agriculture news in marathi article regarding soluble fertilizers | Agrowon

योग्य प्रमाणामध्ये वापरा विद्राव्य खते
डॉ. पपिता गौरखेडे
रविवार, 16 सप्टेंबर 2018

विद्राव्य खते प्रामुख्याने फवारणीद्वारे दिल्याने जास्त फायदा होतो, कारण ती पिकांना लवकर उपलब्ध होतात. ही खते पिकांच्या वाढीच्या अवस्थेनुसार द्यावयाची असतात. सध्या बाजारामध्ये प्रमुख आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्ये असलेली खते उपलब्ध आहे‏त.

ग्रेड १९:१९:१९
 या खतांस स्टार्टर ग्रेड म्हणतात. यामध्ये १०० टक्के पाण्यात विद्राव्य स्वरूपात नत्र, स्फुरद व पालाश आहे‏. यातील नायट्रोजन हा अमोनिकल, अमाईड आणि नायट्रेट स्वरूपात उपलब्ध आहे‏. या खतांच्या आम्ल गुणांमुळे‎ ठिबक संचाची छिद्रे बंद होत नाहीत. अन्नधान्य, भाज्या, फळपिकांसाठी उपयुक्त.

विद्राव्य खते प्रामुख्याने फवारणीद्वारे दिल्याने जास्त फायदा होतो, कारण ती पिकांना लवकर उपलब्ध होतात. ही खते पिकांच्या वाढीच्या अवस्थेनुसार द्यावयाची असतात. सध्या बाजारामध्ये प्रमुख आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्ये असलेली खते उपलब्ध आहे‏त.

ग्रेड १९:१९:१९
 या खतांस स्टार्टर ग्रेड म्हणतात. यामध्ये १०० टक्के पाण्यात विद्राव्य स्वरूपात नत्र, स्फुरद व पालाश आहे‏. यातील नायट्रोजन हा अमोनिकल, अमाईड आणि नायट्रेट स्वरूपात उपलब्ध आहे‏. या खतांच्या आम्ल गुणांमुळे‎ ठिबक संचाची छिद्रे बंद होत नाहीत. अन्नधान्य, भाज्या, फळपिकांसाठी उपयुक्त.

ग्रेड १२:६१:०
१२ टक्के नत्र व ६१ टक्के फॉस्फरस असलेले १०० टक्के पाण्यात विद्राव्य खत. कॅल्शियमयुक्त खते वगळ‎ता सर्व विद्राव्य खतांबरोबर मिसळू‎न वापरता येते. नवीन मुळ‎ांच्या जोमदार वाढीसाठी योग्य. फुलांच्या पुर्ण वाढीसाठी व तुरे येताना उपयुक्त.

ग्रेड ०:५२:३४
खतांमध्ये ५० टक्के स्फुरद व ३४ टक्के पालाश असते‏. फुले लागण्याच्या व लागल्यानंतरच्या कालावधीसाठी, आकर्षक रंगासाठी उपयुक्त. कॅल्शियम युक्त खतांसोबत मिश्रण करू नये. पिकांवर फवारले असता पीक करपण्याचा धोका कमी असतो.

ग्रेड १३:०:४५
या मध्ये १३ टक्के नत्र व ४५ टक्के पालाश आहे‏. फळ‎ धारणा व त्याची वाढ होत असताना फवारावे. फळ‎ाचा आकार व त्यातील साखरेचे प्रमाण वाढते. जड धातू व क्लोराईडस् विरहित आहे‏. फळे‎ अकाली गळ‎णे थांबवते. खतांमुळे‎ पिके अवर्षण स्थितीत तग धरू शकतात.

