agriculture news in marathi, low trading in Chana | Agrowon

हरभऱ्यात नरमाईचे चित्र
दीपक चव्हाण
गुरुवार, 22 फेब्रुवारी 2018

हरभरा बाजाराने एप्रिल २०१६ च्या आधी कधीही प्रतिक्विंटल चार हजार रुपयांची पातळी दीर्घ काळासाठी तोडली नव्हती. पण त्या वर्षी एप्रिलनंतर टप्प्याटप्प्याने पाच हजार, आठ हजार आणि शेवटी दहा हजार रुपयांवर बाजार पोचला. त्याचे कारणही तसेच होते. २०१६ हे सर्वाधिक उष्णतेचे वर्ष होते. त्या वर्षी संक्रांतीनंतर एकाएकी थंडी कमी झाली आणि उष्णता वाढत गेली. त्यामुळे महाराष्ट्रासह उत्तर भारतात हरभऱ्याचे उत्पादन तर घटले, शिवाय गुणवत्ताही खराब झाली. त्यामुळे २०१६ मध्ये हंगामाच्या प्रारंभापासूनच तेजी होती. चार हजाराची पातळी बाजाराने तोडली तेव्हाच मोठ्या तेजीची चुणूक दिसली होती.

हरभरा बाजाराने एप्रिल २०१६ च्या आधी कधीही प्रतिक्विंटल चार हजार रुपयांची पातळी दीर्घ काळासाठी तोडली नव्हती. पण त्या वर्षी एप्रिलनंतर टप्प्याटप्प्याने पाच हजार, आठ हजार आणि शेवटी दहा हजार रुपयांवर बाजार पोचला. त्याचे कारणही तसेच होते. २०१६ हे सर्वाधिक उष्णतेचे वर्ष होते. त्या वर्षी संक्रांतीनंतर एकाएकी थंडी कमी झाली आणि उष्णता वाढत गेली. त्यामुळे महाराष्ट्रासह उत्तर भारतात हरभऱ्याचे उत्पादन तर घटले, शिवाय गुणवत्ताही खराब झाली. त्यामुळे २०१६ मध्ये हंगामाच्या प्रारंभापासूनच तेजी होती. चार हजाराची पातळी बाजाराने तोडली तेव्हाच मोठ्या तेजीची चुणूक दिसली होती. बाजारभाव किफायती असल्यामुळे बहुतांश शेतकऱ्यांनी एप्रिल-मेपर्यंत साडेचार ते पाच हजारांच्या पातळीला माल विकला. पाच हजारांपर्यंतचा दरही शेतकऱ्यांना खूप वाटत होता. मात्र, खरी तेजी मे नंतर सुरू झाली. शेतकऱ्यांकडील ९० टक्के माल विकला गेल्यानंतर बाजार पुढे दहा हजारापर्यंत वाढला. शेतकऱ्यांसाठी हा मोठा धडा होता. 

