agriculture news in marathi, low trading in Chana | Agrowon

हरभऱ्यात नरमाईचे चित्र
दीपक चव्हाण
गुरुवार, 22 फेब्रुवारी 2018

हरभरा बाजाराने एप्रिल २०१६ च्या आधी कधीही प्रतिक्विंटल चार हजार रुपयांची पातळी दीर्घ काळासाठी तोडली नव्हती. पण त्या वर्षी एप्रिलनंतर टप्प्याटप्प्याने पाच हजार, आठ हजार आणि शेवटी दहा हजार रुपयांवर बाजार पोचला. त्याचे कारणही तसेच होते. २०१६ हे सर्वाधिक उष्णतेचे वर्ष होते. त्या वर्षी संक्रांतीनंतर एकाएकी थंडी कमी झाली आणि उष्णता वाढत गेली. त्यामुळे महाराष्ट्रासह उत्तर भारतात हरभऱ्याचे उत्पादन तर घटले, शिवाय गुणवत्ताही खराब झाली. त्यामुळे २०१६ मध्ये हंगामाच्या प्रारंभापासूनच तेजी होती. चार हजाराची पातळी बाजाराने तोडली तेव्हाच मोठ्या तेजीची चुणूक दिसली होती.

हरभरा बाजाराने एप्रिल २०१६ च्या आधी कधीही प्रतिक्विंटल चार हजार रुपयांची पातळी दीर्घ काळासाठी तोडली नव्हती. पण त्या वर्षी एप्रिलनंतर टप्प्याटप्प्याने पाच हजार, आठ हजार आणि शेवटी दहा हजार रुपयांवर बाजार पोचला. त्याचे कारणही तसेच होते. २०१६ हे सर्वाधिक उष्णतेचे वर्ष होते. त्या वर्षी संक्रांतीनंतर एकाएकी थंडी कमी झाली आणि उष्णता वाढत गेली. त्यामुळे महाराष्ट्रासह उत्तर भारतात हरभऱ्याचे उत्पादन तर घटले, शिवाय गुणवत्ताही खराब झाली. त्यामुळे २०१६ मध्ये हंगामाच्या प्रारंभापासूनच तेजी होती. चार हजाराची पातळी बाजाराने तोडली तेव्हाच मोठ्या तेजीची चुणूक दिसली होती. बाजारभाव किफायती असल्यामुळे बहुतांश शेतकऱ्यांनी एप्रिल-मेपर्यंत साडेचार ते पाच हजारांच्या पातळीला माल विकला. पाच हजारांपर्यंतचा दरही शेतकऱ्यांना खूप वाटत होता. मात्र, खरी तेजी मे नंतर सुरू झाली. शेतकऱ्यांकडील ९० टक्के माल विकला गेल्यानंतर बाजार पुढे दहा हजारापर्यंत वाढला. शेतकऱ्यांसाठी हा मोठा धडा होता. 