ग्रेड सीए – १९ टक्के एन-१५.५ टक्के
मुळ‎ांची आणि हि‏रवी वाढ होण्यास मदत करते. पाण्याचा ताण सह‏न करण्याची शक्ती वाढवते. यात १०० टक्के पाण्यात विद्राव्य स्वरूपात कॅल्शियम आणि नायट्रेट स्वरूपातील नायट्रोजनही त्वरित मिळ‎तो. आम्ल व अल्कली गुणधर्माच्या जमिनीत वापरता येते. फळे‎ सडणे, फळांना तडे पडणे कमी होते. केवळ‎ ठिबक सिंचनामध्ये वापर करावयाचा असेल तर फॉस्फेट व सल्फेट असलेल्या खतांबरोबर मिश्रण करू नये.

 ग्रेड ०:०:५०-१८एस
पोटॅश ५० टक्के आणि गंधक १८ टक्के गंधकामुळे‎ उत्पादनाचा दर्जा वाढतो, स्वाद येतो. कीड, रोगांच्या प्रादुर्भावास प्रतिकारक्षमता वाढते.  पाण्याचा ताण सह‏न करण्यास मदत होते. फळ‎ांतील साखरेचे प्रमाण, आकार, दर्जामध्ये सुधारणा होते. फळ‎ लवकर पिकते, क्लोरीन विरहित खत.

फवारणीद्वारे वापर

  •  पिकांची पाने अन्नद्रव्यांचे शोषण करू शकतात. परंतु या पद्धतीने अन्नद्रव्यांचे शोषण फारच कमी प्रमाणात केले जाते. फवारणीद्वारे अन्नद्रव्ये देताना द्रावणातील अन्नद्रव्यांचे प्रमाण अत्यंत कमी असावे. अन्नद्रव्यांचा फवारणीद्वारे वापर करताना पिकांवर नियमित व वारंवार फवारणी केली पाहिजे.
  •  सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा फवारणीद्वारे वापर फळवर्गीय पिकांना फारच उपयुक्त आहे.
  •  सूक्ष्म अन्नद्रव्ये फवारणीद्वारे देताना द्रावणाचा सामू आम्ल किंवा अल्कधर्मीय असू नये. त्यासाठी द्रावणात खतांचा चुना योग्य त्या प्रमाणात वापरणे आवश्यक आहे. उदा. जस्त अन्नद्रव्यांच्या फवारणीसाठी ०.५ टक्के जस्त सल्फेटच्या द्रावणात ०.२५ टक्के चुना मिसळतात. ज्यामुळे द्रावणाचा सामू अल्क किंवा आम्लधर्मी होत नाही.

 

सूक्ष्म अन्नद्रव्ये, खतांचे फवारणीद्वारे द्यावयाचे प्रमाण

  • फवारणीद्वारे सूक्ष्म अन्नद्रव्ये वापरासाठी द्रावणाची तीव्रता पिकांच्या गरजेनुसार असावी. सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता आटोक्यात आणण्यासाठी १५ ते २१ दिवसांच्या अंतराने आवश्यकतेनुसार २ ते ३ वेळा किंवा शिफारशीनुसार पिकांवर फवारणी करावी.
  •     फवारणीकरिता द्रावणात स्टीकर १ मि.लि. प्रतिलिटर द्रावणात मिसळावा. म्हणजे अन्नद्रव्यांची कार्यक्षमता व उपयुक्तता वाढते.
  •     ज्या पिकांच्या पानावर मेणयुक्त थर असतो त्या पिकांवर फवारणी करताना द्रावणात स्टीकर मिसळावा.

