agriculture news in marathi, management of fish pond | Agrowon

पूर्वतयारीनेच करा मत्स्यबीजाचे संवर्धन
एम. एम. गिरकर, एस. एन. कुंजीर, डाॅ. अजय सोनवणे
मंगळवार, 15 मे 2018

मत्स्यसंवर्धनामध्ये अधिक उत्पन्न घ्यायचे असल्यास तळ्यात मत्स्यबीज सोडण्यापूर्वी मत्स्य तलावाची पूर्वतयारी शास्त्रीय पद्धतीने करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यामध्ये प्रामुख्याने तलावाची दुरुस्ती, संहारक व निरुपयोगी माशांचे निर्मूलन, तलाव सुकविणे, तलावाची नांगरणी, चुना व खताचा वापर योग्य रितीने झाला असेल तर अशा तलावामधून जास्तीत जास्त उत्पादन घेता येते.
 

मत्स्यसंवर्धनामध्ये अधिक उत्पन्न घ्यायचे असल्यास तळ्यात मत्स्यबीज सोडण्यापूर्वी मत्स्य तलावाची पूर्वतयारी शास्त्रीय पद्धतीने करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यामध्ये प्रामुख्याने तलावाची दुरुस्ती, संहारक व निरुपयोगी माशांचे निर्मूलन, तलाव सुकविणे, तलावाची नांगरणी, चुना व खताचा वापर योग्य रितीने झाला असेल तर अशा तलावामधून जास्तीत जास्त उत्पादन घेता येते.
 
मत्स्यतळ्याचे उत्पादन हे तळ्यातील मातीच्या भाैतिक रासायनिक व जीवशास्त्रीय गुणधर्मावर अवलंबून असते. भाैतिक गुणधर्मात मातीचा पोत, पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता तसेच रासायनिक गुणधर्मात पीएच, सेंद्रिय कार्बन, उपलब्ध नत्र, उपलब्ध स्फुरद हे महत्त्वाचे घटक अाहेत. या घटकांना गृहीत धरून तळ्याचे व्यवस्थापन करावे.
१) तलाव सुकविणे व नांगरणी

  • मत्स्यसंवर्धन तलावातील संपूर्ण पाणी काढून टाकल्यानंतर तलाव कमीत कमी १० ते १५ दिवस तरी उन्हात सुकविला पाहिजे.
  • तळाचा कमीत कमी १ ते २ से.मी. खोली पर्यंतच्या भागात भेगा पडल्या म्हणजे तळे कोरडे झाले असे समजावे.
  • तळे सुकविल्यानंतर तळ्याचा तळ उंच सखल असेल तर तो एकसमान पातळीत करून घ्यावा.
  • तळे नांगरून घ्यावे किंवा वरचा थर हलकेच खोदून ढेकळे वरखाली करावीत. त्यामुळे तळाची माती तापेल व त्यामधील दूषित वायू, किडे, निरुपयोगी किंवा उपद्रवी माशाची अंडी असल्यास त्याचा नायनाट होऊन सेंद्रिय पदार्थांचे विघटन होण्यास मदत होईल व मत्स्य तळ्याची उत्पादकता वाढेल.

२) संहारक माशांचे निर्मूलन

  • मत्स्यसंवर्धन करण्यापूर्वी तळे उन्हाळ्यात पूर्णपणे सुकले नसेल तर तलावात वारंवार जाळे फिरवून उपद्रवी मासे काढून टाकावेत.
  • या उपायानेसुद्धा तळयात उपद्रवी मासे राहत असतील तर रासायनिक किंवा नैसर्गिक वनस्पतिजन्य विषाचा वापर करावा यामध्ये प्रामुख्याने ब्लिचिंग पावडर, मोहाची पेंड, डेरीस रूट पावडर, टी सीड केक यांचा समावेश होतो. यापैकी आपल्या भागामध्ये सहजासहजी उपलब्ध असलेल्या कोणत्याही एका घटकाचा वापर खालीलप्रमाणे करावा.

नाव---प्रमाण (किलो/हेक्टर)
मोहाची पेंड---२०००-२५००
डेरीस रूट पावडर---१५-२०
ब्लिचिंग पावडर (३० टक्के क्लोरीन)---३५०
अनहायड्रस अमोयनिया---२०-२५ पीपीएम

३) तलावाला चुन्याची मात्रा देणे

  • तलावातील पाण्याचा सामू हा साधारणपणे ७ ते ८.५ च्या दरम्यान असेल तर माशांची वाढ चांगल्या प्रकारे होते.
  • सामू वाढला असेल किंवा कमी झाला असेल तर प्रथम पाणी बदलावे हा उपाय लवकरात लवकर करावा किंवा प्रति हेक्टरी २ लीटर आंबविलेले गुळाचे द्रावण वापरावे.
  • पाण्याचा सामू कमी करण्याकरिता जिप्समचा वापर केला जातो. तलावातील सामूनुसार खालीलप्रमाणे चुन्याचा वापर करावा.

