agriculture news in marathi, cotton crop plantation status, maharashtra | Agrowon

महाराष्ट्रात ३९ लाख हेक्‍टरवर कापूस लागवड शक्‍य
चंद्रकांत जाधव
रविवार, 29 जुलै 2018

कापूस किंवा गाठींचे उत्पादन गुजरात अधिक घेतो. महाराष्ट्र देशात दुसऱ्या क्रमांकावर असतो. लागवडीसंबंधी तपशील पाहिला तर लागवड ही महाराष्ट्र, तेलंगण, कर्नाटक व उत्तरेकडील काही भागांत कमी होईल, असे दिसते. गुजरातमधून १०५ लाख गाठींचे उत्पादन मिळेलच, असे मला वाटते. परंतु इतर राज्यांमध्ये, देशांमध्ये लागवड कमी झाल्याचे समोर येत असल्याने देशाच्या व जागतिक उत्पादनावर त्याचा परिणाम होईल, असे दिसते. गुलाबी बोंड अळीची स्थिती, मॉन्सूनवरही अनेक बाबी अवलंबून आहेत.
- अरविंद जैन, माजी सदस्य, कॉटन असोसिएशन ऑफ इंडिया
 

जळगाव ः देशात कापूस लागवडीत यंदा घट निश्‍चित असून, सुमारे ११० ते ११२ लाख हेक्‍टरवर लागवड होईल, असा अंदाज आहे. महाराष्ट्रात यंदा जवळपास दोन ते अडीच लाख हेक्‍टरने कापसाखालील क्षेत्र कमी होईल, अशी स्थिती आहे. सध्या उत्तरेकडे मॉन्सून सक्रिय असून, तेथे लागवड सुरू आहे. परंतु प्रमुख कापूस उत्पादक राज्यांमधील पूर्वहंगामी कापूस उत्पादक शेतकरी कापसाऐवजी इतर पिकांकडे वळल्याने लागवडीत घट निश्‍चित मानली आहे.

मागील हंगामात (२०१७-१८) देशात १२२.३५ लाख हेक्‍टरवर कापूस लागवड झाली होती. महाराष्ट्रात सर्वाधिक ४१ लाख ९८ हजार हेक्‍टरवर कापूस लागवड झाली होती. यापाठोपाठ गुजरातेत २६ लाख १८ हजार, तेलंगणात १८ लाख २४ हजार हेक्‍टवर लागवड झाली होती. परंतु बोंड अळीचा धसका हंगामाच्या अखेरपर्यंत राहिला. शासकीय यंत्रणा, बियाणे उत्पादक अशा कुणाकडूनच बोंड अळी पुढील हंगामात येणार नाही, अशी ग्वाही न मिळाल्याने पूर्वहंगामी कापूस उत्पादक किंवा ज्यांच्याकडे मुबलक कृत्रिम जलसाठे आहेत, अशा शेतकऱ्यांनी कमी कालावधीची पिके, ऊस, फळ पिके, केळी आदींना प्राधान्य दिले.

हरियाना, पंजाबमध्ये धरणांमधून हव्या त्या वेळी सिंचनासाठी पाणी न मिळाल्याने तेथेही पूर्वहंगामी कापूस लागवड कमी झाली आहे. अर्थातच देशात पूर्वहंगामी कापसाखालील जवळपास चार ते साडेचार लाख हेक्‍टर क्षेत्र कमी होईल, असे मानले जात आहे. ज्यांच्याकडे कापूस पिकाला पर्याय नव्हता, त्यांनी लागवड केली आहे.

महाराष्ट्रात आतापर्यंत ३७ लाख हेक्‍टरवर पेरणी झाल्याचा अहवाल आहेत. राज्यातील क्षेत्र ३९ लाख हेक्‍टपुढे जाणार नाही, अशी स्थिती आहे. कारण जुलैनंतर लागवड कुठेही केली जात नाही. उत्तरेकडे राजस्थान, पंजाब, हरियानात लागवड अंतिम टप्प्यात आहे, तेथील लागवडीसंबंधीची माहिती येत्या आठवड्यात नेमकेपणाने पुढे येऊ शकते. पंजाब, हरियाना, राजस्थान, महाराष्ट्र, तेलंगणा व आंध्र प्रदेशात लागवड अधिक कमी असेल. परंतु लागवड निश्‍चित कमी होईल, असा अंदाज कॉटन असोसिएशन ऑफ इंडियाशी संबंधित सूत्रांनी ‘ॲग्रोवन’शी बोलताना व्यक्त केला आहे.

देशात पूर्वहंगामी कापूस लागवडच कमी दिसत असल्याने उत्पादन कमी होईल. ते ३४२ ते ३४८ लाख गाठींदरम्यान (एक गाठ १७० किलो रुई) असू शकते. यातच महाराष्ट्रात बोंड अळी प्रादुर्भावाच्या तक्रारी पुन्हा एकदा येऊ लागल्या आहेत. मॉन्सून कसा बरसतो, यावर कोरडवाहू कापसाचे भवितव्य अवलंबून आहे. अशा सगळ्या नकारात्मक स्थितीत यंदा कापसाचे पीक तूर्त तरी आहे.