फवारणी करताना घ्यावयाची काळजी

  • द्रावणाची तीव्रता कमी ठेवून जास्त फवारण्या कराव्यात, परंतु जास्त तीव्रतेचे द्रावण कधीही करू नये.
  • फवारणीच्या वेळेस थेंबाचे आकारमान अत्यंत कमी असावे. म्हणजे थेंब पानांवर किंवा झाडावर पडताच चिटकला पाहिजे. थेंब मोठा असल्यास तो ओघळून जमिनीवर पडतो.
  •  फवारणी केल्यानंतर द्रावणाचा थेंब पानावर चिकटत नसेल तर स्टीकरचा वापर करावा.
  •  फवारणीतून दिलेली खते जमिनीतून दिलेल्या खतांना पर्यायी होऊ शकत नाहीत. परंतु फवारणीतील खते अचानक निर्माण झालेल्या पानांतील अन्नद्रव्यांची कमतरता भरून काढतात.
  •  पीक फुलो­ऱ्यात येण्याचा काळ, फळधारणा झाल्यानंतर तसेच बिया, फळांची वाढ होण्याकरिता जेव्हा अन्नद्रव्ये जास्त प्रमाणात लागतात अशा वेळेस फवारणीद्वारे दिलेली खते खूप उपयोगी पडतात.

- डॉ. पपिता गौरखेडे, ८००७७४५६६६
(मृद विज्ञान व कृषी रसायनशास्त्र विभाग, वसंतराव नाईक
मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी)

 

 

 

 

 

 

 

टॅग्स

इतर अॅग्रो विशेष
लांबलेला पाऊस आणि नियोजनशून्य कारभारजूनचा पहिला पंधरवाडा उलटून गेला तरी राज्यात...
पर्यावरणकेंद्री विकास ही जगाची गरच आजमितीला भारत व जगाला भेडसावणारी अव्वल समस्या आहे...
कृषी विकास दराची मोठी बुडीमुंबई  ः देशात महाराष्ट्र पहिल्या क्रमांकावर...
कर्नाटकी बेंदराच्या निमित्ताने आज ...कोल्हापूर  : राज्यातील कर्नाटक सीमेलगतच्या...
उत्कृष्ट संत्रा व्यवस्थापनाचा युवा...वयाच्या विसाव्या वर्षीच शेतीत उतरलेल्या ऋषीकेश...
मॉन्सूनचे प्रवाह अजूनही मंदचपुणे  : अरबी समुद्रात गुजरातच्या किनाऱ्यावर...
ढगाळ हवामानासह हलक्या पावसाचा अंदाजपुणे  : ‘वायू’ चक्रीवादळ निवळल्यानंतर...
एफआरपी द्या, काटामारी रोखा : बच्चू...पुणे :  राज्यातील ऊस उत्पादक...
‘जीएम’चा तिढामहिनाभरापूर्वी हरियाना राज्यात एका शेतकऱ्याच्या...
राज्यातील दूध संघांपूढे ‘अमूल’चे कडवे...पुणे: राज्याच्या दूध उद्योगात ‘अमूल’चा होत असलेला...
विदर्भ, मराठवाड्यात उष्ण लाटेचा इशारापुणे : वायू चक्रीवादळाने बाष्प ओढून नेल्याने...
करारावरील अश्‍वगंधा लागवड ठरली डोकेदुखीगडचिरोली ः अश्‍वगंधा लागवड आणि खरेदीचा करार करीत...
शेतकऱ्याच्या आत्महत्येप्रकरणी बँक...वर्धा : पात्र असतानाही कर्जमाफीचा लाभ न...
‘कृषी’तील सुधारणेस कृतिगट : निती आयोगनवी दिल्ली : कृषी क्षेत्रातील अमूलाग्र...
खातेवाटप जाहीर : अनिल बोंडे कृषिमंत्री...मुंबई : मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या...
विदर्भात भुईमूग शेंगाचे दर पोचले ५७००...नागपूर ः उन्हाळी भुईमुगाची आवक विदर्भातील अनेक...
खास पोह्यासाठी भाताची ‘कर्जत शताब्दी’...रत्नागिरी ः दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण...
महिला गटाची प्रक्रिया उद्योगातून ‘...बार्शीटाकळी (जि. अकोला) गावातील दहा महिलांनी...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगाची साथमहिलांसाठी बचत गट चळवळ फायद्याची ठरली आहे. बचत...
कृषी, संलग्न विद्याशाखांसाठी ‘खासगी’कडे...पुणे : राज्यातील कृषी व संलग्न विद्याशाखांच्या...