कसा मिळणार यामुळे अनेक शेतकरी गाईची विक्री करू लागली आहेत. या शेतकऱ्यांच्या अडचणीचा फायदा मंदीत संधी या युक्तीप्रमाणे जनावरांच्या व्यापाऱ्यांकडून उचलला जात आहे. लाखावर किमतीच्या गाईस ४० ते ५० हजारांच्या आत मागितल्या जात आहेत. याच गाई दुसऱ्या शेतकऱ्यांना जास्त किमतीने विकत खिसे भरले जात आहेत. या प्रकारामुळे देणारा आणि घेणारा दोन्हीही शेतकरी नागावले जात आहेत.

दुग्धजन्य पदार्थाचे दर टिकून
दुधाच्या दरात दहा रुपयांची घसरण झाली असतानाही श्रीखंड, आम्रखंड, लस्सी, तूप तसेच ग्राहकांना पॅकिंग करून दिले जाणाऱ्या दुधाच्या किमतीत घट झालेली नाही. दुधाला दर मिळत नसल्यामुळे दूध उत्पादक अडचणीत आला असतानाही दूध घेणारा ग्राहकांनाही जास्त किमतीने दूध घ्यावे लागत असल्याने दोन्ही बाजूने दुधातील गोडवा कमी झाला आहे.

शेतकऱ्यांमध्ये धास्ती
उन्हाळ्यात साधारणपणे दुधाचे उत्पादन कमी मिळत असते. तसेच, दुग्धजन्य पदार्थाची मागणी वाढत असल्याने दुधाच्या दरात तेजी राहाते असा शेतकऱ्यांचा आजपर्यंतचा अनुभव आहे. मात्र, सध्या शासनाच्या दुलर्क्षामुळे ऐन उन्हाळ्यात दुधाच्या दराची ही बोंबाबोब झाली आहे. पावसाळ्यात दुधाचे उत्पादन वाढणार असल्याने दुधाचे दर कसे राहतील याची धास्ती मनात बसली असल्याचे शेतकरी सांगतात. दूध उत्पादन वाढ व दरातील घसरणीमुळे जनावरे विकाण्याशिवाय पर्याय दिसत नसल्याचे शेतकरी बोलू लागले आहेत.

जिल्ह्यातील संकलन

सातारा जिल्ह्यात दैनंदिन १८ लाख ५९ हजार दुधाचे संकलन होते. यामध्ये सहकारी संस्थेकडे १२ लाख १७ हजार, मल्टीस्टेट संस्थाकडे चार लाख २९ हजार तर खासगी संस्थांकडे दोन लाख १३ हजार लिटर दूध संकलन होते. एकूण दुधापैकी ६५ टक्के गाईचे तर ३५ टक्के म्हशीचा दुधाचा समावेश आहे.

शेतीला पूरक म्हणून कुटुंबातील सर्व सदस्य दुग्ध व्यवसाय करतो. लहान मोठी मिळून दहा गाई आहेत. दिवसाकाठी ५० ते ५५ लिटर दुधाचे उत्पादन मिळत आहे. सध्या मिळत असलेल्या दरात दूध व्यवसाय चालविणे जिकिरीचे झाले आहे. जनावरांसाठी लागणारे खाद्य व वैरणीचाही खर्च निघत नाही. तोट्यात व्यवसाय सुरू आहे. हातात शिल्लक राहण्यासाठी शासनाने २७ ते २८ रुपये प्रतिलिटर दर दिला जावा. 
- निता जांभळे, जांभगाव, ता. जि. सातारा.

माझ्याकडे लहान मोठी मिळून १२ जनावरे आहेत. दररोज ४५ ते ५० लिटर दूध डेअरीला जाते. सध्या मिळत असलेल्या दरातून भांडवल निघत नाही. खाद्य, मजुरी, औषधे याचे दर वाढत असतानाही दुधाचे दर मात्र कमी नाहीत. सध्या दुसरा पर्याय नसल्याने जनावरे जगवत आहे.
- तानाजी जाधव, मठाची वाडी, ता. फलटण.

दुधासह एकूण शेती व्यवसायासंदर्भात शासनाची धोरणे चांगली नाहीत. सध्या बाजारात कोणत्याही शेतमालास चांगले दर नाहीत. माझ्याकडे आठ जनावरे असून ३० ते ३५ लिटर दुधाचे उत्पादन मिळत आहे. किमान शेतकरी जगण्यासाठी दुधास २५ ते २७ रुपये दर द्या.
- बाळासाहेब नलगे, बनवडी, ता. कोरेगाव.

