agriculture news in marathi, Care and management of pregnent cow and buffalo | Agrowon

गाभण काळात खाद्यासह गोठा व्यवस्थापनाकडे द्या लक्ष
डॉ. पवनकुमार देवकते, डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील
मंगळवार, 12 जून 2018

जनावरांचा गाभण काळ हा अतिशय संवेदनशील काळ असतो. या काळात जनावरे अाजाराला बळी पडतात. त्यांना शारीरिक पोषणासाठी जास्त पोषणतत्त्वांची आवश्‍यकता असते. गाभण काळात जनावरांचे योग्य व्यवस्थापन ठेवल्यास आजार कमी होतात व दूध उत्पादनसुद्धा वाढते.

गाभण जनावरांच्या व्यवस्थापनात विण्याच्या आधी आणि विल्यानंतर महत्त्वाचे बदल करावे लागतात. या काळात गाभण जनावरांना जास्त ऊर्जा आवश्‍यक असते. ती ऊर्जा चांगल्या प्रतीचा चारा दिल्यास मिळू शकते.
गोठ्याचे व्यवस्थापन

जनावरांचा गाभण काळ हा अतिशय संवेदनशील काळ असतो. या काळात जनावरे अाजाराला बळी पडतात. त्यांना शारीरिक पोषणासाठी जास्त पोषणतत्त्वांची आवश्‍यकता असते. गाभण काळात जनावरांचे योग्य व्यवस्थापन ठेवल्यास आजार कमी होतात व दूध उत्पादनसुद्धा वाढते.

गाभण जनावरांच्या व्यवस्थापनात विण्याच्या आधी आणि विल्यानंतर महत्त्वाचे बदल करावे लागतात. या काळात गाभण जनावरांना जास्त ऊर्जा आवश्‍यक असते. ती ऊर्जा चांगल्या प्रतीचा चारा दिल्यास मिळू शकते.
गोठ्याचे व्यवस्थापन

  • गोठ्यामध्ये गाभण जनावरांना पुरेशी जागा द्यावी, जमीन नेहमी स्वच्छ व कोरडी असावी शक्‍यतो मुक्तसंचार गोठापद्धतीचा अवलंब करावा.
  • गोठ्यात घाण किंवा दलदल असल्यास कासदाह, ताप येणे, गर्भाशयदाह इ. आजार होण्याचे प्रमाण वाढते.
  • गाभण जनावरांना वेगळे ठेवण्यासाठी सोय करावी, जमीन मऊ असावी.
  • एकाच जागी गाभण जनावरांना जास्त वेळ बांधून ठेवू नये.

विल्यानंतर घ्यावयाची काळजी
गाय, म्हैस विल्यानंतर सुरुवातीचे २१ दिवस भूक कमी असते. तर दूध उत्पादन वाढत असते, यामुळे एकीकडे शरीरात कमी पोषणतत्त्वे जातात आणि दुसऱ्या बाजूने दूध उत्पादन वाढत असल्यामुळे पोषणतत्त्वांचा जास्त प्रमाणात निचरा दुधाद्वारे शरीराबाहेर केला जातो, यामुळे एकतर जनावर अशक्त होते आणि पुढील दूध उत्पादनही घटते, नंतर जनावर वेळेवर माजावर येत नाही, माजावर आलेच तर गर्भधारणा होत नाही. हे सर्व टाळण्यासाठी या काळात कमी चाऱ्यातून जास्त पोषणमूल्य पुरवठा होईल असा चारा आणि खुराक जनावरांना द्यावा. यामध्ये लसूणघास, बरसीम, डीएचएन-६ इ. असा चारा आणि उत्तम प्रतीच्या पशुखाद्याचा वापर करावा. याबरोबरच जास्तीची ऊर्जा आणि प्रथिनांची गरज भरून काढण्यासाठी आहारामध्ये बायपास फॅट आणि बायपास प्रथिनांचा गरजेनुसार तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने वापर करावा. पहिल्यांदा विलेल्या कालवडीमध्ये प्रथिनांची गरज एकापेक्षा जास्त वेत झालेल्या गायीपेक्षा वाढलेली असते.

