agriculture news in Marathi, banana productivity affected by environment change, Maharashtra | Agrowon

केळी उत्पादकतेत खोडा वातावरणाचा
चंद्रकांत जाधव
शुक्रवार, 6 एप्रिल 2018

प्रतिकूल हवामानातही राज्यात केळी घेण्याचे काम झाले, परंतु दुष्काळी स्थिती किंवा पावसाचे कमी प्रमाण हे प्रमुख कारण उत्पादकतेमध्ये घटीसंबंधी पुढे येत आहे. तामिळनाडू सुरवातीपासून उत्पादकतेत आघाडीवर आहे. तेथे समुद्र किनारपट्टीचे दमट वातावरण केळीला लाभदायी ठरते.
- प्रा. नाझेमोद्दीन शेख, प्रमुख, केळी संशोधन केंद्र, जळगाव​

जळगाव ः राज्यात सततच्या प्रतिकूल वातावरणाचा केळी पिकावर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे राज्यातील केळी उत्पादकता घटली असून प्रतिहेक्टरी ५७ टनांवर आली आहे. अशी माहिती केळीच्या उत्पादकतेसंबंधी केंद्राच्या अखत्यारितील राष्ट्रीय बागवानी मंडळाने जारी केलेल्या आकडेवारीतून मिळाली. महाराष्ट्र उत्पादकतेमध्ये दुसऱ्या क्रमांकावरून चौथ्या क्रमांकावर फेकला गेला आहे.    

देशात जळगाव जिल्ह्याची केळीची उत्पादकता चांगली असल्याची नोंद असून, ती हेक्‍टरी ७६ मेट्रिक टनवर आहे. राज्यात मागील दोन वर्षे केळीला प्रतिकूल वातावरणाचा फटका बसला आहे. केळीचे आगार म्हणून जगात प्रसिद्ध असलेला जळगाव जिल्हा उत्पादकतेत आघाडीवर असला तरी राज्यातील इतर भागांत हवे तसे उत्पादन गाठता आलेले नाही, असे तज्ज्ञांनी म्हटले आहे. राज्यात ८३ हजार हेक्‍टरवर केळी लागवड मागील हंगामात होती. त्यातील ६० टक्‍क्‍यांवर क्षेत्र एकट्या जळगाव जिल्ह्यात होते. जळगाव जिल्ह्यात सुमारे ४८ हजार हेक्‍टरवर केळीची लागवड झाली होती. २०१६ व २०१७ या दोन्ही वर्षांमधील अपेक्षेपेक्षा कमी पाऊस केळीच्या उत्पादकतेवर परिणाम करणारा प्रमुख मुद्दा ठरला आहे.

उत्पादकतेमध्ये महाराष्ट्राच्या पुढे गुजरात, मध्य प्रदेश ही राज्ये आहेत. उत्पादकतेसंबंधी महाराष्ट्र तामिळनाडूनंतर दुसऱ्या क्रमांकावर होता. मध्य प्रदेशात क्षेत्र कमी आहे, परंतु बडवानी व बऱ्हाणपूर भागात तापी आणि नर्मदा नदीचा मोठा आधार केळी उत्पादकांना मिळाला. तेथे केळीचे फ्रूट केअर तंत्रज्ञान रूजले असून, उत्पादनात चांगली वाढ झाल्याचे जाणकारांनी म्हटले आहे.

मागील दोन महिने बऱ्हाणपूर (मध्य प्रदेश) च्या बाजारात केळीला ११०० रुपये प्रतिक्विंटल सरासरी दर मिळाला. जळगावात व्यापाऱ्यांनी निर्यातक्षम केळीला क्विंटलमागे २०० रुपये ऑनचे दर दिले. तर मध्यम दर्जाच्या केळीला सरासरी १००० रुपये प्रतिक्विंटलचा दर मिळाला. मध्य प्रदेशसह गुजरात व महाराष्ट्रात दर स्थिर असल्याची माहिती मिळाली.

