agriculture news in marathi, detection of horn cancer in livestock | Agrowon

अोळखा जनावरांतील शिंगाचा कर्करोग
डॉ. गिरीश यादव, डॉ. अमोल यमगर
मंगळवार, 8 मे 2018

शिंगाचा कर्करोग साधारणपणे ५ ते १० वर्षे वयोगटातील मोठ्या जनावरांना होतो; परंतु वयस्कर जनावरातसुद्धा हा रोग आढळत आहे. जनावरातील शिंगाचा कर्करोग किंवा भिरूड हा रोग भारतात प्रथम १९०५ साली मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालयात आढळला. कडक उन्हात शेतात विविध कामांसाठी वापरले जाणारे बैल उदा. खिल्लार, कांकरेज, गीर, देवणी, लाल कंधारी इ. रोगास जास्त बळी पडतात. गाईमध्ये हा रोग तुलनेने कमी प्रमाणात होतो. तसेच म्हशी व मेंढ्या यांनाही हा रोग कमी प्रमाणात होतो.

शिंगाच्या कर्करोगाची कारणे

शिंगाचा कर्करोग साधारणपणे ५ ते १० वर्षे वयोगटातील मोठ्या जनावरांना होतो; परंतु वयस्कर जनावरातसुद्धा हा रोग आढळत आहे. जनावरातील शिंगाचा कर्करोग किंवा भिरूड हा रोग भारतात प्रथम १९०५ साली मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालयात आढळला. कडक उन्हात शेतात विविध कामांसाठी वापरले जाणारे बैल उदा. खिल्लार, कांकरेज, गीर, देवणी, लाल कंधारी इ. रोगास जास्त बळी पडतात. गाईमध्ये हा रोग तुलनेने कमी प्रमाणात होतो. तसेच म्हशी व मेंढ्या यांनाही हा रोग कमी प्रमाणात होतो.

शिंगाच्या कर्करोगाची कारणे

  • शेतात उन्हात काम करीत असताना प्रखर सूर्यकिरणांमधील अतिनील किरणामुळे शिंगाचा कर्करोग होतो.
  • शिंगाच्या बुडाच्या भागास सतत जळजळ होते.
  • शिंगास रंग लावणे, रंगातील विषारी पदार्थांमुळे शिंगामध्ये सतत जळजळ होते, त्यामुळे हा रोग होऊ शकतो.
  • शिंगाचा कर्करोग होण्याचे निश्चित कारण नाही; परंतु शेतात कामासाठी जुंपलेल्या बैलास शिंगाच्या पाठीमागच्या भागास सतत मानेवरील जुवाचा मार लागणे.
  • बरेच विषाणूही हा रोगासाठी कारणीभूत ठरतात.
  • वयस्कर जनावरांस हा रोग जास्त प्रमाणात होतो. नुकतेच मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालयात २२ वर्षे वयाच्या खिल्लार बैलात हा रोग दिसून आला.
  • खच्चीकरण केलेल्या बैलामध्ये हा रोग होण्याचे प्रमाण जास्त आहे.
  • शिंगे आकर्षक दिसण्यासाठी ती साळली जातात यामुळे शिंगाला इजा होते व हा रोग होतो.

शिंंगाचा कर्करोग कसा होतो
जनावरांचे शिंग हे बुडास जाड टोकास निमुळते असते. शिंगाचा बाहेरील भाग हा टणक आवरणाने बनलेला असतो, तर आतील भाग पोकळ असून, अनियमित असतो. तो मस्तकाच्या हाडाला जोडलेला असतो. जनावरांच्या शिंगाचा आतील पोकळ भागात या रोगाची सुरवात होते, नंतर हा कर्करोग शिंगाचा पोकळ भाग पूर्णपणे व्यापून टाकतो शिंगाच्या बुडासही तो पसरतो.

लक्षणे

  • शिंगास वेदना होतात.
  • जनावर सतत डोके हलवते.
  • जनावर झाडास शिंग घासते.
  • कर्करोग झालेल्या शिंगावर हलके मारून पाहिल्यावर त्यातून भद् भद आवाज येतो असा आवाज निरोगी शिंगातून येत नाही.
  • ज्या बाजूच्या शिंगास कर्करोग झाला आहे त्या बाजूच्या नाकपुडीतून रक्तमिश्रित स्राव येतो. असा स्राव शिंगाच्या बुडामधूनही येतो.
  • कर्करोग झालेले शिंग एका बाजूला झुकते .
  • रोगाचे प्रमाण जास्त असल्यास शिंग हलते थोड्याशा माराने गळून पडते.
  • शिंग तुटल्यावर कोबीसारखी कर्करोगची वाढ दिसते रक्तस्राव होतो.
  • अशा कर्करोगाच्या वाढीवर जिवाणूचा प्रादुर्भाव होतो व यात दुर्गंधी येते.
  • कर्करोगाच्या वाढीवर माश्या बसतात व असडी पडते.
  • हा कर्करोग शरीरात पसरणारा असल्यामुळे वेळीच लक्ष्य न दिल्यास शरीराच्या इतर अवयवात पसरू शकतो.

