agriculture news in marathi, Cotton Research Institute Ignore HT Seed | Agrowon

कापूस संशोधन संस्थेचे एचटी बियाण्याकडे दुर्लक्ष
विनोद इंगोले
गुरुवार, 28 डिसेंबर 2017

नागपूर :"हर्बीसाईड टॉलरंट' (एचटी) जनुकाचा समावेश असलेल्या बियाण्याचे प्रकरण फेब्रुवारी महिन्यातच समोर आले होते. याचा नमुना हा शेतकऱ्याकडून आला होता. यामुळे ही बाब केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेने (सीआयसीआर) फारशी गांभीर्याने घेतली नाही. पुढे या प्रकरणाची व्याप्ती वाढली आणि त्याचा फटका राज्यातील कापूस उत्पादकांना बसला, असा दावा मंत्रालयातील वरिष्ठ अधिकाऱ्याने केला आहे.

नागपूर :"हर्बीसाईड टॉलरंट' (एचटी) जनुकाचा समावेश असलेल्या बियाण्याचे प्रकरण फेब्रुवारी महिन्यातच समोर आले होते. याचा नमुना हा शेतकऱ्याकडून आला होता. यामुळे ही बाब केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेने (सीआयसीआर) फारशी गांभीर्याने घेतली नाही. पुढे या प्रकरणाची व्याप्ती वाढली आणि त्याचा फटका राज्यातील कापूस उत्पादकांना बसला, असा दावा मंत्रालयातील वरिष्ठ अधिकाऱ्याने केला आहे.

एचटी जीनचा समावेश असलेल्या तंत्रज्ञानाला जेनेटीक अप्रायझल इंजिनिअरींग कमिटीने परवानगी नाकारली आहे. त्यामुळे या संदर्भाने सुरू असलेल्या चाचण्यांनाही ब्रेक लागला. केंद्रीय कापूस संशोधन संस्था तसेच औरंगाबाद, जालना परिसरातील एका खासगी कंपनीकडे या तंत्रज्ञानाचा समावेश असलेल्या बियाण्याच्या चाचण्या सुरू होत्या. त्यानंतरही एकट्या यवतमाळ जिल्ह्यात सुमारे 25 लाख पाकीट हर्बीसाईड टॉलरंट बियाण्यांची विकल्या गेली, असे निरीक्षण केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेने नोंदविले आहे.

एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर बियाणे पोचले कसे?
इतक्‍या मोठ्या प्रमाणात हे बियाणे मान्यतेशिवाय कसे विकल्या गेले आणि बीजोत्पादन कोठे झाले; याविषयी सारेच एकमेकांकडे बोट दाखवित आहेत. तंत्रज्ञान पुरवठादार मोन्सॅटोने एच. टी. तंत्रज्ञानाचे बियाणे संशोधन संस्थांच्या प्रक्षेत्रावरून बाहेर गेल्याची साशंकता व्यक्‍त केली होती. परंतु, यातून संशोधक संस्थांना कोणताच फायदा नसल्याने हा दावा खोटा असल्याचे या क्षेत्रातील जाणकार सांगतात. त्यामुळे यवतमाळ जिल्ह्यात इतक्‍या मोठ्या प्रमाणावर बियाणे कसे पोचले याचा शोध घेण्याचे आव्हान यंत्रणांसमोर आहे.

फेब्रुवारीतच आढळले पहिले प्रकरण
एच. टी. बियाणे तपासणीसाठी देशात अवघ्या तीन प्रयोगशाळा आहेत. त्यामध्ये नागपुरातील केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेतील एक त्यासोबतच दिल्ली आणि आंध प्रदेशमधील प्रत्येकी एका प्रयोगशाळेचा समावेश आहे. दरम्यान अशाच एका प्रकरणात कृषी विभागाचे प्रतिनिधी केंद्रीय कापूस संशोधन गेले होते. त्या वेळी एच.टी. पॉझिटीव्ह वाणाचा अहवाल त्यांना त्या ठिकाणी मिळाला. फेब्रुवारीतच हे प्रकरण समोर आले होते. परंतु, सीआयसीआरच्या तत्कालीन संचालकांनी शेतकऱ्याने हा नमुना आणल्यामुळे ही बाब गंभीरतेने घेतली नव्हती, असे सांगत आपली जबाबदारी झटकली. या संदर्भाने वेळीच यंत्रणांना सावध केले असते तर यवतमाळ जिल्ह्यात इतक्‍या मोठ्या प्रमाणात एच. टी. बियाण्यांची लागवड झाली नसती, असे कृषी विभागाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगीतले. तत्कालीन संचालकांशी याविषयी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. मात्र ते उपलब्ध होऊ शकले नाही.

