agriculture news in Marathi, Dr. Rajaram Deshmukh says villagewise programme need for soil fertility, Maharashtra | Agrowon

जमीन सुपीकतेसाठी गावनिहाय कार्यक्रम हवा : डॉ. राजाराम देशमुख
टीम अॅग्रोवन
शनिवार, 20 जानेवारी 2018

देशात हरितक्रांती अत्यावश्यक होती. मात्र, त्यात सुधारित वाण, पाणी आणि रासायनिक खते-कीटकनाशकांचा वापर वाढला. तेथूनच जमिनीचे आरोग्य बिघडण्यास सुरवात झाली. आता जमिनीला निरोगी ठेवण्यासाठी शेतकऱ्यांच्या सहभागातून गावनिहाय कार्यक्रम राबवावे लागणार आहेत.

देशात हरितक्रांती अत्यावश्यक होती. मात्र, त्यात सुधारित वाण, पाणी आणि रासायनिक खते-कीटकनाशकांचा वापर वाढला. तेथूनच जमिनीचे आरोग्य बिघडण्यास सुरवात झाली. आता जमिनीला निरोगी ठेवण्यासाठी शेतकऱ्यांच्या सहभागातून गावनिहाय कार्यक्रम राबवावे लागणार आहेत.

जमिनीची धूप थांबविण्यासाठी मृद्‍संधारणाची कामे करणे, पीक पद्धतीत बदल, हिरवळीची खते किंवा आंतरपिकांचा वापर, रासायनिक खतांचा संतुलित वापर, जिवाणू खतांच्या वापरात वाढ, असे ध्येय डोळ्यांसमोर ठेवून कामे करावी लागतील. राज्यात कृषी शिक्षण देताना देखील विद्यापीठे पहिल्या टप्प्यात आपले मेळावे, माहिती पुस्तिकांमधून जमिनीमध्ये कुजलेले शेणखत टाकण्याचा सल्ला देत होती, त्यामुळे सेंद्रिय कर्ब टिकून होता. काही दशकांपूर्वीचा विचार केल्यास मर्यादित सिंचन आणि पिकांची घनता देखील कमी होती. जादा उत्पादकता हा मुद्दा नव्हता.

हरितक्रांतीनंतरच जमिनीच्या आरोग्य व्यवस्थेत मोठे बदल झाले. गहू आणि भातासाठी उत्तर भारतात सुधारित वाण, भरपूर पाणी आणि खते- कीटकनाशकांचा वापर वाढला. तेथूनच जमिनीचे आरोग्य बिघडण्यास सुरवात झाली. हरितक्रांती ही अत्यावश्यक देखील होती. यामुळे उत्तर भारतात उत्पादकता वाढली. काही राज्यांमध्ये सेंद्रिय कर्ब चांगला आणि पाणी देखील होते. महाराष्ट्रात पाण्याची समस्या होती. सिंचनाची सुविधा असलेल्या गावांनी मात्र थेट उसाकडे मोर्चा वळविला. पाण्याचा अतिरेकी वापर व त्याला जोड रासायनिक खतांची मिळाली. जनावरांची संख्याही कमी झाली. त्यामुळे शेतजमिनीत कुजलेले खत देखील कमी जाऊ लागले. त्यातून जिवाणूंचा नाश होत गेला व जमिनीची सुपीकता ढासळली.

केंद्र व राज्य शासनाला आता जमिनींमधील जिवाणूवृद्धी तसेच सेंद्रियकर्ब वाढीसाठी विविध तंत्र किंवा योजना शेतकऱ्यांच्या दारात न्याव्या लागतील. जमिनीत जिवाणूंची संख्या कमी असल्यास आपण कोणतीही खते, कितीही वापरली तरी पिकांची उत्पादकता वाढणार नाही. उलट खते वाया जातील. जमिनीची पाणी धारण क्षमताच कमी झालेली असेल, तर कितीही पाणी दिले तरी मातीत पाणी थांबणार नाही, त्यामुळे सरकारने आता सिंचनाला दुय्यम आणि पाणी धरून ठेवणाऱ्या जमिनीच्या आरोग्य संवर्धनाला प्रथम प्राधान्य देण्याची गरज आहे.

- डॉ. राजाराम देशमुख, माजी कुलगुरू

इतर ताज्या घडामोडी
भाजीपाला पिकांची रोपवाटिका तयार करतानाभाजीपाला पिकांची रोपवाटिका करताना योग्य ती काळजी...
परभणीत फ्लाॅवर प्रतिक्विंटल २००० ते...परभणी ः येथील जुना मोंढा भागातील फळे भाजीपाला...
पुण्यात फुलांची ७ काेटींची उलाढालपुणे ः फूल उत्पादक शेतकऱ्यांची भिस्त असणाऱ्या...
योग्य प्रमाणातच वापरा युरियानत्र पानांच्या पेशीमध्ये हरित लवकाची निर्मिती...
वनस्पतीतील संजीवकांमुळे अवकाशातही...पोषक घटकांची कमतरता आणि गुरुत्वाकर्षण कमी असणे या...
राज्यातील काही भागात अंशतः ढगाळ वातावरणमहाराष्ट्राच्या पश्‍चिम किनारपट्टीवर म्हणजेच कोकण...
सांगली जिल्हा बॅंकेला कर्जमाफीसाठी...सांगली ः राज्य शासनाच्या छत्रपती शिवाजी महाराज...
गूळ, बेदाणा, काजू महोत्सवास पुणे येथे...पुणे : दिवाळीच्या निमित्ताने ग्राहकांना रास्त...
'सरकारला दुष्काळाची दाहकता लक्षात येईना'पुणे  : यंदा ऑक्टोबर महिन्यातच धरणांमधील...
कर्नाटकात दुष्काळ जाहीर, मग...मुंबई  : ग्रामीण महाराष्ट्र दुष्काळात...
ऊसतोड मजूर महामंडळाला शंभर कोटींचा निधी...बीड   : याआधीच्या सरकारने दहा वर्षांत अडीच...
हिवरेबाजारमध्ये मांडला पाण्याचा ताळेबंदनगर  ः आदर्श गाव हिवरेबाजारमध्ये...
माण, खटाव तालुक्यांत पाणीटंचाई वाढलीसातारा   ः रब्बी हंगामाच्या तोंडावर पाऊस...
पुणे जिल्ह्यात खरिपात ६९ टक्के पीक...पुणे ः यंदा पाऊस वेळेवर न झाल्याने शेतकऱ्यांकडून...
बुलडाणा जिल्ह्यात १ लाख ६५ हजार...बुलडाणा  ः या रब्बी हंगामात जिल्ह्यात एक लाख...
यवतमाळ जिल्ह्यात जिल्हा प्रशासन उभारणार...यवतमाळ  ः शेतीला पूरक व्यवसायाची जोड देत...
अकोल्याला रब्बीसाठी हरभऱ्याचे वाढीव...अकोला  ः जिल्ह्यात रब्बी हंगामासाठी...
दुष्काळाची व्यथा मांडताना महिला...निल्लोड, जि. औरंगाबाद : विहिरींनी तळ गाठला, मक्‍...
कोल्हापूर जिल्ह्यात खरीप पिकांच्या...कोल्हापूर  : खरीप पिकांची काढणी वेगात...
सोलापुरातील अडचणीतील शेतकऱ्यांसाठी आश्‍...सोलापूर  ः सोलापूर जिल्ह्यात दुष्काळाची...