रोग कसा ओळखावा
शिंगाचा कर्करोग हा प्रामुख्याने लक्षणावरून उदा., शिंग वाकडे होणे, हलणे, नाकातून येणारा स्राव, शिंग घासणे अदीवरून केले जाते. जनावराच्या शिंगाच्या ‘क्ष’ किरण तपासणीत शिंगाच्या आतील पोकळ भागात पेशींची वाढ दिसते जी कर्करोग दर्शवते. या रोगाचे निश्चित निदान प्रयोगशाळेत कर्करोगाच्या वाढीच्या तपासणीवरून केले जाते.

उपचार

  • वरीलपैकी कोणतेही लक्षण दिसताच तत्काळ पशुवैद्यकाशी संपर्क साधून उपचार करावेत.
  • शिंगावर शस्त्रक्रिया करून शिंग बुडातून कर्करोगासहित काढले जाते. या रोगाचा इतर अवयवात प्रादुर्भाव झाल्यावर किंवा पसरल्यावर शस्त्रक्रियेचा फायदा होत नाही.
  • शिंगाचा कर्करोगावर व्हिनक्रिस्टिसिनसारखी कर्करोग विरोधी औषधे काम करतात असे आढळले आहे.

कर्करोग कसा टाळावा
कडक उन्हात बैलांना काम न देणे, शिंगे साळू नये, शिंगाना रंग न लावणे, बैलांना शेतात काम करताना मानेवरचे जू सतत शिंगावर आदळू नये म्हणून रबराचे अवरण जुवावर देणे आदी प्रतिबंधात्मक उपाय करता येतील.

संपर्क ः डॉ. गिरीश यादव, ७६६६८०८०६६
(मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालय परळ, मुंबई)

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
सुक्या चाऱ्याची निर्मिती, साठवणूक,...अधिक वैरणीचा मुरघास करून किंवा सुकवून साठवून...
पशूसल्ला    थंड वातावरणामुळे जनावरांच्या...
उसाच्या वाढ्याची पौष्टिकता वाढवाजनावरांच्या आहारात सतत वाढ्याचा समावेश केल्यामुळे...
पशू आजारांवर प्राथमिक उपचारासाठी औषधी...जनावरांच्या आजारामुळे मिळणाऱ्या कमी उत्पादनामुळे...
मुक्त संचार गोठ्यामध्ये गव्हाण,...मुक्त संचार गोठ्यात कायमस्वरूपी पाण्याची उपलब्धता...
शस्त्रक्रियेमुळे बरी होते जनावरांतील...आजच्या तंत्रज्ञानाच्या युगातही शेतीची बरीचशी कामे...
गोठ्याचे कुंपण, बांधकामावर नको जास्त...गोठा बांधकामाचे नियोजन करताना लोखंडी वस्तू...
जनावरांच्या चांगल्या आरोग्यासाठी कमी...कमी खर्चाचा मुक्त संचार गोठा करताना आपल्याकडे...
रेशीम कीटक संगोपनगृहात राखा योग्य...थंडीमध्ये वाढ झाल्यामुळे रेशीम कीटकांच्या...
प्लॅस्टिक खाल्ल्यामुळे जनावरावर होणारे...प्लॅस्टिक खाल्ल्यामुळे जनावर चारा खात नाही व पाणी...
दूध उत्पादन वाढीसाठी उपयुक्त बायपास...प्रथिनांचा आहारात योग्य प्रमाणात वापर केला तर...
दुधाळ गाईची काळजी, व्यवस्थापनगाभण आणि प्रसूती काळात गायीच्या शरिरातील ऊर्जा...
मुक्त संचार कुक्कुटपालनासाठी उपयुक्त :...सर्व प्रकारच्या वातावरणात सहजरीत्या वाढू शकणाऱ्या...
कोंबड्यांसाठी संतुलित खाद्यनिर्मिती...पक्ष्यांना खाद्य देण्यापूर्वी कोणत्या प्रकारचे...
पशू सल्लाशेळ्या व मेंढ्यांना वजनवाढीस हिवाळा हा काळ योग्य...
जनावरांसाठी पाैष्टिक मुरघासज्या ठिकाणी हिरवा चारा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे...
वासरांच्या आहारातील चिकाचे महत्त्वहिवाळ्यामध्ये गायी- म्हशी विण्याचे प्रमाण जास्त...
जनावारांतील विषबाधा कारणे, लक्षणे, उपायविषबाधेमुळे जनावरांच्या शरीरावर गंभीर परिणाम होऊ...
पशुसल्लासध्या महाराष्ट्रात सर्वच ठिकाणी कमी-जास्त...
कासदाह आजाराची लक्षणे, प्रतिबंध, उपचारदेशी गाईंच्या तुलनेने संकरित गाईंमध्ये पहिल्या...