agriculture news in marathi, detection of horn cancer in livestock | Agrowon

अोळखा जनावरांतील शिंगाचा कर्करोग
डॉ. गिरीश यादव, डॉ. अमोल यमगर
मंगळवार, 8 मे 2018

शिंगाचा कर्करोग साधारणपणे ५ ते १० वर्षे वयोगटातील मोठ्या जनावरांना होतो; परंतु वयस्कर जनावरातसुद्धा हा रोग आढळत आहे. जनावरातील शिंगाचा कर्करोग किंवा भिरूड हा रोग भारतात प्रथम १९०५ साली मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालयात आढळला. कडक उन्हात शेतात विविध कामांसाठी वापरले जाणारे बैल उदा. खिल्लार, कांकरेज, गीर, देवणी, लाल कंधारी इ. रोगास जास्त बळी पडतात. गाईमध्ये हा रोग तुलनेने कमी प्रमाणात होतो. तसेच म्हशी व मेंढ्या यांनाही हा रोग कमी प्रमाणात होतो.

शिंगाच्या कर्करोगाची कारणे

शिंगाचा कर्करोग साधारणपणे ५ ते १० वर्षे वयोगटातील मोठ्या जनावरांना होतो; परंतु वयस्कर जनावरातसुद्धा हा रोग आढळत आहे. जनावरातील शिंगाचा कर्करोग किंवा भिरूड हा रोग भारतात प्रथम १९०५ साली मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालयात आढळला. कडक उन्हात शेतात विविध कामांसाठी वापरले जाणारे बैल उदा. खिल्लार, कांकरेज, गीर, देवणी, लाल कंधारी इ. रोगास जास्त बळी पडतात. गाईमध्ये हा रोग तुलनेने कमी प्रमाणात होतो. तसेच म्हशी व मेंढ्या यांनाही हा रोग कमी प्रमाणात होतो.

शिंगाच्या कर्करोगाची कारणे

  • शेतात उन्हात काम करीत असताना प्रखर सूर्यकिरणांमधील अतिनील किरणामुळे शिंगाचा कर्करोग होतो.
  • शिंगाच्या बुडाच्या भागास सतत जळजळ होते.
  • शिंगास रंग लावणे, रंगातील विषारी पदार्थांमुळे शिंगामध्ये सतत जळजळ होते, त्यामुळे हा रोग होऊ शकतो.
  • शिंगाचा कर्करोग होण्याचे निश्चित कारण नाही; परंतु शेतात कामासाठी जुंपलेल्या बैलास शिंगाच्या पाठीमागच्या भागास सतत मानेवरील जुवाचा मार लागणे.
  • बरेच विषाणूही हा रोगासाठी कारणीभूत ठरतात.
  • वयस्कर जनावरांस हा रोग जास्त प्रमाणात होतो. नुकतेच मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालयात २२ वर्षे वयाच्या खिल्लार बैलात हा रोग दिसून आला.
  • खच्चीकरण केलेल्या बैलामध्ये हा रोग होण्याचे प्रमाण जास्त आहे.
  • शिंगे आकर्षक दिसण्यासाठी ती साळली जातात यामुळे शिंगाला इजा होते व हा रोग होतो.

शिंंगाचा कर्करोग कसा होतो
जनावरांचे शिंग हे बुडास जाड टोकास निमुळते असते. शिंगाचा बाहेरील भाग हा टणक आवरणाने बनलेला असतो, तर आतील भाग पोकळ असून, अनियमित असतो. तो मस्तकाच्या हाडाला जोडलेला असतो. जनावरांच्या शिंगाचा आतील पोकळ भागात या रोगाची सुरवात होते, नंतर हा कर्करोग शिंगाचा पोकळ भाग पूर्णपणे व्यापून टाकतो शिंगाच्या बुडासही तो पसरतो.

लक्षणे

  • शिंगास वेदना होतात.
  • जनावर सतत डोके हलवते.
  • जनावर झाडास शिंग घासते.
  • कर्करोग झालेल्या शिंगावर हलके मारून पाहिल्यावर त्यातून भद् भद आवाज येतो असा आवाज निरोगी शिंगातून येत नाही.
  • ज्या बाजूच्या शिंगास कर्करोग झाला आहे त्या बाजूच्या नाकपुडीतून रक्तमिश्रित स्राव येतो. असा स्राव शिंगाच्या बुडामधूनही येतो.
  • कर्करोग झालेले शिंग एका बाजूला झुकते .
  • रोगाचे प्रमाण जास्त असल्यास शिंग हलते थोड्याशा माराने गळून पडते.
  • शिंग तुटल्यावर कोबीसारखी कर्करोगची वाढ दिसते रक्तस्राव होतो.
  • अशा कर्करोगाच्या वाढीवर जिवाणूचा प्रादुर्भाव होतो व यात दुर्गंधी येते.
  • कर्करोगाच्या वाढीवर माश्या बसतात व असडी पडते.
  • हा कर्करोग शरीरात पसरणारा असल्यामुळे वेळीच लक्ष्य न दिल्यास शरीराच्या इतर अवयवात पसरू शकतो.

