agriculture news in marathi, How much will Onion last this rate position, Analysis by Deepak Chavan | Agrowon

कांद्यातील नरमाई किती काळ?
दीपक चव्हाण
सोमवार, 21 मे 2018

कां द्याच्या बाजारात जुलै २०१७ ते फेब्रुवारी २०१८ या आठ महिन्यांच्या कालावधीत अलीकडच्या काळातील सर्वांत मोठ्या तेजीची नोंद झाली. अर्थात, त्यामागे डिसेंबर २०१५ ते जून २०१७ या कालावधीतील सर्वांत मोठ्या मंदीची पार्श्वभूमी होती. या वर्षी मार्च महिन्यापासून मंदी सुरू असून, ती किती काळ चालणार हा खरा प्रश्न आहे. या संदर्भात `नाफेड`चे संचालक नानासाहेब पाटील यांच्याकडील ताज्या माहितीनंतर चित्र आणखी स्पष्ट झाले आहे.

कां द्याच्या बाजारात जुलै २०१७ ते फेब्रुवारी २०१८ या आठ महिन्यांच्या कालावधीत अलीकडच्या काळातील सर्वांत मोठ्या तेजीची नोंद झाली. अर्थात, त्यामागे डिसेंबर २०१५ ते जून २०१७ या कालावधीतील सर्वांत मोठ्या मंदीची पार्श्वभूमी होती. या वर्षी मार्च महिन्यापासून मंदी सुरू असून, ती किती काळ चालणार हा खरा प्रश्न आहे. या संदर्भात `नाफेड`चे संचालक नानासाहेब पाटील यांच्याकडील ताज्या माहितीनंतर चित्र आणखी स्पष्ट झाले आहे.

प्रमुख मुद्दे असे -  
१. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत चालू वर्षातील उत्पादन हे सुमारे ६ टक्क्यांनी अधिक असल्याचा प्राथमिक अंदाज आहे. ही वाढ प्रामुख्याने लेट खरीप आणि रब्बी (उन्हाळ) हंगामातून आली आहे.

२. गेल्या वर्षीच्या २.१४ कोटी टन उत्पादनाच्या तुलनेत जवळपास १३ लाख टन अतिरिक्त उपलब्धता बाजारात आहे. लेट खरीप आणि रब्बीतील उत्पादनवाढीचे प्रतिबिंब मार्चपासून स्पष्टपणे बाजारभावात दिसत आहे.

३. केंद्र सरकारने २ फेब्रुवारी रोजी किमान निर्यात मूल्य हटवल्यानंतर बाजारात चैतन्य निर्माण झाले; मात्र पुढे देशांतर्गत आवकेतील वाढ ही देशाची दरमहा मागणी आणि निर्यातीच्या वेगापेक्षा अधिक राहल्याने बाजारभाव नरमाईत गेले.

४. जूनपासून पुढेही किफायती बाजारभाव राहील, याबाबत या वर्षी साशंकता आहे. यंदाचे चित्र फारसे उत्साहवर्धक नाही. व्यापारी सूत्रांच्या अनुमानानुसार १५ जूननंतर बाजारभाव हजार-बाराशेपर्यंत उसळू शकतो. मात्र, त्यात सातत्य राहण्याबाबत शंका आहे.

५. फेब्रुवारीच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत सुरू राहिलेल्या लागवडी, नाशिक-नगर भागात चाळी तुडुंब भरूनही उरलेला उन्हाळी माल आणि टिकवण क्षमतेची खात्री नसल्यामुळे सातत्यपूर्ण पुरवठा, हे तिन्ही घटक यापुढेही नरमाई राहण्याच्या दृष्टीने सूचक आहेत. 

