agriculture news in marathi, management of heat strock in livestock | Agrowon

प्रतिबंधात्मक उपचारांनी टाळा जनावरांतील उष्माघात
डॉ. गिरीश यादव,  डॉ. अमोल यमगर
शुक्रवार, 18 मे 2018

 जास्त तापमानामुळे जनावरांना उष्माघात होण्याची शक्यता असते. म्हशी, संकरित गायींमध्ये उष्माघाताचे प्रमाण जास्त असते. उष्माघातामुळे जनावरांची उत्पादकता कमी होते. बऱ्याचदा जनावर दगावू शकते. जास्त वयस्क व कमी वयाच्या जनावरात उष्णता सहन करण्याची क्षमता कमी असते, अशी जनावरे उन्हाळ्यात उष्माघातास जास्त बळी पडतात.

उष्माघाताची कारणे

 जास्त तापमानामुळे जनावरांना उष्माघात होण्याची शक्यता असते. म्हशी, संकरित गायींमध्ये उष्माघाताचे प्रमाण जास्त असते. उष्माघातामुळे जनावरांची उत्पादकता कमी होते. बऱ्याचदा जनावर दगावू शकते. जास्त वयस्क व कमी वयाच्या जनावरात उष्णता सहन करण्याची क्षमता कमी असते, अशी जनावरे उन्हाळ्यात उष्माघातास जास्त बळी पडतात.

उष्माघाताची कारणे

  • उन्हाळ्यातील जास्त तापमानामुळे
  • उन्हाळ्यात वातावरणात भरपूर आर्द्रता असणे
  • जनावरांचा गोठा कोंदट असणे.
  • उन्हाच्या वेळेस जनावरांना चरण्यासाठी सोडणे.
  • उन्हाळ्यात जनावरांची लांब वाहतूक करणे.
  • पिण्याच्या पाण्याची कमरता असणे.
  •  जनावरांसाठी दिवसा सावलीची सोय नसणे.
  •  लठ्ठ जनावरे, अंगावर भरपूर केस किंवा लोकर असणाऱ्या जनावरांना उष्माघाताचा त्रास जास्त होतो.

लक्षणे

  • शरीराचे तापमान १०३ ते १०७ अंश फॅरनहाइटपर्यंत वाढते.
  • जनावराच्या श्वसनाचा वेग वाढतो.
  • हृदयाचे ठोके वाढतात.
  • जनावर जीभ बाहेर काढून तोंडाने श्वसन करते, लाळ गाळते.
  • नाकातून स्राव येतो.
  • जनावराला भरपूर तहान लागते
  • जनावर अस्वस्थ होते. शरीराचा तोल सांभाळता येत नाही.
  • चालताना अडखळते व कोसळते.
  • फिट्स (झटके) येणे.
  • जनावर बेशुद्ध पडून दगावते.

उपचार

  • जनावरांचा गोठा हवेशीर असावा.
  • जनावरांना हवेशीर ठिकाणी बांधावे किंवा गोठ्यामध्ये पंख्याची व्यवस्था करावी, जेणेकरून हवा खेळती राहील.
  • जनावराचे अंग थंड पाण्याने ओले करावे, जेणेकरून शरीराचे तापमान कमी होईल.
  • पिण्यासाठी भरपूर प्रमाणात थंड पाणी द्यावे.
  • जनावराच्या गुदद्वारात बर्फ किंवा थंड पाण्याचा एनिमा करावा, यासाठी पशुवैद्याकाची मदत घ्यावी.
  • जनावराच्या डोक्यावर बर्फाने शेकावे.
  • पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने थंड ग्लुकोज, सलाईन द्यावे.
  • आजारी जनावरास सावलीत बांधावे.

प्रतिबंध

  • कडक उन्हात जनावरे चारण्यास सोडू नयेत.
  • उन्हाच्या वेळी जनावरांची लांब वाहतूक करू नये. जनावरांची वाहतूक सकाळी किंवा सायंकाळी करावी.
  • अंगावर भरपूर केस, लोकर असणाऱ्या जनावरांना अंगावरील केस काढून टाकावेत.

संपर्क ः डॉ. गिरीश यादव, ७६६६८०८०६६
(मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालय, परळ, मुंबई)

 

इतर कृषिपूरक
पशुसल्ला : काही महत्त्वाच्या उपाययोजनाजनावरांच्या सुदृढ कळपामध्ये रोगराईचे प्रमाण...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वाढवा...दुधाळ जनावरांची योग्य देखभाल व योग्य नियोजन...
दुधातील घटकांवर परिणाम करणारे घटक दुधातील स्निग्ध पदार्थ व एसएनएफ यांच्या...
दुग्धोत्पादन, प्रजननासाठी खनिज मिश्रणेजनावरांना हिरवा अाणि वाळलेला चारा पुरेशा प्रमाणात...
टंचाई टाळण्यासाठी चाऱ्याचे नियोजन अावश्...भविष्यातील चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध...
योग्य उपचाराने दूर करा मायांग बाहेर...दुधाळ जनावरांतील गायी व म्हशींमध्ये विण्यापूर्वी...
पोळ्याला घ्या बैलांची काळजीबैलपोळ्यादिवशी बैलांना अंघोळ घातली जाते व त्यांना...
शेळ्यांच्या अाहारातील झाडपाल्याचे...शेळ्या झाडपाला खूप आवडीनं खातात. त्यामुळे शेतातील...
कुक्कुटपालन सल्ला कोंबड्यांना पावसाळ्यातील वातावरणामुळे विविध...
बाह्य परजीवींच्या नियंत्रणासाठी गोठ्यात...जनावरांच्या शरीरावर, केसांमध्ये अाढळणाऱ्या बाह्य...
योग्य व्यवस्थापनातून कमी होते मिथेन...जनावरे खाल्लेला चारा रवंथ करतात. खाद्य खाताना...
गुणवत्तापूर्ण दूध उत्पादनाची सूत्रेजास्त दूध व फॅट मिळवण्यासाठी तसेच त्यापासून विविध...
खाद्य व्यवस्थापनात साधली प्रति किलो १८...निरा (जि. पुणे) येथील पंडित चव्हाण यांच्याकडे...
शेततळ्यातील मत्स्यपालन यशस्वी करण्याची...अगदी जिरायती क्षेत्रातही २ ते १० गुंठ्यांपर्यंत...
शेळ्यांना आहे वर्षभर मार्केटसांगली जिल्ह्यातील बामणी (ता. खानापूर, सांगली)...
रेशीम उद्योगाने आणली कौटुंबिक स्थिरता पूर्वी पूरक म्हणून सुरू केलेला रेशीम उद्योग आता...
वेळीच करा जनावरांमधील आंत्र परोपजीवींचे...आंत्रपरोपजीवीच्या प्रादुर्भावामुळे जनावरांची भूक...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वंधत्व...जनावरातील वंधत्वामुळे मोठ्या प्रमाणात नुकसान सहन...
स्वच्छता, लसीकरणातून कमी करा शेळ्यांतील...शेळ्यांची सर्वात जास्त काळजी पावसाळ्यामध्ये...
ओळखा जनावरांमधील सर्पदंश...पावसाळ्यात शेती, गोठ्याच्या आजूबाजूच्या परिसरात...