agriculture news in marathi, Care and management of pregnent cow and buffalo | Agrowon

गाभण काळात खाद्यासह गोठा व्यवस्थापनाकडे द्या लक्ष
डॉ. पवनकुमार देवकते, डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील
मंगळवार, 12 जून 2018

जनावरांचा गाभण काळ हा अतिशय संवेदनशील काळ असतो. या काळात जनावरे अाजाराला बळी पडतात. त्यांना शारीरिक पोषणासाठी जास्त पोषणतत्त्वांची आवश्‍यकता असते. गाभण काळात जनावरांचे योग्य व्यवस्थापन ठेवल्यास आजार कमी होतात व दूध उत्पादनसुद्धा वाढते.

गाभण जनावरांच्या व्यवस्थापनात विण्याच्या आधी आणि विल्यानंतर महत्त्वाचे बदल करावे लागतात. या काळात गाभण जनावरांना जास्त ऊर्जा आवश्‍यक असते. ती ऊर्जा चांगल्या प्रतीचा चारा दिल्यास मिळू शकते.
गोठ्याचे व्यवस्थापन

जनावरांचा गाभण काळ हा अतिशय संवेदनशील काळ असतो. या काळात जनावरे अाजाराला बळी पडतात. त्यांना शारीरिक पोषणासाठी जास्त पोषणतत्त्वांची आवश्‍यकता असते. गाभण काळात जनावरांचे योग्य व्यवस्थापन ठेवल्यास आजार कमी होतात व दूध उत्पादनसुद्धा वाढते.

गाभण जनावरांच्या व्यवस्थापनात विण्याच्या आधी आणि विल्यानंतर महत्त्वाचे बदल करावे लागतात. या काळात गाभण जनावरांना जास्त ऊर्जा आवश्‍यक असते. ती ऊर्जा चांगल्या प्रतीचा चारा दिल्यास मिळू शकते.
गोठ्याचे व्यवस्थापन

  • गोठ्यामध्ये गाभण जनावरांना पुरेशी जागा द्यावी, जमीन नेहमी स्वच्छ व कोरडी असावी शक्‍यतो मुक्तसंचार गोठापद्धतीचा अवलंब करावा.
  • गोठ्यात घाण किंवा दलदल असल्यास कासदाह, ताप येणे, गर्भाशयदाह इ. आजार होण्याचे प्रमाण वाढते.
  • गाभण जनावरांना वेगळे ठेवण्यासाठी सोय करावी, जमीन मऊ असावी.
  • एकाच जागी गाभण जनावरांना जास्त वेळ बांधून ठेवू नये.

विल्यानंतर घ्यावयाची काळजी
गाय, म्हैस विल्यानंतर सुरुवातीचे २१ दिवस भूक कमी असते. तर दूध उत्पादन वाढत असते, यामुळे एकीकडे शरीरात कमी पोषणतत्त्वे जातात आणि दुसऱ्या बाजूने दूध उत्पादन वाढत असल्यामुळे पोषणतत्त्वांचा जास्त प्रमाणात निचरा दुधाद्वारे शरीराबाहेर केला जातो, यामुळे एकतर जनावर अशक्त होते आणि पुढील दूध उत्पादनही घटते, नंतर जनावर वेळेवर माजावर येत नाही, माजावर आलेच तर गर्भधारणा होत नाही. हे सर्व टाळण्यासाठी या काळात कमी चाऱ्यातून जास्त पोषणमूल्य पुरवठा होईल असा चारा आणि खुराक जनावरांना द्यावा. यामध्ये लसूणघास, बरसीम, डीएचएन-६ इ. असा चारा आणि उत्तम प्रतीच्या पशुखाद्याचा वापर करावा. याबरोबरच जास्तीची ऊर्जा आणि प्रथिनांची गरज भरून काढण्यासाठी आहारामध्ये बायपास फॅट आणि बायपास प्रथिनांचा गरजेनुसार तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने वापर करावा. पहिल्यांदा विलेल्या कालवडीमध्ये प्रथिनांची गरज एकापेक्षा जास्त वेत झालेल्या गायीपेक्षा वाढलेली असते.