तीन महिन्यांत आपल्याच मालावर दुप्पट कमाई स्टॉकिस्ट लोकांनी केली. बॅंकांच्या कर्जरुपी पैशावर आणि गोदामांच्या साह्याने किती आणि कसा नफा कमावला जातो, हे शेतकऱ्यांच्या लक्षात आले. त्यामुळे २०१६ मध्ये शेतकऱ्यांनी माल विक्रीसाठी घाई केली नाही. परिणामी, बाजार वधारला. तसेच २०१६ मधील तेजीचा कल काही प्रमाणात २०१७ मध्ये टिकला. याचे कारण आधीच्या वर्षांत हरभऱ्याच्या पुरवठ्याची पाइपलाइन पूर्ण रिकामी झाली होती. म्हणूनच २०१७ मध्ये पेरा क्षेत्र आणि उत्पादन वाढले असले तरी बाजारभाव आधारभावाच्या खाली गेले नाहीत. शिवाय आदल्या वर्षी फायदा झाल्यामुळे स्टॉकिस्ट मंडळी २०१७ मध्येही सक्रिय होते. मात्र, त्यांच्या पदरी निराशा पडली. कारण जून २०१७ पासून ते आतापर्यंत टप्प्याटप्प्याने बाजारभाव उतरणीला लागले आहेत. या वर्षी क्षेत्र आणि उत्पादकता दोन्हीही चांगले असून, त्यात गेल्या वर्षी तेजीच्या अपेक्षने होल्ड झालेला स्टॉक नव्या हंगामातही शिल्लक उरला आहे. त्यामुळे २०१८ हे वर्ष हरभऱ्यासाठी नरमाईचे आहे, हे लक्षात घेतले पाहिजे. 
केंद्रीय कृषी मंत्रालयाच्या ९ फेब्रुवारीच्या पेरणी अहवालानुसार रब्बी हंगामात आतापर्यंतचा सर्वाधिक १६९ लाख हेक्टर क्षेत्रावर कडधान्य पिकांचा पेरा झाला आहे. यात १०७ लाख हेक्टरवर हरभरा असून, एकूण पेऱ्यात त्याचा ६३ टक्के वाटा आहे. सरासरी क्षेत्राच्या तुलनेत चालू हंगामात २३ टक्क्यांनी पेरा वाढला आहे. हेक्टरी सुमारे एक टनाच्या आसपास उत्पादकतेनुसार सुमारे १०५ लाख टन हरभरा उत्पादन अपेक्षित असून गेल्या वर्षीच्या तुलनेत ते १० लाख टनांनी अधिक आहे. मागील वर्षीदेखील उच्चांकी उत्पादन आणि आयातीत मालामुळे २०१८ मध्ये जुना माल लक्षणीय प्रमाणात शिल्लक आहे. एकूणच पुरवठावाढीमुळे हंगाम सुरू होण्यापूर्वीच हरभऱ्याचे दर आधारभावाच्या खाली गेले आहेत. देशातील एकूण हरभरा उत्पादनात मध्य प्रदेश आणि महाराष्ट्र या दोन राज्यांचा वाटा ५० टक्के आहे. 

महाराष्ट्रात तर हरभरा हे आता मक्याच्या बरोबरीने रब्बीतील क्रमांक एकचे पीक झालेय. २०१५ आणि २०१६ मधे हरभऱ्याच्या बाजारात जी ऐतिहासिक तेजी आली, त्यामुळे हरभरा हे कोरडवाहू पीक कॅश क्रॉपच्या श्रेणीत आले. मका, गहू काही प्रमाणात उन्हाळ कांद्यालाही पर्याय म्हणून शेतकरी हरभऱ्याच्या विचार करू लागले. राज्यात रब्बीतील एकूण ५५ लाख हेक्टरपैकी २० लाख हेक्टरवर हरभऱ्याचा पेरा झालाय. राज्यात सलग दुसऱ्या वर्षी विक्रमी पेरा आहे. महाराष्ट्रातील सर्वसाधारण क्षेत्राच्या तुलनेत ५२ टकक्यांनी पेरा वाढलाय. महाराष्ट्रात कपाशी काढून उशिरापर्यंत हरभऱ्याचा पेरा होताना दिसला. याशिवाय खानदेश भागातील मका ऐवजी हरभऱ्याखाली क्षेत्र वळते केले आहे.गेवराईचे अनुभवी हरभरा उत्पादक कृष्णराव काळे सांगतात, "चांगल्या गुणवत्तेचा हरभरा वेअरहाऊसमध्ये दोन वर्ष टिकतो. जर बाजारभाव तीन हजाराच्या खाली गेले तर शेतकऱ्यांनी अजिबात विकू नये. या वर्षी मंदी राहिली तर पुढच्या वेळी क्षेत्र कमी होऊ शकते. ते पाहून पेरणीच्या वेळेला- दसरा दिवाळीला बाजार वधारतो." थोडक्यात मंदी आहे म्हणून पॅनिक सेलिंग करून अधिक मंदी आणण्याची आवश्यकता नाही. हरभऱ्यावर ४० टक्के आयातकर आहे. त्यामुळे २०१८ मध्ये फारशी आयात होणार नाही. मात्र, आधारभूत किमतीसाठी शेतकऱ्यांना पाठपुरावा करावा लागणार आहे. सरकारी खरेदीचे प्रमाण आणि ती किती कार्यक्षमरीत्या केली जाते यावर सगळी गणिते अवलंबून आहेत.

