agriculture news in marathi, Cotton Research Institute Ignore HT Seed | Agrowon

कापूस संशोधन संस्थेचे एचटी बियाण्याकडे दुर्लक्ष
विनोद इंगोले
गुरुवार, 28 डिसेंबर 2017

नागपूर :"हर्बीसाईड टॉलरंट' (एचटी) जनुकाचा समावेश असलेल्या बियाण्याचे प्रकरण फेब्रुवारी महिन्यातच समोर आले होते. याचा नमुना हा शेतकऱ्याकडून आला होता. यामुळे ही बाब केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेने (सीआयसीआर) फारशी गांभीर्याने घेतली नाही. पुढे या प्रकरणाची व्याप्ती वाढली आणि त्याचा फटका राज्यातील कापूस उत्पादकांना बसला, असा दावा मंत्रालयातील वरिष्ठ अधिकाऱ्याने केला आहे.

नागपूर :"हर्बीसाईड टॉलरंट' (एचटी) जनुकाचा समावेश असलेल्या बियाण्याचे प्रकरण फेब्रुवारी महिन्यातच समोर आले होते. याचा नमुना हा शेतकऱ्याकडून आला होता. यामुळे ही बाब केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेने (सीआयसीआर) फारशी गांभीर्याने घेतली नाही. पुढे या प्रकरणाची व्याप्ती वाढली आणि त्याचा फटका राज्यातील कापूस उत्पादकांना बसला, असा दावा मंत्रालयातील वरिष्ठ अधिकाऱ्याने केला आहे.

एचटी जीनचा समावेश असलेल्या तंत्रज्ञानाला जेनेटीक अप्रायझल इंजिनिअरींग कमिटीने परवानगी नाकारली आहे. त्यामुळे या संदर्भाने सुरू असलेल्या चाचण्यांनाही ब्रेक लागला. केंद्रीय कापूस संशोधन संस्था तसेच औरंगाबाद, जालना परिसरातील एका खासगी कंपनीकडे या तंत्रज्ञानाचा समावेश असलेल्या बियाण्याच्या चाचण्या सुरू होत्या. त्यानंतरही एकट्या यवतमाळ जिल्ह्यात सुमारे 25 लाख पाकीट हर्बीसाईड टॉलरंट बियाण्यांची विकल्या गेली, असे निरीक्षण केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेने नोंदविले आहे.

एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर बियाणे पोचले कसे?
इतक्‍या मोठ्या प्रमाणात हे बियाणे मान्यतेशिवाय कसे विकल्या गेले आणि बीजोत्पादन कोठे झाले; याविषयी सारेच एकमेकांकडे बोट दाखवित आहेत. तंत्रज्ञान पुरवठादार मोन्सॅटोने एच. टी. तंत्रज्ञानाचे बियाणे संशोधन संस्थांच्या प्रक्षेत्रावरून बाहेर गेल्याची साशंकता व्यक्‍त केली होती. परंतु, यातून संशोधक संस्थांना कोणताच फायदा नसल्याने हा दावा खोटा असल्याचे या क्षेत्रातील जाणकार सांगतात. त्यामुळे यवतमाळ जिल्ह्यात इतक्‍या मोठ्या प्रमाणावर बियाणे कसे पोचले याचा शोध घेण्याचे आव्हान यंत्रणांसमोर आहे.

फेब्रुवारीतच आढळले पहिले प्रकरण
एच. टी. बियाणे तपासणीसाठी देशात अवघ्या तीन प्रयोगशाळा आहेत. त्यामध्ये नागपुरातील केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेतील एक त्यासोबतच दिल्ली आणि आंध प्रदेशमधील प्रत्येकी एका प्रयोगशाळेचा समावेश आहे. दरम्यान अशाच एका प्रकरणात कृषी विभागाचे प्रतिनिधी केंद्रीय कापूस संशोधन गेले होते. त्या वेळी एच.टी. पॉझिटीव्ह वाणाचा अहवाल त्यांना त्या ठिकाणी मिळाला. फेब्रुवारीतच हे प्रकरण समोर आले होते. परंतु, सीआयसीआरच्या तत्कालीन संचालकांनी शेतकऱ्याने हा नमुना आणल्यामुळे ही बाब गंभीरतेने घेतली नव्हती, असे सांगत आपली जबाबदारी झटकली. या संदर्भाने वेळीच यंत्रणांना सावध केले असते तर यवतमाळ जिल्ह्यात इतक्‍या मोठ्या प्रमाणात एच. टी. बियाण्यांची लागवड झाली नसती, असे कृषी विभागाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगीतले. तत्कालीन संचालकांशी याविषयी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. मात्र ते उपलब्ध होऊ शकले नाही.