खाद्य व्यवस्थापन

  • गाभण काळामध्ये जर आहाराची काळजी नाही घेतली तर बरेचसे आजार उद्‌भवतात जसे ताप येणे, दुग्धज्वर, कितनबाधा इ. असे अाजार होऊ नये म्हणून जनावरांना उत्तम संतुलित आहार देणे गरजेचे असते.
  • जनावरांना गाभण काळात पचनास हलका चारा द्यावा
  • विण्यापूर्वी किमान दीड ते दोन किलो संतुलित पशुखाद्य दररोज द्यावे.
  • जनावरांना शारीरिक प्रक्रियेसाठी जास्तीच्या ऊर्जेची गरज असते. ही ऊर्जा चांगल्या प्रतीचा चारा दिल्यास मिळते. शरीरस्वास्थ्य चांगले राहाते.
  • जनावरांच्या आहारात गरजेनुसार हिरवा चारा, वाळलेला चारा व इतर आवश्‍यक घटक वापरावे जसे की विकर, प्रोबायोटिक्‍स, क्षारमिश्रण, प्रतिजैविक इ.
  • विकारांच्या वापरामुळे कोटीपोटामध्ये खाद्य जास्त प्रमाणात पचन होऊन जास्त ऊर्जा मिळते.
  • प्रोबायोटिक्‍सचा वापर केल्यास कोटीपोटामध्ये उपयुक्त सूक्ष्मजिवांची संख्या वाढून चयापचय क्रिया जलद होते व शरीराला जास्त ऊर्जा मिळते.
  • क्षार मिश्रण जनावरांच्या खाद्यामध्ये वापरल्यास आवश्‍यक असणारे क्षार शरीराला मिळून आजार कमी होतात.
  • वरील खाद्य मिश्रणाचा वापर केल्यामुळे गर्भाशयातील वासराची वाढ चांगली होते.
  • स्वच्छ अाणि स्वच्छ पाणी जनावरांना पिण्यासाठी नियमितपणे उपलब्ध करून द्यावे.
  • कॅल्शिअम, स्फुरदाचे शरीरात पोषण चांगल्या प्रकारे होण्यासाठी गाय/ म्हैस विण्याअगोदर एक ते दोन आठवडे जीवनसत्त्व अ, ड-३ आणि ई युक्त इंजेक्‍शन द्यावे.

गाभण काळातील व्यवस्थापनाचे महत्त्व

  • कासेचे आरोग्य चांगले राहते व दूध उत्पादन मुबलक मिळते.
  • दूध तयार करणाऱ्या पेशींना चालना मिळते, संख्या वाढते.
  • रोगप्रतिकारशक्ती वाढण्यास मदत होते.
  • कोटीपोटातील उपयुक्त जिवाणूंना चालना मिळते.
  • विल्यानंतरचे आजाराचे प्रमाण कमी होते.
  • जनावरांची प्रकृतीही चांगली राहते.

संपर्क ः डॉ. पवनकुमार देवकते, ९९७०२८५५८५
(पशुवैद्यक व पशुविज्ञान महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

इतर कृषिपूरक
अल्पभूधारकांच्या आर्थिक स्वावलंबनासाठी...केवळ शिक्षण आहे म्हणून व्यवसाय यशस्वी होत नाही,...
शेळीपालन सल्ला करडांचे कप्पे मुख्यतः हवेशीर, कोरडे, उबदार...
गाभण काळात खाद्यासह गोठा व्यवस्थापनाकडे...जनावरांचा गाभण काळ हा अतिशय संवेदनशील काळ असतो....
परदेश अभ्यास दाैऱ्याबद्दल...जळगाव - जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी मोठ्या उत्साहाने...
प्रक्रियेपूर्वी तपासा दुधाची गुणवत्तादूध काढल्यानंतर दूध संकलन केंद्र, दूध शीतकरण...
प्राण्यांद्वारे होणाऱ्या आजारांपासून...जनावरांपासून माणसास होणारे आजार प्रामुख्याने...
बैलातील आतड्याच्या अाजारावर योग्य उपचार...उन्हाळ्यात तसेच इतर शेतीकामाच्या दिवसांत...
चाऱ्याची पचनियता, पाैष्टिकता...उन्हाळ्यात चाऱ्याची कमतरता असल्यामुळे जवळपास...
दुभत्या जनावरांमधील उन्हाळी कासदाहउन्हाळी कासदाह हा दुधाळ जनावरांमध्ये उद्भवणारा...
प्रतिबंधात्मक उपायातून रोखता येतो निपाह...निपाह विषाणूचा प्रादुर्भाव प्रामुख्याने...
बैलामधील खांदेसुजीची कारणे, लक्षणे...उन्हाळ्यात किंवा पावसाळ्याच्या सुरवातीला नांगरणी...
मधमाश्यांच्या आहारातील प्रोबायोटिक्स...गेल्या वीस वर्षांपासून मधमाश्यांच्या वसाहती नष्ट...
भारतीय मागूर माशांचे बिजोत्पादन...कमी संवर्धन कालावधी (सहा ते सात महिने), कमी...
पहिला अधिकृत जागतिक मधमाशी दिन आज होणार...संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या २० डिसेंबर २०१७ रोजी...
राहुरी येथे मधमाशीविषयक प्रशिक्षणाचे...राहुरी ः मधुमक्षिका पालनाचे शेती उत्पादनात विशेष...
प्रयत्न, सातत्यामुळेच मिळाला...प्रयत्न व त्यात सातत्य हाच खरा तर यशाचा मंत्र आहे...
प्रतिबंधात्मक उपचारांनी टाळा जनावरांतील... जास्त तापमानामुळे जनावरांना उष्माघात...
देश-परदेशासह पर्यटकांचे आकर्षण ठरलेले ‘...नगर जिल्ह्यात अकोले तालुक्यात भंडारदऱ्याच्या...
स्वच्छता, योग्य व्यवस्थापनातून टाळा...शेडमधील अस्वच्छता अाणि अनियोजित व्यवस्थापनामुळे...
पूर्वतयारीनेच करा मत्स्यबीजाचे संवर्धनमत्स्यसंवर्धनामध्ये अधिक उत्पन्न घ्यायचे असल्यास...