प्रस्तुत लेख हा चाळीत साठवेल्या उन्हाळी मालाच्या भवितव्यावर केंद्रित आहे. जून ते ऑक्टोबर या पाच महिन्यांत टप्प्याटप्प्याने हा माल बाजारात येत असतो. चाळीतल्या मालास दक्षिण भारतातील ऑगस्टमध्ये येणाऱ्या आगाप खरीप मालाबरोबर पहिली स्पर्धा असते. सप्टेंबरपासून देशभरातील कानाकोपऱ्यातून खरीप माल हळूहळू बाजारात येत असतो.  देशाच्या एकूण उत्पादनात २० टक्के वाटा असणारा खरिपातील मालाचा पुरवठा कसा राहील, यावरच चाळीत साठलेल्या उन्हाळ कांद्याचे भवितव्य अवलंबून आहे. विश्वसनीय संस्थांकडील माहितीनुसार गेल्या वर्षी देशात ४५ लाख टन उन्हाळ कांद्याचा साठा होता. या वर्षी उन्हाळ मालाचा साठा ५० लाख टनापर्यंत पोचला आहे. यातील १० टक्के माल जरी घटला तरी जवळपास चार महिन्यांची देशांतर्गत आणि निर्यातीची गरज भागवेल इतका माल स्टॉक झाला आहे.

या दरम्यान, या वर्षी खरीप हंगामासाठी कांदा बियाण्यास जोरदार मागणी असल्याच्या नोंदी आहेत. गेल्या वर्षी खरिपातील कांदा जोरदार तेजीत होता. त्यामुळे त्यामागील कारणही स्वाभाविकच आहे. खरोखर उच्चांकी बियाणे विक्री झाली आणि त्याचप्रमाणात क्षेत्र वाढले; त्यास निसर्गाची साथ लाभली तर चालू वर्षी कांद्याकडून फारशा अपेक्षा ठेवता येणार नाहीत.

अर्थात, परिस्थिती निराशाजनक असली तरी पाऊसमान, चलनदर, निर्यात अनुदान असे काही घटक मदतीला येऊ शकतात. येत्या खरिपात जर पाऊस लांबला किंवा नव्या लागवडीखालील कांद्याचे मोठे नुकसान झाले, तर मंदीची तीव्रता कमी होऊ शकते. सध्या डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य घसरल्याने निर्यातवृद्धीला पर्यायाने देशांतर्गत बाजाराला थोडाफार आधार मिळेल. या पार्श्वभूमीवर, कांदा निर्यातीसाठी अनुदान द्यावे, अशी मागणी पुढे येत आहे. या अनुदानाचा शेतकऱ्यांना थेट फायदा होत नसला तरी देशांतर्गत गरजेच्या तुलनेत अतिरिक्त ठरणारा माल बाहेर जाण्यास मदत मिळते. ऑगस्ट २०१६ ते सप्टेंबर २०१७ या कालावधीमध्ये व्यापार निर्यात (एमईआयएस) योजनेअंतर्गत कांदा निर्यातीस ५ टक्के अनुदान दिले जात होते.

सप्टेंबर २०१७ मध्ये देशांतर्गत बाजारात कांद्याचे भाव वधारल्यानंतर निर्यात अनुदान थांबवण्यात आले. निर्यातदारांकडील माहितीनुसार, भारतीय कांदा स्वस्त असूनही  पाकिस्तानी कांद्याने त्यांच्या कमजोर चलनाच्या बळावर भारतीय मालास स्पर्धा निर्माण केली आहे. भारतीय कांद्याच्या तुलनेत पाकिस्तानी कांदा पाच ते दहा टक्क्यांनी आयातदारांसाठी स्वस्त पडत आहे. आखाती आणि आग्नेय आशियाई देश ही कांदा निर्यातीची पारंपरिक बाजारपेठ आहे. सध्याच्या निर्यातीला अधिक बळ देण्यासाठी अनुदान पूर्ववत करावे, असे निर्यातदारांचे म्हणणे आहे. 