सामू---चुन्याचे प्रमाण (किलो/हेक्टर)
४ - ४.५---१०००
४.५ - ५.५---७००
५.५ - ६.५---५००
६.५ - ७.५---२००

ड) खतमात्रा

  • मत्स्यसंवर्धनासाठी सेंद्रिय आणि रासायनिक अशा दोन्ही प्रकारच्या खतांचा वापर केला जातो. माशांच्या वाढीसाठी तलावात वनस्पती व प्राणीजन्य प्लवंगाची निर्मिती होणे अत्यंत आवश्यक आहे.
  • मत्स्यसंवर्धनामध्ये शेणखत, पेंड किंवा कंपोस्ट खताचा वापर केला जातो. रासायनिक खतांमध्ये प्रामुख्याने युरीया, सिंगल सुपर फाॅस्फेटचा वापर केला जातो.
  • -तलावाला खतांची मात्रा दिल्यानंतर एक आठवडाभरात तळ्यातील पाण्याला हिरवा रंग आल्यानंतर मत्स्यबीजाची साठवणूक करावी.

इ) किड्यांचा नायनाट करणे

  • संगोपन तलावामध्ये मत्स्यजिरे सोडण्यापूर्वी प्रथम पाणकिडे काढून टाकणे अत्यंत गरजेचे असते.
  • मत्स्य जिरे सोडण्याच्या दोन दिवस अगोदर वातावरण ढगाळ नसेल, वाऱ्याचे प्रमाण कमी असेल त्यावेळी साबण व तेल यांच्या मिश्रणाचा फवारा करावा.
  • पातळ तवंग पाण्याच्या पृष्ठभागावर जमा होऊन किड्यांच्या श्वसनात अडथळा येऊन पाणकिडे मरून पाण्याच्या पृष्ठभागावर येतात.
  • साबण व तेल यांचे मिश्रण खालील पद्धतीने बनविता येते.

१. पहिली पद्धत ः केरोसीन १००-२०० लिटर/हेक्टर किंवा डिझेल ७५ लिटर/ हेक्टर व साबणाची पावडर २-३ किलो/हेक्टर यांचे एकत्रित मिश्रण करून फवारा करावा.
२. दुसरी पध्दत ः वनस्पती तेल ५६ किलो/हेक्टर व साबणाची पावडर १८ किलो/हेक्टर यांचे एकत्रित मिश्रण करून फवारा करावा. फवारा हा पाण्याच्या संपूर्ण पृष्ठभागावर करावा.
 
संपर्क ः डाॅ. अजय सोनवणे, ९६६५१५७७११
(मत्स्यविज्ञान महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

इतर कृषिपूरक
दूध गुणवत्ता वाढीसाठी उपाययोजनादुधातील फॅट (स्निग्धांश) व एसएनएफ (स्निग्धेतर...
जनावरांच्या कोठीपोटातील आम्लीय अपचनबऱ्याचदा जनावरांमध्ये अन्नपचनाच्या समस्या आढळून...
पशुसल्ला : काही महत्त्वाच्या उपाययोजनाजनावरांच्या सुदृढ कळपामध्ये रोगराईचे प्रमाण...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वाढवा...दुधाळ जनावरांची योग्य देखभाल व योग्य नियोजन...
दुधातील घटकांवर परिणाम करणारे घटक दुधातील स्निग्ध पदार्थ व एसएनएफ यांच्या...
दुग्धोत्पादन, प्रजननासाठी खनिज मिश्रणेजनावरांना हिरवा अाणि वाळलेला चारा पुरेशा प्रमाणात...
टंचाई टाळण्यासाठी चाऱ्याचे नियोजन अावश्...भविष्यातील चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध...
योग्य उपचाराने दूर करा मायांग बाहेर...दुधाळ जनावरांतील गायी व म्हशींमध्ये विण्यापूर्वी...
पोळ्याला घ्या बैलांची काळजीबैलपोळ्यादिवशी बैलांना अंघोळ घातली जाते व त्यांना...
शेळ्यांच्या अाहारातील झाडपाल्याचे...शेळ्या झाडपाला खूप आवडीनं खातात. त्यामुळे शेतातील...
कुक्कुटपालन सल्ला कोंबड्यांना पावसाळ्यातील वातावरणामुळे विविध...
बाह्य परजीवींच्या नियंत्रणासाठी गोठ्यात...जनावरांच्या शरीरावर, केसांमध्ये अाढळणाऱ्या बाह्य...
योग्य व्यवस्थापनातून कमी होते मिथेन...जनावरे खाल्लेला चारा रवंथ करतात. खाद्य खाताना...
गुणवत्तापूर्ण दूध उत्पादनाची सूत्रेजास्त दूध व फॅट मिळवण्यासाठी तसेच त्यापासून विविध...
खाद्य व्यवस्थापनात साधली प्रति किलो १८...निरा (जि. पुणे) येथील पंडित चव्हाण यांच्याकडे...
शेततळ्यातील मत्स्यपालन यशस्वी करण्याची...अगदी जिरायती क्षेत्रातही २ ते १० गुंठ्यांपर्यंत...
शेळ्यांना आहे वर्षभर मार्केटसांगली जिल्ह्यातील बामणी (ता. खानापूर, सांगली)...
रेशीम उद्योगाने आणली कौटुंबिक स्थिरता पूर्वी पूरक म्हणून सुरू केलेला रेशीम उद्योग आता...
वेळीच करा जनावरांमधील आंत्र परोपजीवींचे...आंत्रपरोपजीवीच्या प्रादुर्भावामुळे जनावरांची भूक...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वंधत्व...जनावरातील वंधत्वामुळे मोठ्या प्रमाणात नुकसान सहन...