खाद्य व्यवस्थापन

  • गाभण काळामध्ये जर आहाराची काळजी नाही घेतली तर बरेचसे आजार उद्‌भवतात जसे ताप येणे, दुग्धज्वर, कितनबाधा इ. असे अाजार होऊ नये म्हणून जनावरांना उत्तम संतुलित आहार देणे गरजेचे असते.
  • जनावरांना गाभण काळात पचनास हलका चारा द्यावा
  • विण्यापूर्वी किमान दीड ते दोन किलो संतुलित पशुखाद्य दररोज द्यावे.
  • जनावरांना शारीरिक प्रक्रियेसाठी जास्तीच्या ऊर्जेची गरज असते. ही ऊर्जा चांगल्या प्रतीचा चारा दिल्यास मिळते. शरीरस्वास्थ्य चांगले राहाते.
  • जनावरांच्या आहारात गरजेनुसार हिरवा चारा, वाळलेला चारा व इतर आवश्‍यक घटक वापरावे जसे की विकर, प्रोबायोटिक्‍स, क्षारमिश्रण, प्रतिजैविक इ.
  • विकारांच्या वापरामुळे कोटीपोटामध्ये खाद्य जास्त प्रमाणात पचन होऊन जास्त ऊर्जा मिळते.
  • प्रोबायोटिक्‍सचा वापर केल्यास कोटीपोटामध्ये उपयुक्त सूक्ष्मजिवांची संख्या वाढून चयापचय क्रिया जलद होते व शरीराला जास्त ऊर्जा मिळते.
  • क्षार मिश्रण जनावरांच्या खाद्यामध्ये वापरल्यास आवश्‍यक असणारे क्षार शरीराला मिळून आजार कमी होतात.
  • वरील खाद्य मिश्रणाचा वापर केल्यामुळे गर्भाशयातील वासराची वाढ चांगली होते.
  • स्वच्छ अाणि स्वच्छ पाणी जनावरांना पिण्यासाठी नियमितपणे उपलब्ध करून द्यावे.
  • कॅल्शिअम, स्फुरदाचे शरीरात पोषण चांगल्या प्रकारे होण्यासाठी गाय/ म्हैस विण्याअगोदर एक ते दोन आठवडे जीवनसत्त्व अ, ड-३ आणि ई युक्त इंजेक्‍शन द्यावे.

गाभण काळातील व्यवस्थापनाचे महत्त्व

  • कासेचे आरोग्य चांगले राहते व दूध उत्पादन मुबलक मिळते.
  • दूध तयार करणाऱ्या पेशींना चालना मिळते, संख्या वाढते.
  • रोगप्रतिकारशक्ती वाढण्यास मदत होते.
  • कोटीपोटातील उपयुक्त जिवाणूंना चालना मिळते.
  • विल्यानंतरचे आजाराचे प्रमाण कमी होते.
  • जनावरांची प्रकृतीही चांगली राहते.

संपर्क ः डॉ. पवनकुमार देवकते, ९९७०२८५५८५
(पशुवैद्यक व पशुविज्ञान महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

इतर कृषिपूरक
दर्जेदार पशुखाद्यातून होते पोषण,...गाई-म्हशींना दूध उत्पादनासाठी बरेचसे पौष्टिक घटक...
वंधत्व निवारणासाठी कृत्रिम रेतन फायदेशीरफायदेशीर व्यवसायासाठी जनावरे सुदृढ व प्रजननक्षम...
पावसाळ्यात सांभाळा शेळ्यांनापावसाळ्यात आर्द्रतेचे प्रमाण निश्चितच जास्त असते...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगांची जोडअमरावती शहरातील ॲड. झिया खान यांनी भविष्याची सोय...
हिरव्या, कोरड्या चाऱ्याचे योग्य नियोजन...पावसाळ्यामध्ये सर्वत्र भरपूर प्रमाणात हिरवा चारा...
रोखा शेळ्यांमधील जिवाणूजन्य अाजारपावसाळ्यात शेळ्यांमध्ये विविध संसर्गजन्य रोगाचा...
महत्त्व सेंद्रिय पशुपालनाचे...सेद्रिय पशुपालन ही संकल्पना अापल्याकडे नविन असली...
कोंबड्या, जनावरांतील वाईट सवयींचे करा...कोंबड्या अाणि जनावरांस काही वाईट सवयी असतील, तर...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
बदलत्या वातावरणात जपा कोंबड्यांनापावसाळ्यात दमट हवामान असते. त्यामुळे...
फऱ्या, तिवा, घटसपर् रोगाची लक्षणे अोळखापावसाळ्यात जनावरे आजारी पडण्याचे व त्यामुळे...
शेतीला दिली शेळीपालनाची जोडपाटबंधारे खात्यातील नोकरी सांभाळून राम चंदर...
पोषक घटकांनीयुक्त शेळीचे दूधभारतामध्ये प्रामुख्याने गायीच्या व म्हशीच्या...
बोटुकली आकाराच्या मत्स्यबीजाचे संवर्धन...मत्स्यबीज केंद्रावर प्रेरित प्रजननाद्वारे तयार...
उत्कृष्ट शेळीपालन व्यवसायाचा आदर्शपरभणी जिल्ह्यातील वडाळी येथील ढोले बंधूंनी...
पंधरा हजार ब्रॉयलर पक्ष्यांचे काटेकोर...घरची सुमारे दहा ते अकरा एकर माळरानावरची शेती. चार...
अशी करा मत्स्यशेतीची पूर्वतयारी...मत्स्यबीज संगोपनाचे यश हे तळ्याच्या पूर्वतयारीवरच...
काळीपुळी रोग नियंत्रणासाठी...काळीपुळी रोग उष्ण प्रदेशात उन्हाळ्याच्या अखेरीस...
अोळखा जनावरांतील प्रजनन संस्थेचे आजारप्रजनन संस्थेशी निगडित संसर्गजन्य रोगांचा प्रसार...
शेतीचा हिशोब ठेवा शास्त्रीय पद्धतीनेशेतीकडे केवळ उपजीविकेचे साधन असे न समजता व्यवसाय...