रोग कसा ओळखावा
शिंगाचा कर्करोग हा प्रामुख्याने लक्षणावरून उदा., शिंग वाकडे होणे, हलणे, नाकातून येणारा स्राव, शिंग घासणे अदीवरून केले जाते. जनावराच्या शिंगाच्या ‘क्ष’ किरण तपासणीत शिंगाच्या आतील पोकळ भागात पेशींची वाढ दिसते जी कर्करोग दर्शवते. या रोगाचे निश्चित निदान प्रयोगशाळेत कर्करोगाच्या वाढीच्या तपासणीवरून केले जाते.

उपचार

  • वरीलपैकी कोणतेही लक्षण दिसताच तत्काळ पशुवैद्यकाशी संपर्क साधून उपचार करावेत.
  • शिंगावर शस्त्रक्रिया करून शिंग बुडातून कर्करोगासहित काढले जाते. या रोगाचा इतर अवयवात प्रादुर्भाव झाल्यावर किंवा पसरल्यावर शस्त्रक्रियेचा फायदा होत नाही.
  • शिंगाचा कर्करोगावर व्हिनक्रिस्टिसिनसारखी कर्करोग विरोधी औषधे काम करतात असे आढळले आहे.

कर्करोग कसा टाळावा
कडक उन्हात बैलांना काम न देणे, शिंगे साळू नये, शिंगाना रंग न लावणे, बैलांना शेतात काम करताना मानेवरचे जू सतत शिंगावर आदळू नये म्हणून रबराचे अवरण जुवावर देणे आदी प्रतिबंधात्मक उपाय करता येतील.

संपर्क ः डॉ. गिरीश यादव, ७६६६८०८०६६
(मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालय परळ, मुंबई)

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वाढवा...दुधाळ जनावरांची योग्य देखभाल व योग्य नियोजन...
दुधातील घटकांवर परिणाम करणारे घटक दुधातील स्निग्ध पदार्थ व एसएनएफ यांच्या...
दुग्धोत्पादन, प्रजननासाठी खनिज मिश्रणेजनावरांना हिरवा अाणि वाळलेला चारा पुरेशा प्रमाणात...
टंचाई टाळण्यासाठी चाऱ्याचे नियोजन अावश्...भविष्यातील चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध...
योग्य उपचाराने दूर करा मायांग बाहेर...दुधाळ जनावरांतील गायी व म्हशींमध्ये विण्यापूर्वी...
पोळ्याला घ्या बैलांची काळजीबैलपोळ्यादिवशी बैलांना अंघोळ घातली जाते व त्यांना...
शेळ्यांच्या अाहारातील झाडपाल्याचे...शेळ्या झाडपाला खूप आवडीनं खातात. त्यामुळे शेतातील...
कुक्कुटपालन सल्ला कोंबड्यांना पावसाळ्यातील वातावरणामुळे विविध...
बाह्य परजीवींच्या नियंत्रणासाठी गोठ्यात...जनावरांच्या शरीरावर, केसांमध्ये अाढळणाऱ्या बाह्य...
योग्य व्यवस्थापनातून कमी होते मिथेन...जनावरे खाल्लेला चारा रवंथ करतात. खाद्य खाताना...
गुणवत्तापूर्ण दूध उत्पादनाची सूत्रेजास्त दूध व फॅट मिळवण्यासाठी तसेच त्यापासून विविध...
खाद्य व्यवस्थापनात साधली प्रति किलो १८...निरा (जि. पुणे) येथील पंडित चव्हाण यांच्याकडे...
शेततळ्यातील मत्स्यपालन यशस्वी करण्याची...अगदी जिरायती क्षेत्रातही २ ते १० गुंठ्यांपर्यंत...
शेळ्यांना आहे वर्षभर मार्केटसांगली जिल्ह्यातील बामणी (ता. खानापूर, सांगली)...
रेशीम उद्योगाने आणली कौटुंबिक स्थिरता पूर्वी पूरक म्हणून सुरू केलेला रेशीम उद्योग आता...
वेळीच करा जनावरांमधील आंत्र परोपजीवींचे...आंत्रपरोपजीवीच्या प्रादुर्भावामुळे जनावरांची भूक...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वंधत्व...जनावरातील वंधत्वामुळे मोठ्या प्रमाणात नुकसान सहन...
स्वच्छता, लसीकरणातून कमी करा शेळ्यांतील...शेळ्यांची सर्वात जास्त काळजी पावसाळ्यामध्ये...
ओळखा जनावरांमधील सर्पदंश...पावसाळ्यात शेती, गोठ्याच्या आजूबाजूच्या परिसरात...
जनावरांना खुराकासोबत द्या बायपास फॅट,...संतुलित पशुखाद्यामध्ये प्रथिने, पिष्टमय पदार्थ,...