(लेखक शेतीमाल बाजार अभ्यासक आहेत.)

इतर अॅग्रो विशेष
नागपूर : रब्बीची पैसेवारी काढली खरीप...नागपूर : खरीप आणि रब्बी हंगामात वेगवेगळी पिके...
अॅग्रोवन समृद्ध शेती योजनेचे...नांदेड: `अॅग्रोवन’च्या माध्यमातून...
मराठवाड्यातील २९२ लघुप्रकल्प कोरडेऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील ७४९ लघुप्रकल्पांपैकी २९२...
दक्षिण आशियात यंदा सर्वसामान्य मॉन्सून...पुणे  : भारतासह दक्षिण आशियातील देशांच्या...
कृषिउद्योग महामंडळाकडून ‘बायोकॅप्सूल’चा...पुणे : सेंद्रिय शेतीकडे वळालेल्या शेतकऱ्यांच्या...
शासन दरबारी रब्बी हंगामात नागपूर...नागपूर  : खरिपानंतर पाण्याअभावी रब्बी...
बीटी बियाणे १५ मेपूर्वी विक्रीस मनाईपुणे : राज्यातील बियाणे उत्पादक कंपन्यांनी १५...
जमिनीचे जैविक पृथक्करणआजकाल शेतकऱ्यांना मातीचा पृथक्करण अहवाल करून...
सांगलीतून १२ टन द्राक्षे निर्यातसांगली ः यंदा प्रतिकूल परिस्थतीतही जिल्ह्यातील...
काळजी घ्या : उन्हाच्या झळा वाढल्यापुणे : उन्हाच्या झळा वाढल्याने विदर्भ,...
शून्यातून राऊत दांपत्याने उभारली...लातूर जिल्ह्यात नागरसोगा (ता. औसा) येथील राऊत...
संत्रा बागेत काटेकोर पाणी व्यवस्थापन संत्रा पिकात पाणी व्यवस्थापन अत्यंत चोख ठेवावे...
दक्षिण अशियात मॉन्सूनचा पाऊस सरासरी...पुणे : भारतासह दक्षिण आशियातील देशांच्या बहुतांशी...
विश्वासावर बहरेल व्यापारचीन-अमेरिकेमध्ये चालू असलेल्या व्यापार युद्धाच्या...
निवडणुकीने दुष्काळ खाऊन टाकू नये म्हणून...लोकसभेच्या निवडणुकीमुळे राजकीय हवामान-बदल होत...
उपलब्ध पाण्याचे गणित मांडा...अनेक कारणांमुळे जलसंधारण ही सोपी वाटणारी म्हणून...
उत्कृष्ठ कारली पिकवण्यात पाटील यांचा...लोणी (ता. चोपडा, जि. जळगाव) येथील भरत, गणेश व...
पेरू, अॅपलबेरमधून पीक बदल, कष्टातून...पारंपरिक शेती पद्धतीत बदल करून व सेंद्रिय...
राज्यात उरले अवघे ३०५ टीएमसी पाणीपुणे (प्रतिनिधी) : उन्हाच्या झळांना होरपळ वाढून...
केंद्राकडून यंदा खरिपात १२ टक्के अधिक...पुणे : राज्यासाठी गेल्या खरीप हंगामाच्या तुलनेत...