agriculture news in marathi, detection of horn cancer in livestock | Agrowon

अोळखा जनावरांतील शिंगाचा कर्करोग
डॉ. गिरीश यादव, डॉ. अमोल यमगर
मंगळवार, 8 मे 2018

शिंगाचा कर्करोग साधारणपणे ५ ते १० वर्षे वयोगटातील मोठ्या जनावरांना होतो; परंतु वयस्कर जनावरातसुद्धा हा रोग आढळत आहे. जनावरातील शिंगाचा कर्करोग किंवा भिरूड हा रोग भारतात प्रथम १९०५ साली मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालयात आढळला. कडक उन्हात शेतात विविध कामांसाठी वापरले जाणारे बैल उदा. खिल्लार, कांकरेज, गीर, देवणी, लाल कंधारी इ. रोगास जास्त बळी पडतात. गाईमध्ये हा रोग तुलनेने कमी प्रमाणात होतो. तसेच म्हशी व मेंढ्या यांनाही हा रोग कमी प्रमाणात होतो.

शिंगाच्या कर्करोगाची कारणे

शिंगाचा कर्करोग साधारणपणे ५ ते १० वर्षे वयोगटातील मोठ्या जनावरांना होतो; परंतु वयस्कर जनावरातसुद्धा हा रोग आढळत आहे. जनावरातील शिंगाचा कर्करोग किंवा भिरूड हा रोग भारतात प्रथम १९०५ साली मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालयात आढळला. कडक उन्हात शेतात विविध कामांसाठी वापरले जाणारे बैल उदा. खिल्लार, कांकरेज, गीर, देवणी, लाल कंधारी इ. रोगास जास्त बळी पडतात. गाईमध्ये हा रोग तुलनेने कमी प्रमाणात होतो. तसेच म्हशी व मेंढ्या यांनाही हा रोग कमी प्रमाणात होतो.

शिंगाच्या कर्करोगाची कारणे

  • शेतात उन्हात काम करीत असताना प्रखर सूर्यकिरणांमधील अतिनील किरणामुळे शिंगाचा कर्करोग होतो.
  • शिंगाच्या बुडाच्या भागास सतत जळजळ होते.
  • शिंगास रंग लावणे, रंगातील विषारी पदार्थांमुळे शिंगामध्ये सतत जळजळ होते, त्यामुळे हा रोग होऊ शकतो.
  • शिंगाचा कर्करोग होण्याचे निश्चित कारण नाही; परंतु शेतात कामासाठी जुंपलेल्या बैलास शिंगाच्या पाठीमागच्या भागास सतत मानेवरील जुवाचा मार लागणे.
  • बरेच विषाणूही हा रोगासाठी कारणीभूत ठरतात.
  • वयस्कर जनावरांस हा रोग जास्त प्रमाणात होतो. नुकतेच मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालयात २२ वर्षे वयाच्या खिल्लार बैलात हा रोग दिसून आला.
  • खच्चीकरण केलेल्या बैलामध्ये हा रोग होण्याचे प्रमाण जास्त आहे.
  • शिंगे आकर्षक दिसण्यासाठी ती साळली जातात यामुळे शिंगाला इजा होते व हा रोग होतो.

शिंंगाचा कर्करोग कसा होतो
जनावरांचे शिंग हे बुडास जाड टोकास निमुळते असते. शिंगाचा बाहेरील भाग हा टणक आवरणाने बनलेला असतो, तर आतील भाग पोकळ असून, अनियमित असतो. तो मस्तकाच्या हाडाला जोडलेला असतो. जनावरांच्या शिंगाचा आतील पोकळ भागात या रोगाची सुरवात होते, नंतर हा कर्करोग शिंगाचा पोकळ भाग पूर्णपणे व्यापून टाकतो शिंगाच्या बुडासही तो पसरतो.

लक्षणे

  • शिंगास वेदना होतात.
  • जनावर सतत डोके हलवते.
  • जनावर झाडास शिंग घासते.
  • कर्करोग झालेल्या शिंगावर हलके मारून पाहिल्यावर त्यातून भद् भद आवाज येतो असा आवाज निरोगी शिंगातून येत नाही.
  • ज्या बाजूच्या शिंगास कर्करोग झाला आहे त्या बाजूच्या नाकपुडीतून रक्तमिश्रित स्राव येतो. असा स्राव शिंगाच्या बुडामधूनही येतो.
  • कर्करोग झालेले शिंग एका बाजूला झुकते .
  • रोगाचे प्रमाण जास्त असल्यास शिंग हलते थोड्याशा माराने गळून पडते.
  • शिंग तुटल्यावर कोबीसारखी कर्करोगची वाढ दिसते रक्तस्राव होतो.
  • अशा कर्करोगाच्या वाढीवर जिवाणूचा प्रादुर्भाव होतो व यात दुर्गंधी येते.
  • कर्करोगाच्या वाढीवर माश्या बसतात व असडी पडते.
  • हा कर्करोग शरीरात पसरणारा असल्यामुळे वेळीच लक्ष्य न दिल्यास शरीराच्या इतर अवयवात पसरू शकतो.