त्या वेळी नमुना आला. परंतु, एचटी बियाण्यांमुळे मोठा प्रश्‍न उद्‌भवला नाही, असे त्या वेळच्या तत्कालीन संचालकांना वाटले असावे. त्यामुळे त्यांनी या प्रकाराकडे लक्ष दिले नाही. एचटी बियाणे आणि बोंडअळी याचा काही परस्पराशी संबंध नाही. मूळ मुद्याकडून लक्ष भरकटावे याकरिता हे प्रयत्न केले जात आहे. मुळात कृषी विभागाच्या गुणनियंत्रण शाखेनेच या संदर्भाने नियंत्रण मिळविणे गरजेचे होते. बोंडअळी बीजी-2 तंत्रज्ञानावर आली आहे. त्यामागे अनेक कारणे आहेत. आता बोंड अळी नियंत्रणासाठी सीआयसीआरने गुजरातच्या धर्तीवर व्यापक उपक्रम हाती घेतले आहेत. त्यातून येत्या हंगामात बोंड अळी येणार नाही याची दक्षता घेतली जाईल.
- डॉ. विजय वाघमारे, संचालक, केंद्रीय कापूस संशोधन संस्था, नागपूर

इतर अॅग्रो विशेष
अकोला जिल्हा प्रशासन शेतकऱ्यांना देणार...अकोला ः देशात राबवल्या जात असलेल्या प्रधानमंत्री...
दक्षिण महाराष्ट्रातील कारखान्यांत ८०...सांगली/कोल्हापूर ः साखरेला दर नसल्याने निराश...
सीताफळाच्या योग्य जातींची करा लागवडमहाराष्ट्रात सीताफळाच्या झाडांचे काही नैसर्गिक...
उत्पादकांसाठी बेदाणा गोडसांगली ः यंदाच्या बेदाणा हंगामात बेदाण्याच्या...
केळी दरात किंचित सुधारणाजळगाव ः रावेर, यावलमध्ये केळीची आवक वाढलेली...
मका चार वर्षांतील नीचांकी पातळीवरनवी दिल्ली ः बजारात मका आवक वाढल्यांतर मागणी कमी...
कामाच्या अतिरिक्त ताणामुळे पणन संचालक...पुणे ः पणन संचालकपदी पूर्णवेळ नियुक्ती असताना...
​​राज्य सरकार राबविणार मधुमक्षिका मित्र...पुणे : शहरी भागात मधुमक्षिकांचे पोळे दिसले, की ते...
ग्रामस्वच्छता अभियानात प्रभाग, गटातून...नगर ः ग्रामीण भागात स्वच्छतेची व्यापी...
केसर आंबा पाडाला आलाय...औरंगाबाद : आपली चव, गंध आणि रूपाने ग्राहकांना...
बदल्या समुपदेशनानेच...पुणे : राज्याच्या कृषी विभागात समुपदेशनाने बदल्या...
अरबी समुद्रात चक्रीवादळाचे संकेतपुणे : ‘सागर’ चक्रीवादळापाठोपाठ अरबी समुद्रात...
पाणलोट, मृदसंधारण घोटाळ्याचा पर्दाफाशपुणे : कृषी खात्यातील पाणलोट व मृदसंधारण...
ब्राझील, थायलंडचा यंदा इथेनॉलकडे वाढता...कोल्हापूर : आंतरराष्ट्रीय बाजारात सर्वत्रच...
बारमाही भाजीपाला शेतीला नर्सरी...ब्राह्मणगाव (जि. नाशिक) येथील केवळ वाघ पूर्वी...
सुधारित तंत्राची मिळाली गुरुकिल्लीअकोला जिल्ह्याचे मुख्य उन्हाळी पीक कांद्याची...
भाराभर चिंध्या राज्यात १२७ वा पशुसंवर्धन दिन नुकताच साजरा...
मथुरेचं दूध का नासलं?राज्यात मे महिन्याचे तापमान यंदा नैसर्गिक आणि...
चिमुरड्याच्या कॅमेऱ्यात कैद आनंदी शेतकरीआपल्याकडील शेतकरी आनंदी असू शकतो का? उत्तर...
‘अ’तंत्र निकेतनपुरेसा अभ्यास आणि तयारीअभावी, यंत्रणेचा विरोध...