agriculture news in marathi, Gujrat pattern has controlled bollworm issue and increased productivity again | Agrowon

बोंड अळीचे संकट गुजरातने पेलले
चंद्रकांत जाधव
बुधवार, 14 मार्च 2018

जळगाव : कापूस लागवडीखालील क्षेत्र महाराष्ट्राच्या तुलनेत सुमारे १५ लाख हेक्‍टरने कमी असतानाही गुजरातेत यंदा १०४ लाख गाठींचे (एक गाठ १७० किलो रुई) उत्पादन झाले आहे. कापसाखालील अधिकाधिक क्षेत्राला सूक्ष्मसिंचनाची सुविधा आणि बोंड अळीच्या निर्मूलनासाठी राबविलेला ‘गुजरात पॅटर्न’ या बाबी गुजरातचे कापूस उत्पादन वाढविण्यासाठी मोठे बळ देणाऱ्या ठरल्या आहेत. 

जळगाव : कापूस लागवडीखालील क्षेत्र महाराष्ट्राच्या तुलनेत सुमारे १५ लाख हेक्‍टरने कमी असतानाही गुजरातेत यंदा १०४ लाख गाठींचे (एक गाठ १७० किलो रुई) उत्पादन झाले आहे. कापसाखालील अधिकाधिक क्षेत्राला सूक्ष्मसिंचनाची सुविधा आणि बोंड अळीच्या निर्मूलनासाठी राबविलेला ‘गुजरात पॅटर्न’ या बाबी गुजरातचे कापूस उत्पादन वाढविण्यासाठी मोठे बळ देणाऱ्या ठरल्या आहेत. 

कॉटन असोसिएशन ऑफ इंडियासह, कापूस सल्लागार मंडळाने (सीएबी) गुजरातमध्ये देशात सर्वाधिक कापूस उत्पादन आल्याचे स्पष्ट केले आहे. याच वेळी गुजरातने महाराष्ट्रातून फेब्रुवारीअखेरपर्यंत एक कोटी क्विंटल कापूस आयात केला. अर्थातच सुमारे २० लाख गाठींचा कापूस गुजरातने महाराष्ट्रातून घेतला. यामुळेही गुजरातचे उत्पादन वाढल्याचे दिसत आहे, असा दावा खानदेश जीन प्रेस कारखानदार असोसिएशनचे माजी अध्यक्ष अरविंद जैन यांनी ‘ॲग्रोवन’शी बोलताना केला. 

गुजरातमधील कापूस उत्पादनाबाबत जमेच्या बाजू
बडोदा कृषी विद्यापीठाने शोधलेल्या देशी सुधारित कापूस वाणांचा चांगला प्रसार झाला. पूर्ण सौराष्ट्र, मध्य गुजरातेत कापसाखालील क्षेत्र अधिक होते. जुनागड, राजकोटचा कापूस देशात सर्वाधिक गुणवत्तापूर्ण ठरला. महाराष्ट्रालगतच्या तापी जिल्ह्यात काही प्रमाणात कापूस लागवड होती. गुजरातमधील कापसाखालील ८० टक्के क्षेत्र ओलिताखाली असून, सूक्ष्मसिंचन तंत्रज्ञानाचा १०० टक्के वापर तेथे झाला. २०१४ - १५ मध्ये तेथे सर्वप्रथम बोंड अळी आली. मोठे नुकसान झाले. लागलीच तेथील सरकारने गुलाबी बोंड अळीला रोखण्यासाठी २१ कोटी रुपये खर्चाचा आराखडा मंजूर केला. शेतकऱ्यांना एक लाखांवर कामगंध सापळ्यांचे मोफत वितरण केले. जिनींग प्रेसिंग कारखाने, सूतगिरण्यांमध्ये कामगंध सापळे लावले. बोंड अळीबाबत प्रीव्हेंटिव्ह कार्यक्रमावर दोन वर्षे भर दिला. कापूस बियाणे उत्पादक व पुरवठादारांवरही जबाबदारी टाकली. निधी उभारला. बोंड अळी निर्मूलनाच्या या कार्यक्रमाला आता गुजरात पॅटर्न म्हणून ओळखले जात आहे. यामुळे २०१७-१८ च्या हंगामात गुलाबी बोंड अळी सौराष्ट्रमध्ये नव्हती. महाराष्ट्रालगत तापी जिल्ह्यात किरकोळ स्वरूपात गुलाबी बोंड अळी आली. यामुळे उत्पादकता हेक्‍टरी ८०० किलो रुईपर्यंत तेथे पोचली आहे. काही शेतकरी तर एकरी २५ क्विंटल कापूस घेऊ शकले आहेत, अशी माहिती मिळाली. 