जागतिक स्तरावर सर्वांत मोठा कापूस निर्यातदार देश असलेल्या अमेरिकेतही (यूएस) कापूस लागवड घटली आहे. चीनमध्येही लागवड काहीशी कमी झाली आहे. पाकिस्तानातील पंजाब, सिंध भागात कापूस पिकाला पाण्याचे संकट भोवले आहे. अमेरिकेत मागील हंगामात ३८ लाख हेक्‍टरवर लागवड झाली होती. तेथील टेक्‍सास प्रांताला अधिक तापमानाचा फटका बसल्याने जवळपास एक लाख हेक्‍टर क्षेत्र तेथे कमी होऊ शकते.

चीनमध्ये २९ लाख हेक्‍टरवर लागवड झाली होती. तेथेही जिझियांग या कापूस उत्पादनात आघाडीवर असलेल्या प्रांतासह यंगत्से नदीच्या खोऱ्यातील भागात कापसाचे पीक हवे तसे नसल्याची माहिती कापूस जगतात येत आहे. पाकिस्तानात २४ लाख हेक्‍टरवर कापूस लागवड मागील हंगामात झाली होती. तेथेही पूर्वहंगामी म्हणजेच मार्चमधील कापूस लागवड कमी झाली असून, एक ते सव्वा लाख हेक्‍टर क्षेत्र तेथे कमी होऊ शकते. जगभरात २९३ लाख हेक्‍टरपेक्षा अधिक क्षेत्रावर कापूस लागवड अपेक्षित असते. एवढी लागवड यंदा होणार नाही. कारण भारत, चीन, अमेरिका, पाकिस्तानसारख्या प्रमुख कापूस उत्पादक देशांमध्ये कापूस पिकाला फटका बसल्याची माहिती मिळत आहे.
 

देशातील कापूस लागवड दृष्टिक्षेपात (क्षेत्र लाख हेक्‍टरमध्ये)

(माहिती स्रोत ः कापूस सल्लागार मंडळ)

राज्य २०१६-१७  २०१७-१८
पंजाब २.८५   ३.८५
हरियाना  ५.७० ६.५६
राजस्थान ४.७१  ५.०३
गुजरात २४.०५ २६.१८
महाराष्ट्र  ३८.०० ४१.९८
मध्य प्रदेश ५.९९ ५.९९
तेलंगणा  १४.०९  १८.२४
आंध्र प्रदेश ४.७१ ५.४४
कर्नाटक   ५.०७ ५.६५
तमिळनाडू   १.४२  १.४८
ओडिशा  १.३६ १.४५
इतर ०.५०  ०.५०
एकूण   १०८.४५ १२२.३५

 

इतर अॅग्रो विशेष
शेतकऱ्यांच्या विधवांचे २१ला मुंबईत...मुंबई : देशभरात विविध शेतकऱ्यांचे मोर्चे...
बा सरकार, प्रश्न जगण्याचा आहे!‘‘ज रा कुठे दुष्काळ पडला, गारपीट झाली,  पूर...
विना `सहकार` नाही उद्धारग्रामीण आणि शहरी भागांचा संतुलित विकास साधत...
राज्यातील धरणांमध्ये ५५ टक्के पाणीसाठापुणे   : राज्यात पाणीटंचाईची तीव्रता वाढू...
महाबळेश्र्वरमध्ये ३५०० एकरांवर...सातारा  ः महाबळेश्वरसह वाई, जावली, कोरेगाव...
दुष्काळात तीन श्रेणींत कामांचे नियोजन...पुणे : राज्यात आलेल्या दुष्काळात मदतीचा...
ओडिशात भाडोत्री ट्रॅक्टर योजनेस प्रारंभभुवनेश्‍वर ः राज्यातील शेतकऱ्यांना अद्ययावत...
सोयाबीन वधारण्याची चिन्हेपुणे: राज्यात सध्या सोयाबीनचे दर गडगडले असले...
राज्याच्या दक्षिण भागात पावसाची शक्यतापुणे : राज्यात थंडी वाढण्यास सुरुवात झाली आहे....
कापूस खरेदीला आजपासून प्रारंभनागपूर : पणन महासंघाव्दारे कापूस खरेदीला आजपासून...
चारा लागवडीसाठी शासकीय जमिनी देणारमुंबई : राज्यावरील दुष्काळाचे संकट लक्षात...
दुष्काळात २५ एकरांत शेवगा, रंगबिरंगी...मुंबई येथील ‘कोचिंग क्लास’चा व्यवसाय असलेले तपन...
प्रतिकूलतेतून प्रगती घडवत आले पिकात...वांगी (जि. सांगली) येथील एडके कुटुंबाने अत्यंत...
दूध का दूध... देशातील दूध न दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये ६८ टक्के...
पीककर्ज वितरणातील दोष व्हावे दूर पूर्वी जेमतेम तग धरून चालणाऱ्या शेती व्यवसायाने...
पाऊस बरा, मात्र दीर्घ खंड अन् कीडरोगाने...जिल्ह्यात सरासरीच्या जवळपास पाऊस पडला खरा; मात्र...
अन्न प्रक्रिया प्रकल्पांसाठी...औरंगाबाद : शेती उत्पादनात आघाडीवर असलेल्या आपल्या...
मराठवाडा, मध्य महाराष्ट्रात थंडी वाढलीपुणे ः गेल्या दोन ते तीन दिवसांपासून थंडीने...
साखर कारखान्यांनी सह-उत्पादनांवर सक्षम...मुंबई  ः देशांतर्गत साखर उद्योग संकटात आहे....
राज्यात ९१ कारखान्यांची धुराडी पेटली;...पुणे : राज्यात चालू गाळप हंगामात आतापर्यंत ९१...