रोग कसा ओळखावा
शिंगाचा कर्करोग हा प्रामुख्याने लक्षणावरून उदा., शिंग वाकडे होणे, हलणे, नाकातून येणारा स्राव, शिंग घासणे अदीवरून केले जाते. जनावराच्या शिंगाच्या ‘क्ष’ किरण तपासणीत शिंगाच्या आतील पोकळ भागात पेशींची वाढ दिसते जी कर्करोग दर्शवते. या रोगाचे निश्चित निदान प्रयोगशाळेत कर्करोगाच्या वाढीच्या तपासणीवरून केले जाते.

उपचार

  • वरीलपैकी कोणतेही लक्षण दिसताच तत्काळ पशुवैद्यकाशी संपर्क साधून उपचार करावेत.
  • शिंगावर शस्त्रक्रिया करून शिंग बुडातून कर्करोगासहित काढले जाते. या रोगाचा इतर अवयवात प्रादुर्भाव झाल्यावर किंवा पसरल्यावर शस्त्रक्रियेचा फायदा होत नाही.
  • शिंगाचा कर्करोगावर व्हिनक्रिस्टिसिनसारखी कर्करोग विरोधी औषधे काम करतात असे आढळले आहे.

कर्करोग कसा टाळावा
कडक उन्हात बैलांना काम न देणे, शिंगे साळू नये, शिंगाना रंग न लावणे, बैलांना शेतात काम करताना मानेवरचे जू सतत शिंगावर आदळू नये म्हणून रबराचे अवरण जुवावर देणे आदी प्रतिबंधात्मक उपाय करता येतील.

संपर्क ः डॉ. गिरीश यादव, ७६६६८०८०६६
(मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालय परळ, मुंबई)

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
जनावरांच्या आरोग्यासाठी कॅल्शिअम...मांसपेशी, मज्जा संस्थेवर नियंत्रण, गर्भवाढी आणि...
योग्य वेळी करा लसीकरणजनावरांना रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची वाट न बघता...
थंड, ढगाळ अन् कोरड्या हवामानाची शक्यतामहाराष्ट्रावर १०१२ हेप्टापास्कल इतका हवेचा दाब...
दुधाच्या प्रकारानुसार बदलतात मानकेदुग्धजन्य पदार्थ उच्च गुणवत्तेचे व दर्जेदार...
वासरांसाठी योग्य अाहार, संगोपन पद्धतीवासराचा जन्म झाल्यानंतर त्याचा श्‍वासोच्छ्वास...
शेतीला दिली मधमाशीपालनाची जोडपरिसरातील पीकपद्धतीवर आधारित पूरक उद्योगाची जोड...
रोपवाटिका उद्योगात उत्तम संधीकोणत्याही पिकाचे किमान दीड ते दोन महिने आधी...
जनावरांच्या अाहारात बुरशीजन्य घटकांचा...अाहाराद्वारे जनावरांच्या शरीरात बरेच हानिकारक घटक...
मुरघासाचे फायदे, जनावरांसाठी वापरचाऱ्याच्या कमतरतेमुळे दूध उत्पादनामध्ये सातत्य...
जनावरांच्या आहारातील क्षारमिश्रणाचे...जनावरांच्या हाडांच्या वाढीसाठी दूध उत्पादनासाठी,...
पशूसल्लासध्या तापमानात वाढ झाली असल्यामुळे जनावरांमध्ये...
मुरघास : चाराटंचाईवर उत्तम पर्यायउन्हाळ्यामध्ये किंवा चारा तुटीच्या काळात...
उष्ण वातावरणात सांभाळा जनावरांनाअचानक वाढणाऱ्या उष्णतेमुळे जनावरांची अधिक काळजी...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
रेशीम कीटकांवर दिसतोय उझी माशीचा...सध्याच्या काळात पुणे, सातारा, लातूर, सोलापूर,...
दुधाळ जनावरांतील खुरांच्या आजाराचे...खुरांची योग्य काळजी व अचूक व्यवस्थापन यांमुळे...
कृषी व्यवसाय, उद्योगाकरिता व्यवहार्यता...कृषी व्यवसाय किंवा उद्योगामध्ये अपेक्षित उत्पन्न...
जनावरांसाठी पशुखाद्यापासून पोषक फीड...उत्पादन, उत्पादनकाळ, गाभणकाळ या बाबींचा विचार...
पोटफुगीपासून वाचवा जनावरांनाहिरव्या चाऱ्याचे अतिप्रमाणात सेवन केल्यामुळे...
वासरांमधील संसर्गजन्य अतिसारवासरांमधील अतिसार हा अनेक रोगांशी संबंधित आजाराची...