ज्या दूध व्यवसायाने कुटुंबाची अार्थिक घडी बसवली होती. तो व्यवसाय टिकवण्यासाठी घरातील पैशांचा वापर करावा लागत आहेत. खाद्य दर वाढले आहेत. डॉक्‍टरच्या गोठ्या भेटीस ५०० रुपये फी घेतली जाते. दुधाला मिळणारा दर खर्चाचा मेळ बसत नाही. इच्छा नसतानाही गोठ्यातील सहा गाईंची विक्री केली आहे. दैनंदिन १२५ लिटर वरून ७० लिटर दुधाचे उत्पादन आले आहे. 
- सुनील धुमाळ, आदर्की, ता. फलटण.

माझ्याकडे गोठ्यात गाई-म्हशी मिळून आठ जनावरे आहे. या जनावरांचे संगोपन करताना दररोज २५० ते ३०० रुपये तोटा होत आहे. दूध दर कमी झाल्यामुळे हा व्यवसाय परवडत नसल्याने मन नाराज झाले आहे. सध्या जनावर दुधासाठी नाहीतर शेणखतासाठी ठेवण्याची वेळ आली आहे. सरकारने दुधाला २६ ते २८ रुपये प्रतिलिटर द्यावा.
- नागेश धुमाळ, आदर्की, ता. फलटण.

इतर ताज्या घडामोडी
जमीन सुपीकतेसाठी सेंद्रिय कर्बाचे...जमिनीच्या सुपीकतेमध्ये सेंद्रिय कर्ब हे अत्यंत...
खानदेशात कांदा लागवड निम्म्याने...जळगाव : खानदेशात यंदा उन्हाळ कांद्याची लागवड...
सटाणा, मालेगावसाठी सोडणार चणकापूर...नाशिक : सटाणा व मालेगावला भेडसावणाऱ्या...
पुणे विभागात ४८ हजार हेक्टरवर कांदा...पुणे   ः पुणे विभागात आत्तापर्यंत ४८ हजार...
वीजदरवाढीचा शॉक, अनुदानाची फक्त घोषणाचजळगाव ः वस्त्रोद्योगाला चालना मिळावी, उद्योजकांचा...
महिलांनी नाचणीपासून बनवले सत्तरहून अधिक...कोल्हापूर   : नाचणीची आंबील, नाचणीच्या...
बुलडाणा जिल्ह्यात रब्बीची ५६ हजार...बुलडाणा  ः कमी व अनियमित पावसामुळे संपूर्ण...
कोल्हापुरात ऊसतोडणीसाठी यंदा पुरेसे मजूरकोल्हापूर  : गेल्या हंगामाच्या तुलनेत...
यवतमाळ जिल्हा दुष्काळग्रस्त जाहीर करा ः...वणी, जि. यवतमाळ   ः केंद्र व राज्यातील सरकार...
ग्रामपंचायत कर्मचाऱ्यांच्या वेतनासाठी...नाशिक (प्रतिनिधी) : कुटुंबाच्या आर्थिक अडचणीच्या...
पीकनिहाय सिंचनाचे काटेकोर नियोजनपिकांच्या अधिक उत्पादकतेसाठी जमिनीची निवड, मुबलक...
नारळासाठी खत, पाणी व्यवस्थापननारळ हे बागायती पीक असल्यामुळे पुरेसे पाणी...
खानदेशात केळीच्या दरात सुधारणाजळगाव : केळीची आवक सध्या कमी असून, थंडी वधारताच...
नाशिक जिल्ह्यातील दुष्काळी तालुक्यात...नाशिक : नाशिक जिल्ह्यातील पंधरापैकी आठ तालुके...
‘निम्न दुधना’तून पाणी देण्याचे...परभणी : निम्म दुधना प्रकल्पातून पिण्यासाठी पाणी...
सर्वसाधारण सभेचा सत्ताधाऱ्यांना धसकाजळगाव : जिल्हा परिषदेची सर्वसाधारण सभा येत्या २८...
शेतकऱ्यांनी चारा पिकांवर भर द्यावा ः...पुणे  : नव्या वर्षाच्या सुरवातीलाच कृषी...
‘वनामकृवि’ तयार करणार दुष्काळी...परभणी  ः मराठवाड्यात उद्भलेल्या दुष्काळी...
कापूस लागवड न करणाऱ्यांना मिळाली मदत;...जळगाव  ः जिल्ह्यात मागील हंगामात बोंड...
पुणे विभागात रब्बीची १८ टक्क्यांवर पेरणीपुणे  ः परतीचा पाऊस न झाल्याने जमिनीत पुरेशी...