वाहतूक वाढवा, व्यापार वाढेल
विजय सुकळकर
मंगळवार, 29 ऑगस्ट 2017

शेतकऱ्यांना वाहतुकीसाठी स्वस्तातील पर्याय उपलब्ध झाल्यास विक्री साखळी मोडीत काढीत ते दूरच्या बाजारपेठेत आपली फळे स्वत: पाठवू शकतील. 

महाराष्ट्र हे द्राक्ष, डाळिंब, आंबा, केळी, संत्रा या फळपिकांच्या उत्पादनात देशात आघाडीवर आहे. राज्यात पेरू, सीताफळ, बोर, आवळा या फळपिकांचे उत्पादनही बऱ्यापैकी होते. मिश्र शेती अथवा एकात्मिक शेती म्हणून राज्यातील शेतकऱ्यांनी फळबाग लागवडीचा स्वीकार केला आहे. त्यास फळबाग लागवड योजनेचा मोठा हातभार लागला. अधिक उत्पादनाबरोबर राज्यातील शेतकरी फळांचा दर्जाही उत्तम राखतो.

राज्यात उत्पादित फळांना देशांतर्गत तसेच विदेशी बाजारपेठांमध्ये मोठी मागणी आहे. परंतु, विक्री साखळीतील सोयीसुविधांअभावी बहुतांश फळे देशांतर्गत तसेच विदेशी बाजारातही पोचत नाहीत. मोठ्या मध्यस्थांच्या साखळीने काही फळे बाजारात पोचतात. तसेच फळांची सध्याची वाहतूक ही प्रामुख्याने रस्त्याने (ट्रक, टेम्पो) होते. मध्यस्थांची मोठी साखळी आणि महागडी वाहतूक यामुळे फळांचे दर उत्पादकांना मिळणाऱ्या दराच्या चार-पाच पटीने अधिक असतात.

एकीकडे हवामान बदलाच्या काळात फळपिकांवर येणाऱ्या रोग-किडींमुळे उत्पादन खर्च वाढतो आहे. मात्र, फळपिकांना मागणीच नाही, असे भासवून व्यापारी अत्यंत कमी दराने फळपिकांची खरेदी करीत असल्याने फळ उत्पादकांचे अर्थकारण कोसळत आहे. दुसरीकडे मध्यस्थांची मोठी साखळी आणि लॉजिस्टीक खर्च वाढल्याने ग्राहकांना फळे खरेदी करणे परवडेनासे झाले आहे.

द्राक्ष, आंबा, डाळिंब, केळी आदी फळपिकांचे अत्यंत मेहनतीने निर्यातक्षम उत्पादन शेतकरी घेतो. परंतु, फळांच्या निर्यातीतही दरवेळेस काही ना काही अडचणी येतात. अशावेळी रस्ते वाहतुकीला लोह, जल, हवाई वाहतूक असे पर्याय उपलब्ध करून देशभर विक्री साखळी उभी केली जाणार, अशी घोषणा केंद्रीय रस्ते विकास वाहतूकमंत्री नितीन गडकरी यांनी महाराष्ट्र राज्य द्राक्ष बागायतदार संघाच्या अधिवेशनात केली. हे काम तत्काळ हाती घेऊन ठराविक कालमर्यादेत पूर्ण करायला हवे. 

मागील दोन-तीन वर्षांतील फळ उत्पादकांचे विक्री आणि दराबाबतचे अनुभव अत्यंत वाईट आहेत. द्राक्ष, डाळिंबासारखी फळेपिके मोठ्या मेहनतीने आणि खूप खर्च करून शेतकरी पिकवितो. परंतु, बाजारात ही फळे मातीमोल भावाने विकावी लागत आहेत. गंभीर बाब म्हणजे आपला शेतमाल वाहतूक खर्च अमेरिका, युरोपियन देशांपेक्षाही अधिक असल्याचे दिसते.

शेतकऱ्यांना वाहतुकीसाठी स्वस्तातील पर्याय उपलब्ध झाल्यास विक्री साखळी मोडीत काढीत ते दूरच्या बाजारपेठेत आपली फळे स्वत: पाठवू शकतील. असे झाल्यास त्यांना अधिक दर मिळण्याबरोबर ग्राहकांनाही परवडणाऱ्या दरात फळे उपलब्ध होतील. केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांची जल वाहतुकीची संकल्पना चांगली आहे. देशाला लाभलेला मोठा समुद्र किनारा नद्यांचे विस्तृत जाळे यातून देशांतर्गत वाहतूक सुलभ आणि स्वस्त होऊ शकते.

