agriculture news in Marathi, Dr. Rajaram Deshmukh says villagewise programme need for soil fertility, Maharashtra | Agrowon

जमीन सुपीकतेसाठी गावनिहाय कार्यक्रम हवा : डॉ. राजाराम देशमुख
टीम अॅग्रोवन
शनिवार, 20 जानेवारी 2018

देशात हरितक्रांती अत्यावश्यक होती. मात्र, त्यात सुधारित वाण, पाणी आणि रासायनिक खते-कीटकनाशकांचा वापर वाढला. तेथूनच जमिनीचे आरोग्य बिघडण्यास सुरवात झाली. आता जमिनीला निरोगी ठेवण्यासाठी शेतकऱ्यांच्या सहभागातून गावनिहाय कार्यक्रम राबवावे लागणार आहेत.

देशात हरितक्रांती अत्यावश्यक होती. मात्र, त्यात सुधारित वाण, पाणी आणि रासायनिक खते-कीटकनाशकांचा वापर वाढला. तेथूनच जमिनीचे आरोग्य बिघडण्यास सुरवात झाली. आता जमिनीला निरोगी ठेवण्यासाठी शेतकऱ्यांच्या सहभागातून गावनिहाय कार्यक्रम राबवावे लागणार आहेत.

जमिनीची धूप थांबविण्यासाठी मृद्‍संधारणाची कामे करणे, पीक पद्धतीत बदल, हिरवळीची खते किंवा आंतरपिकांचा वापर, रासायनिक खतांचा संतुलित वापर, जिवाणू खतांच्या वापरात वाढ, असे ध्येय डोळ्यांसमोर ठेवून कामे करावी लागतील. राज्यात कृषी शिक्षण देताना देखील विद्यापीठे पहिल्या टप्प्यात आपले मेळावे, माहिती पुस्तिकांमधून जमिनीमध्ये कुजलेले शेणखत टाकण्याचा सल्ला देत होती, त्यामुळे सेंद्रिय कर्ब टिकून होता. काही दशकांपूर्वीचा विचार केल्यास मर्यादित सिंचन आणि पिकांची घनता देखील कमी होती. जादा उत्पादकता हा मुद्दा नव्हता.

हरितक्रांतीनंतरच जमिनीच्या आरोग्य व्यवस्थेत मोठे बदल झाले. गहू आणि भातासाठी उत्तर भारतात सुधारित वाण, भरपूर पाणी आणि खते- कीटकनाशकांचा वापर वाढला. तेथूनच जमिनीचे आरोग्य बिघडण्यास सुरवात झाली. हरितक्रांती ही अत्यावश्यक देखील होती. यामुळे उत्तर भारतात उत्पादकता वाढली. काही राज्यांमध्ये सेंद्रिय कर्ब चांगला आणि पाणी देखील होते. महाराष्ट्रात पाण्याची समस्या होती. सिंचनाची सुविधा असलेल्या गावांनी मात्र थेट उसाकडे मोर्चा वळविला. पाण्याचा अतिरेकी वापर व त्याला जोड रासायनिक खतांची मिळाली. जनावरांची संख्याही कमी झाली. त्यामुळे शेतजमिनीत कुजलेले खत देखील कमी जाऊ लागले. त्यातून जिवाणूंचा नाश होत गेला व जमिनीची सुपीकता ढासळली.

केंद्र व राज्य शासनाला आता जमिनींमधील जिवाणूवृद्धी तसेच सेंद्रियकर्ब वाढीसाठी विविध तंत्र किंवा योजना शेतकऱ्यांच्या दारात न्याव्या लागतील. जमिनीत जिवाणूंची संख्या कमी असल्यास आपण कोणतीही खते, कितीही वापरली तरी पिकांची उत्पादकता वाढणार नाही. उलट खते वाया जातील. जमिनीची पाणी धारण क्षमताच कमी झालेली असेल, तर कितीही पाणी दिले तरी मातीत पाणी थांबणार नाही, त्यामुळे सरकारने आता सिंचनाला दुय्यम आणि पाणी धरून ठेवणाऱ्या जमिनीच्या आरोग्य संवर्धनाला प्रथम प्राधान्य देण्याची गरज आहे.

- डॉ. राजाराम देशमुख, माजी कुलगुरू

इतर ताज्या घडामोडी
सांगलीतील ९० टक्के द्राक्ष हंगाम उरकलासांगली : जिल्ह्यातील यंदाचा द्राक्ष हंगाम ९०...
फरारी द्राक्ष व्यापाऱ्यास शेतकऱ्यांनी...नाशिक  ः चालू वर्षाच्या हंगामात जिल्ह्यातील...
औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघातील प्रचार...औरंगाबाद : औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघातील...
सध्याचे सरकार म्हणजे लबाडाचे आवतन : पवारनगर : सध्याचे केंद्र सरकार म्हणजे लबाडाचे आवतन...
सिंचनाच्या पाण्याचे मोजमाप करण्याच्या...शेतीमध्ये पाणी हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक असून,...
परभणीत वांगी प्रतिक्विंटल १००० ते २५००...परभणी : येथील पाथरी रस्त्यावरील फळे भाजीपाला...
मतदान केंद्रावरील रांगेपेक्षा...सोलापूर  : सोलापूर लोकसभा मतदारसंघात सर्वत्र...
अवकाळीचा सोलापूर जिल्ह्याला मोठा फटकासोलापूर : जिल्ह्याला गेल्या चार महिन्यांत अधून-...
मंठा तालुक्यात वादळी वाऱ्याने नुकसानमंठा, जि. जालना  : तालुक्यात मंगळवारी ( ता....
पुणे विभागातील दोन लाख हेक्टरवरील ऊस...पुणे  ः गेल्या चार ते पाच महिन्यांपासून पुणे...
मराठवाड्यातील मतदान टक्केवारीत किंचित घटबीड, परभणी : मराठवाड्यातील बीड, उस्मानाबाद,...
सातारा जिल्‍ह्यातील ऊस उत्पादकांना...सातारा  ः जिल्ह्यातील सह्याद्री कारखान्याचा...
म्हैसाळ योजनेत २२ पंपांद्वारे उपसासांगली : म्हैसाळ योजनेच्या पंपांची संख्या विक्रमी...
दिग्गजांच्या सभांनी तापणार साताऱ्यातील...सातारा : सातारा लोकसभा मतदारसंघातील राजकीय...
प्रभावी अपक्ष उमेदवारांमुळे लढती रंगतदारमुंबई : राज्यात तिसऱ्या आणि चौथ्या टप्प्यातील २१...
राज्यात काकडी प्रतिक्विंटल ४००ते २०००...नाशिकला काकडी प्रतिक्विंटल १२५० ते १७५० रुपये...
धनगर समाज भाजपच्याच पाठीशी ः महादेव...सांगली  : मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस हेच...
ऊस गाळपात इंदापूर कारखान्याची आघाडी पुणे  : जिल्ह्यात सर्व १७ साखर कारखान्यांनी...
निवडणुकीमुळे चाराटंचाईकडे दुर्लक्ष;...पुणे  : निवडणुकीची रणधुमाळी सुरू असताना...
नाशिक जिल्ह्यात चारा छावण्यांसाठी...नाशिक  : जिल्ह्यातील टंचाईच्या झळा तीव्र होत...