तीन महिन्यांत आपल्याच मालावर दुप्पट कमाई स्टॉकिस्ट लोकांनी केली. बॅंकांच्या कर्जरुपी पैशावर आणि गोदामांच्या साह्याने किती आणि कसा नफा कमावला जातो, हे शेतकऱ्यांच्या लक्षात आले. त्यामुळे २०१६ मध्ये शेतकऱ्यांनी माल विक्रीसाठी घाई केली नाही. परिणामी, बाजार वधारला. तसेच २०१६ मधील तेजीचा कल काही प्रमाणात २०१७ मध्ये टिकला. याचे कारण आधीच्या वर्षांत हरभऱ्याच्या पुरवठ्याची पाइपलाइन पूर्ण रिकामी झाली होती. म्हणूनच २०१७ मध्ये पेरा क्षेत्र आणि उत्पादन वाढले असले तरी बाजारभाव आधारभावाच्या खाली गेले नाहीत. शिवाय आदल्या वर्षी फायदा झाल्यामुळे स्टॉकिस्ट मंडळी २०१७ मध्येही सक्रिय होते. मात्र, त्यांच्या पदरी निराशा पडली. कारण जून २०१७ पासून ते आतापर्यंत टप्प्याटप्प्याने बाजारभाव उतरणीला लागले आहेत. या वर्षी क्षेत्र आणि उत्पादकता दोन्हीही चांगले असून, त्यात गेल्या वर्षी तेजीच्या अपेक्षने होल्ड झालेला स्टॉक नव्या हंगामातही शिल्लक उरला आहे. त्यामुळे २०१८ हे वर्ष हरभऱ्यासाठी नरमाईचे आहे, हे लक्षात घेतले पाहिजे. 
केंद्रीय कृषी मंत्रालयाच्या ९ फेब्रुवारीच्या पेरणी अहवालानुसार रब्बी हंगामात आतापर्यंतचा सर्वाधिक १६९ लाख हेक्टर क्षेत्रावर कडधान्य पिकांचा पेरा झाला आहे. यात १०७ लाख हेक्टरवर हरभरा असून, एकूण पेऱ्यात त्याचा ६३ टक्के वाटा आहे. सरासरी क्षेत्राच्या तुलनेत चालू हंगामात २३ टक्क्यांनी पेरा वाढला आहे. हेक्टरी सुमारे एक टनाच्या आसपास उत्पादकतेनुसार सुमारे १०५ लाख टन हरभरा उत्पादन अपेक्षित असून गेल्या वर्षीच्या तुलनेत ते १० लाख टनांनी अधिक आहे. मागील वर्षीदेखील उच्चांकी उत्पादन आणि आयातीत मालामुळे २०१८ मध्ये जुना माल लक्षणीय प्रमाणात शिल्लक आहे. एकूणच पुरवठावाढीमुळे हंगाम सुरू होण्यापूर्वीच हरभऱ्याचे दर आधारभावाच्या खाली गेले आहेत. देशातील एकूण हरभरा उत्पादनात मध्य प्रदेश आणि महाराष्ट्र या दोन राज्यांचा वाटा ५० टक्के आहे. 

महाराष्ट्रात तर हरभरा हे आता मक्याच्या बरोबरीने रब्बीतील क्रमांक एकचे पीक झालेय. २०१५ आणि २०१६ मधे हरभऱ्याच्या बाजारात जी ऐतिहासिक तेजी आली, त्यामुळे हरभरा हे कोरडवाहू पीक कॅश क्रॉपच्या श्रेणीत आले. मका, गहू काही प्रमाणात उन्हाळ कांद्यालाही पर्याय म्हणून शेतकरी हरभऱ्याच्या विचार करू लागले. राज्यात रब्बीतील एकूण ५५ लाख हेक्टरपैकी २० लाख हेक्टरवर हरभऱ्याचा पेरा झालाय. राज्यात सलग दुसऱ्या वर्षी विक्रमी पेरा आहे. महाराष्ट्रातील सर्वसाधारण क्षेत्राच्या तुलनेत ५२ टकक्यांनी पेरा वाढलाय. महाराष्ट्रात कपाशी काढून उशिरापर्यंत हरभऱ्याचा पेरा होताना दिसला. याशिवाय खानदेश भागातील मका ऐवजी हरभऱ्याखाली क्षेत्र वळते केले आहे.गेवराईचे अनुभवी हरभरा उत्पादक कृष्णराव काळे सांगतात, "चांगल्या गुणवत्तेचा हरभरा वेअरहाऊसमध्ये दोन वर्ष टिकतो. जर बाजारभाव तीन हजाराच्या खाली गेले तर शेतकऱ्यांनी अजिबात विकू नये. या वर्षी मंदी राहिली तर पुढच्या वेळी क्षेत्र कमी होऊ शकते. ते पाहून पेरणीच्या वेळेला- दसरा दिवाळीला बाजार वधारतो." थोडक्यात मंदी आहे म्हणून पॅनिक सेलिंग करून अधिक मंदी आणण्याची आवश्यकता नाही. हरभऱ्यावर ४० टक्के आयातकर आहे. त्यामुळे २०१८ मध्ये फारशी आयात होणार नाही. मात्र, आधारभूत किमतीसाठी शेतकऱ्यांना पाठपुरावा करावा लागणार आहे. सरकारी खरेदीचे प्रमाण आणि ती किती कार्यक्षमरीत्या केली जाते यावर सगळी गणिते अवलंबून आहेत.