महाराष्ट्रातील कापसाला फटका बसण्याची कारणे
२०१७-१८ चा हंगाम कापूस उत्पादकांना कर्जबाजारी करणारा ठरला. सुरवातीलाच पावसाच्या लहरीपणाचा फटका बसला. दुबार पेरणी झाली. नंतर ऑक्‍टोबरमध्ये गुलाबी बोंड अळी एवढी आली की पूर्वहंगामी कापसाखालील क्षेत्र रिकामे करावे लागले. फरदड कापूस अपवाद वगळता कुठेही नव्हता. बुलडाणा व विदर्भातील उर्वरित सातपुडा पर्वतालगतच्या भागातून मध्य प्रदेशात कापूस गेला. खानदेश व मराठवाड्यातील औरंगाबादमधील काही भागांतून गुजरातेत कापूस अधिक गेला. यवतमाळ आणि मराठवाड्यातून तेलंगणात कापूस मोठ्या प्रमाणात गेला. यामुळे गाठींच्या उत्पादनात महाराष्ट्रात मागे दिसत आहे. तर कापसाखालील सुमारे २२ टक्के क्षेत्रच ओलिताखाली होते. यामुळे उत्पादकता अपेक्षेनुसार गाठता आली नाही, असे लोणखेडा (ता. शहादा, जि. नंदुरबार) येथील लोकनायक जयप्रकाश नारायण सहकारी सूतगिरणीचे अध्यक्ष दीपकभाई पाटील यांनी सांगितले. 

कापूस लागवड क्षेत्र
देशातील : १२० लाख हेक्‍टर
महाराष्ट्र : ४१ लाख ४९ हजार हेक्‍टर
गुजरात : २६ लाख हेक्‍टर

कापूस उत्पादन
(उत्पादन गाठींमध्ये, एक गाठ १७० किलो रुई)

महाराष्ट्र : ८१ लाख
गुजरात : १०४ लाख
मध्य प्रदेश - २१ लाख
हरियाना - २४ लाख
राजस्थान - २१ लाख
पंजाब - ११ लाख
तेलंगणा - ५३ लाख
तमिळनाडू - ४ लाख
इतर राज्ये - ४ लाख

(माहिती स्रोत ः कॉटन असोसिएशन ऑफ इंडिया)

इतर अॅग्रो विशेष
बॅंकेच्या चकरा अन् कागदपत्रांच्या...धुळे ः मागील दोन - तीन महिन्यांपासून पीककर्जासाठी...
‘ई-नाम’मधील १४५ बाजार समित्यांसाठी हवेत...पुणे ः शेतकऱ्यांना त्यांचा शेतीमाल देशातंर्गत...
सुमारे साठ एकरांवर ‘ड्रीप अॅटोमेशन’पाणी व खतांचा काटेकोर वापर करण्याबाबत अनेक शेतकरी...
भारताकडून अमेरिकेच्या हरभरा, तुरीच्या...नवी दिल्ली ः अमेरिकेने भारतातून आयात होणाऱ्या...
राज्यात अनेक ठिकाणी जोरदार पावसाची हजेरीपुणे ः राज्यातील अनेक भागांत शुक्रवारी (ता. २२)...
माॅन्सून पुढे सरकण्यास अनुकूल स्थितीपुणे : माॅन्सूनला राज्यातून पुढे सरकण्यास अनुकूल...
राज्यात आजपासून प्लॅस्टिकबंदी...मुंबई : राज्य सरकारच्या प्लॅस्टिकबंदीच्या...
धान्याला कीड लागताच सेन्सर देणार माहितीकऱ्हाड, जि. सातारा : साठवणूक केलेल्या ठिकाणी अथवा...
साखर निर्यातीचा कोटा ८० लाख टन करण्याची...कोल्हापूर : साखर निर्यातीची कोटा ८० लाख टन करावा...
सुकाणू समितीच्या कार्यकारिणीची जवळगाव...अंबाजोगाई, जि. बीड : शेतकरी संघटना व सुकाणू...
शेती म्हणजे तोटा हे सूत्र कधी बदलणार? शेती कायम तोट्यात कंटूर मार्करचे संशोधक व शेती...
‘ई-नाम’ची व्याप्ती सर्वांच्या...स्पर्धाक्षम, पारदर्शक व्यवहारातून शेतीमालास अधिक...
कांदा बाजारात दरवाढीचे संकेतनाशिक : राजस्थान व मध्य प्रदेशमध्ये...
उपराष्ट्रपती आज बारामतीतबारामती ः उपराष्ट्रपती वेंकय्या नायडू शुक्रवारी (...
शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीसाठी बहुस्तरीय...पुणे ः शेती क्षेत्राच्या विकासासाठी सिंचन,...
कापूस बाजारात भारताला संधीन्यूयाॅर्क ः चालू कापूस हंगामात पिकाला फटका...
मॉन्सून सक्रिय होण्यास प्रारंभ पुणे  ः अरबी समुद्र आणि हिंदी महासागर...
थकली नजर अन्‌ पाय...औरंगाबाद : घोषणा झाली, पण काय व्हतंय कुणास ठाऊक,...
हास्य योगाद्वारे सरकारचा निषेधनागपूर : सरकारच्या शेतकरी विरोधी धोरणांचा अभिनव...
माळरानावर साकारले फायदेशीर शेतीचे स्वप्नमनात जिद्द आणि कष्ट करण्याची तयारी असेल, तर...