त्या वेळी नमुना आला. परंतु, एचटी बियाण्यांमुळे मोठा प्रश्‍न उद्‌भवला नाही, असे त्या वेळच्या तत्कालीन संचालकांना वाटले असावे. त्यामुळे त्यांनी या प्रकाराकडे लक्ष दिले नाही. एचटी बियाणे आणि बोंडअळी याचा काही परस्पराशी संबंध नाही. मूळ मुद्याकडून लक्ष भरकटावे याकरिता हे प्रयत्न केले जात आहे. मुळात कृषी विभागाच्या गुणनियंत्रण शाखेनेच या संदर्भाने नियंत्रण मिळविणे गरजेचे होते. बोंडअळी बीजी-2 तंत्रज्ञानावर आली आहे. त्यामागे अनेक कारणे आहेत. आता बोंड अळी नियंत्रणासाठी सीआयसीआरने गुजरातच्या धर्तीवर व्यापक उपक्रम हाती घेतले आहेत. त्यातून येत्या हंगामात बोंड अळी येणार नाही याची दक्षता घेतली जाईल.
- डॉ. विजय वाघमारे, संचालक, केंद्रीय कापूस संशोधन संस्था, नागपूर

इतर अॅग्रो विशेष
मराठवाड्याच्या तहानेवर इस्रायली उपाय!७००-८०० मि.मी पाऊस पडणाऱ्या मराठवाड्यात...
जगणे सुसह्य करण्यासाठी जागे व्हाअखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन शेती,...
‘महामेष’ योजना ३४ जिल्ह्यांत राबविणार...औरंगाबाद : राजे यशवंतराव होळकर महामेष योजना...
शेतीतील यांत्रिकीकरणासाठी हवे शासनाचे...अकोला ः अाजच्या बदलत्या काळात शेती पद्धतीत...
मध्य प्रदेशात गारपीटग्रस्तांना हेक्टरी...नवी दिल्ली ः मध्य प्रदेश राज्यात नुकत्याच...
गारपीटग्रस्तांना भरीव मदतीचा प्रस्ताव...नागपूर ः गारपीटग्रस्तांना सरकारकडून जाहीर करण्यात...
शेतकरी कंपन्यांच्या धान्य खरेदीबाबत...पुणे : हमीभावाने धान्य खरेदीत शेतकरी उत्पादक...
महसूल मंडळातील सरासरी उत्पादकतेनुसार...परभणी : केंद्र शासनाच्या किंमत समर्थन...
गारपीटग्रस्त क्षेत्र तीन लाख हेक्टरमुंबई : राज्यात गेल्या आठवड्यात झालेल्या...
राजधानी दिल्लीत शेती क्षेत्रावर आज...नवी दिल्ली : देशाला नवे कृषी धोरण देण्यासाठी...
‘कापूस ते कापड’पासून आता ‘पिकणे ते...नाशिक : राज्यातील कापसावर प्रक्रिया होऊन...
उन्हाचा चटका जाणवू लागलापुणे : उत्तरेकडील थंड वाऱ्यांचा प्रवाह कमी होऊ...
बचत, व्यवसायातून मिळवली आर्थिक सक्षमता गोऱ्हे बु. (ता. हवेली, जि. पुणे) गावामधील...
एकट्या मराठवाड्यातच २ लाख हेक्टरचे...औरंगाबाद : मराठवाड्यात ११ ते १३ फेब्रुवारीदरम्यान...
विश्वासघाताची किंमत मोजावी लागेल ः अजित...नगर : फेकूगिरी, दिशाभूल, फसव्या घोषणा, महागाईचा...
राज्यातील पाच हजार सोसायट्यांचे...खामगाव, जि. बुलडाणा : राज्यात आगामी काळात ५०००...
पुढील चार दिवस हवामान कोरडे राहणारपुणे : राज्यावरील ढगाळ हवामानाचे सावट दूर...
विश्वासघाताची किंमत मोजावी लागेल ः पवारनगर : फेकूगिरी, दिशाभूल, फसव्या घोषणा,...
शेतकरी आत्महत्या हे बाजारकेंद्रित...सयाजीराव गायकवाड साहित्यनगरी (बडोदा, गुजरात) :...
व्यवसायाचे तंत्र शेतीच्या नियोजनात ठरले...नाशिक येथील फॅब्रिकेशनचा व्यवसाय सांभाळून नरेंद्र...