सारांश, या वर्षी कांदा बाजाराकडून खूप अपेक्षा ठेवाव्यात अशी परिस्थिती दिसत नाही. मागच्या दोन हंगामातील तेजीमुळे या वर्षी उशिरापर्यंत लागवडींचा कल होता. त्याने गणित बिघडले. यापुढील काळात बाजारात तेजी यायची असेल, तर येत्या खरिपातील उत्पादन नैसर्गिकरीत्या मोठ्या प्रमाणावर कमी होणे आणि निर्यातवृद्धीसाठी सरकारी साह्य मिळणे आवश्यक आहे.  

(लेखक शेतीमाल बाजार अभ्यासक आहेत.)

इतर अॅग्रोमनी
सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांची गोचीकोणतेही तातडीचे, आतबट्टायचे काम करायचे असेल तर...
पीक संरक्षण क्षेत्रात ‘महिंद्रा’ची...मुंबई : कृषी अवजारे आणि शेती उत्पादनात देशात...
व्यापारी बँका वित्तीय निरक्षरतेचा फायदा...व्यापारी बँका सामान्य कर्जदारांमधील वित्तीय...
संतुलित पुरवठ्यामुळे ब्रॉयलर्सच्या...नवरात्रोत्सवामुळे चिकनच्या सर्वसाधारपण खपात मोठी...
नवीन हंगामात कापसाची अडखळती सुरवातदेशात कापसाच्या २०१८-१९ च्या नवीन विपणन हंगामाची...
हमीभाव मनमोहनसिंग सरकारपेक्षा कमी;...नरेंद्र मोदी सरकारने जुलै महिन्यात पिकांच्या...
तेल द्या आणि तांदूळ घ्या; भारताकडून '...अमेरिकेच्या डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपया दररोज...
थेट विक्रीचे देशी मॉडेलमहाराष्ट्रात शेतकऱ्यांच्या पुढाकारातून सेंद्रिय व...
शेतीशी नाळ जोडणारा फॅब्रिकेशन व्यवसायफॅब्रिकेशन व्यवसाय एक उत्तम लघू उद्योग आहे. या...
हेमंतरावांची शेती नव्हे ‘कंपनी’च!लखमापूर (ता. दिंडोरी, जि. नाशिक) येथील हेमंत...
खरीप मका, हळदीच्या भावात घसरणया सप्ताहात कापूस, रब्बी मका, सोयाबीन व हरभरा...
कृषी व्यवसाय, उद्योगाकरिता व्यवहार्यता...कृषी व्यवसाय किंवा उद्योगामध्ये अपेक्षित उत्पन्न...
सोयाबीन, कापूस वगळता इतर पिकांच्या...या सप्ताहात सोयाबीन व कापूस वगळता इतर वस्तूंच्या...
सोयामील निर्यात ७० टक्के वाढण्याचा अंदाजदेशाची सोयामील (सोयापेंड) निर्यात २०१८-१९ या...
आधुनिक मत्स्यपालन : एक शाश्वत...पुणे ः नाशिक रस्त्यावर मंचरपासून जवळच अवसरी खुर्द...
यंदा कापसाची विक्रमी सरकारी खरेदी होणारमुंबई (कोजेन्सिस वृत्तसंस्था)ः यंदा एक...
ऑक्टोबर हीटमुळे पुरवठा घटला, ब्रॉयलर्स...मागणीच्या प्रमाणात योग्य पुरवठा आणि त्यातच...
सेंद्रिय निविष्ठांमुळे उत्पादन खर्चात...कोरडवाहू शेती, उत्पादनाची अशाश्वता, त्यातच आलेले...
वायदे बाजार : मका, हळद यांच्या भावात वाढया सप्ताहात मका व हळद यांचे भाव वाढले. इतरांचे...
कॉर्पोरेट एकाधिकारशाहीला ‘महाएफपीसी’चा...पुणे  : केंद्र शासनाच्या शेतीमाल खरेदीच्या...