मेजर-मायनर पोर्ट एकमेकांना जोडून तेथे वाहतूक, साठवणुकीच्या अद्ययावत सोयीउपलब्ध करून द्याव्या लागतील. बारमाही वाहणाऱ्या नद्यांद्वारेही छोटी छोटी बंदरे निर्माण करून जलवाहतूक सुरू करायला हवी. देशात रेल्वेचे जाळेही चांगले पसरले आहे. फळांच्या क्‍लष्टरनिहाय रेल्वे वाहतुकीचा विस्तार करून फळांची वाहतूक वाढवावी लागेल. बाजारात विविध प्रकारची फळे उपलब्ध होऊ लागली म्हणजे ग्राहकांची मागणी वाढणार आहे. असे असले तरी फळांचे आहारातील महत्त्व विषद करून लोकांची फळे खाण्याची सवयही वाढवावी लागेल. याकरिता देशांतर्गत बाजारपेठांमध्येही फळांचे ब्रॅंडिंग करावे लागेल.

निर्यातीद्वारेही फळांना अधिक दर मिळून उत्पादकांचा फायदा होतो. कृषी, वाणिज्य मंत्रालय, अपेडा, निर्यात कंपन्या यांच्या एकत्रित प्रयत्नातून आपली दर्जेदार फळे जगाच्या बाजारपेठेत कशी पोचतील, हेही पाहावे लागेल. असे झाल्यास देशातील फळ उत्पादकांना अच्छे दिन येतील, यात शंका नाही. 

इतर संपादकीय
नियोजनातून उतरेल भारनियमनाचा भारअतिवृष्टी व नैसर्गिक आपत्तींमुळे औष्णिक वीज...
सर्वसमावेशक विकासाच्या केवळ गप्पाचइंदिरा गांधींच्या सत्ताकाळात देशात हरितक्रांती...
भांडवल संचयासाठी शेतीची लूटमाझी वडिलोपार्जित ५० एकर शेती आहे. कमाल जमीन...
खुल्या निर्यातीचा लाभ कोणास?तुर, मूग, उडीद डाळींवरील निर्यातबंदी उठविण्याचा...
पीक, पूरक उद्योगांवर दिसतोय...सद्यस्थितीमध्ये दर वर्षी कमाल व किमान...
ओझोनला जपा तो आपल्याला जपेलवातावरणात तपांबर (ट्रोपोस्पीअर) हा ...
‘कॉर्पोरेट फार्मिंग’च्या यशासाठी...सध्याच्या शेतीत उद्भवणाऱ्या बहुतांश समस्यांचे मूळ...
अल्प दिलासा की शाश्‍वत आधार?महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या...
'सेस'चा विळखा कधी सुटणार? राज्यात पोल्ट्री व्यावसायिक शेतकऱ्यांना आणि...
आता मदार रब्बीवर मॉन्सून यावर्षी उशिरा परतणार, असा अंदाज हवामान...
बाजार स्वातंत्र्यातूनच होईल शेतकरी...मी १९४९ ते २०१० ही ६१ वर्षे मजुरांसोबत   ...
स्वागतार्ह साक्षात्कारदेशातील मोठ्या बॅंकांचा एनपीए (अनुत्पादक कर्ज)...
स्वातंत्र्याच्या सत्तरीतील शेतीस्वातंत्र्याचा एकाहत्तरावा वर्धापनदिन देशभर...
सहकारी चळवळीचे दायित्व शासनावरच शेतकऱ्यांना साधारण गरजेपुरते कर्ज दिल्यास पिकांची...
एक फसलेला निर्णय नोटाबंदी हा मोदी सरकारचा धाडसी...
कुपोषणाचे मूळ दारिद्य्रात शास्त्रज्ञांचे प्रयत्न,...
संशोधनातून वाढेल निलगिरी मधोत्पादनअॅग्रोवनमधल्या लेख मालिकेतील माझा पहिला लेख...
लोकहो, जागे व्हाएक साधा सरळ माणूस होता. नेहमीच्या परिचयाचा. अचानक...
आत्महत्या रोखण्यासाठी भगीरथ प्रयत्नांची...एकतृतीयांश भाग दुष्काळी असणाऱ्या आपल्या राज्यात...