(लेखक शेतीमाल बाजार अभ्यासक आहेत.)

इतर अॅग्रो विशेष
फेरवाटपातून वाढतोय जलसंघर्षमहाराष्ट्र देशी जलसंघर्षांच्या संख्येत व तीव्रतेत...
शेतकरी सक्षमतेचा ‘करार’भारतीय शेतकऱ्यांसमोर आजची सर्वांत मोठी अडचण कोणती...
शेतकरी आत्महत्या थांबविण्यासाठी...दापोली, जि. रत्नागिरी : शेतकऱ्यांच्या...
‘त्या’ कृषी पर्यवेक्षकांना ‘मॅट’चा...अकोला ः अमरावती विभागीय कृषी सहसंचालकाकडून सन...
भुईमुगालाही हमीभाव मिळेनाअकोला ः या हंगामात लागवड झालेल्या भुईमुगाची काढणी...
जैन इरिगेशनला विदर्भातील सूक्ष्म सिंचन...जळगाव : जगातील अग्रगण्य सिंचन कंपनी जैन इरिगेशन...
कडधान्याचा पेरा वाढण्याची शक्यतानवी दिल्ली ः भारतीय हवामान खत्याने यंदा मॉन्सून...
माॅन्सून उद्या अंदमानातपुणे : माॅन्सूनसाठी अंदमानाच्या दक्षिण भागात...
ढगाळ हवामानामुळे पारा घसरला पुणे : मध्य महाराष्ट्राच्या उत्तर भागात व परिसरात...
‘राष्ट्रीय गोकूळ मिशन’मध्ये पश्चिम...मुंबई :  केंद्र पुरस्कृत‘राष्ट्रीय...
राज्यात कांदा १०० ते ९०० रुपये...नाशिकला ३०० ते ९०० रुपये प्रतिक्विंटल नाशिक...
धुळे जिल्ह्यात तृणधान्यासह कापूस...धुळे : जिल्ह्यात सुमारे चार लाख ४० हजार हेक्‍टरवर...
पीक लागवडीची अचूक वेळ साधणे महत्त्वाचेअशोक बारहाते यांची ९ एकर शेती. मात्र खरीपात...
तूर, उडीद लागवडीवर सर्वाधिक भरआमच्या भागात खरिपात सहसा पिके घेत नाहीत, रब्बी हा...
बियाणे, लागवड तंत्रात केला बदलसातारा जिल्ह्यातील उडतरे (ता. वाई) येथील सुनील...
‘पोस्ट ग्रॅज्युएट डिप्लोमा इन अॅग्री...पुणे ः ॲग्रिकल्चर सेक्टरमधील खते, बी - बियाणे,...
उत्पादकांना मिळावा उत्पादनवाढीचा लाभदेशातील काही भागांत विशेषत: कर्नाटक, तमिळनाडू व...
सेसवसुली नव्हे; सर्रास लूटजळगाव कृषी उत्पन्न बाजार समितीद्वारे आवाराबाहेर...
कर्नाटकच्या मुख्यमंत्रिपदी कुमारस्वामी...बंगळूर : जेडीएसचे नेते एच. डी. कुमारस्वामी यांनी...
पाणलोट गैरव्यवहार; चौघांचे निलंबन शक्यपुणे : पाणलोट खात्यातील भ्रष्टाचारप्रकरणी कृषी...