यामुळे घटली उत्पादकता
यासोबतच कमी पाणी असताना केळीचे पीक घेण्याची जोखीम, अयोग्य लागवड, खते व पाण्याचे व्यवस्थापन, चिलिंग इंज्युरी व सनस्ट्रोक, काढणीपश्‍चात हाताळणीच्या चुका, अयोग्य वाहतूक व्यवस्था आदी कारणे उत्पादकतेमध्ये घट करणाऱ्या ठरल्या आहेत. जळगाव जिल्ह्याने उत्पादकता राखली, परंतु पुणे, सोलापूर, नांदेड, अमरावती, अकोला, नगर व कोकण पट्ट्यातून उत्पादकतेसंबंधी हवे ते यश मिळाले नाही. फ्रूट केअर तंत्रज्ञान राज्यात सर्वत्र रूजलेले नसल्याचे कारणही तज्ज्ञांनी सांगितले आहे.

देशातील प्रमुख राज्यांमधील केळीची स्थिती
(लागवड (हेक्‍टरमध्ये), उत्पादकता (प्रतिहेक्‍टरी/टन)

राज्य लागवड उत्पादकता
तामिळनाडू १,२०,००० ६४
गुजरात ६७,००० ६२
मध्य प्रदेश २०,००० ६१
महाराष्ट्र ८३,००० ५७
केरळ ६०,००० १०
कर्नाटक ८१,००० २८

भारताची स्थिती
एकूण केळी लागवड

आठ लाख ४६ हजार हेक्‍टर

उत्पादकता
३७ टन प्रतिहेक्‍टरी (सरासरी)

एकूण उत्पादन
२९ दशलक्ष टन
 

इतर अॅग्रो विशेष
मराठवाड्यात रब्बीची केवळ १९ टक्‍केच...औरंगाबाद : मराठवाड्यात यंदा दुष्काळाची छाया किती...
केळीच्या आगारातून आखातात जाणार ४००...जळगाव ः केळीचे आगार असलेल्या जळगाव जिल्ह्यातून...
महाकॉट ब्रॅण्डची चमक पडली फिकीजळगाव ः पूर्व विदर्भ, उत्तर मराठवाडा व खानदेशातील...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगाची साथअंबाणी (जि. सातारा) येथील सौ. सुरेखा पांडुरंग...
दक्षिण कोकण, पश्‍चिम महाराष्ट्रात आज...पुणे : दक्षिण भारतामध्ये असलेल्या ‘गज’...
अभ्यास अन् नियोजनातून शेती देते समाधाननाशिक शहरातील प्रख्यात हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. अनिरुद्ध...
‘सीसीआय’ची कापूस खरेदी मंगळवारपासून...जळगाव : कापूस खरेदीसंबंधी जिनिंगमध्ये केंद्र...
दुष्काळ, मराठा आरक्षण अधिवेशनात गाजणारमुंबई : उद्यापासून (ता. १९) मुंबईत सुरू होत...
शेतकऱ्यांच्या विधवांचे २१ला मुंबईत...मुंबई : देशभरात विविध शेतकऱ्यांचे मोर्चे...
बा सरकार, प्रश्न जगण्याचा आहे!‘‘ज रा कुठे दुष्काळ पडला, गारपीट झाली,  पूर...
विना `सहकार` नाही उद्धारग्रामीण आणि शहरी भागांचा संतुलित विकास साधत...
राज्यातील धरणांमध्ये ५५ टक्के पाणीसाठापुणे   : राज्यात पाणीटंचाईची तीव्रता वाढू...
महाबळेश्र्वरमध्ये ३५०० एकरांवर...सातारा  ः महाबळेश्वरसह वाई, जावली, कोरेगाव...
दुष्काळात तीन श्रेणींत कामांचे नियोजन...पुणे : राज्यात आलेल्या दुष्काळात मदतीचा...
ओडिशात भाडोत्री ट्रॅक्टर योजनेस प्रारंभभुवनेश्‍वर ः राज्यातील शेतकऱ्यांना अद्ययावत...
सोयाबीन वधारण्याची चिन्हेपुणे: राज्यात सध्या सोयाबीनचे दर गडगडले असले...
राज्याच्या दक्षिण भागात पावसाची शक्यतापुणे : राज्यात थंडी वाढण्यास सुरुवात झाली आहे....
कापूस खरेदीला आजपासून प्रारंभनागपूर : पणन महासंघाव्दारे कापूस खरेदीला आजपासून...
चारा लागवडीसाठी शासकीय जमिनी देणारमुंबई : राज्यावरील दुष्काळाचे संकट लक्षात...
दुष्काळात २५ एकरांत शेवगा, रंगबिरंगी...मुंबई येथील ‘कोचिंग क्लास’चा व्यवसाय असलेले तपन...