agriculture news in marathi, management of heat strock in livestock | Agrowon

प्रतिबंधात्मक उपचारांनी टाळा जनावरांतील उष्माघात
डॉ. गिरीश यादव,  डॉ. अमोल यमगर
शुक्रवार, 18 मे 2018

 जास्त तापमानामुळे जनावरांना उष्माघात होण्याची शक्यता असते. म्हशी, संकरित गायींमध्ये उष्माघाताचे प्रमाण जास्त असते. उष्माघातामुळे जनावरांची उत्पादकता कमी होते. बऱ्याचदा जनावर दगावू शकते. जास्त वयस्क व कमी वयाच्या जनावरात उष्णता सहन करण्याची क्षमता कमी असते, अशी जनावरे उन्हाळ्यात उष्माघातास जास्त बळी पडतात.

उष्माघाताची कारणे

 जास्त तापमानामुळे जनावरांना उष्माघात होण्याची शक्यता असते. म्हशी, संकरित गायींमध्ये उष्माघाताचे प्रमाण जास्त असते. उष्माघातामुळे जनावरांची उत्पादकता कमी होते. बऱ्याचदा जनावर दगावू शकते. जास्त वयस्क व कमी वयाच्या जनावरात उष्णता सहन करण्याची क्षमता कमी असते, अशी जनावरे उन्हाळ्यात उष्माघातास जास्त बळी पडतात.

उष्माघाताची कारणे

  • उन्हाळ्यातील जास्त तापमानामुळे
  • उन्हाळ्यात वातावरणात भरपूर आर्द्रता असणे
  • जनावरांचा गोठा कोंदट असणे.
  • उन्हाच्या वेळेस जनावरांना चरण्यासाठी सोडणे.
  • उन्हाळ्यात जनावरांची लांब वाहतूक करणे.
  • पिण्याच्या पाण्याची कमरता असणे.
  •  जनावरांसाठी दिवसा सावलीची सोय नसणे.
  •  लठ्ठ जनावरे, अंगावर भरपूर केस किंवा लोकर असणाऱ्या जनावरांना उष्माघाताचा त्रास जास्त होतो.

लक्षणे

  • शरीराचे तापमान १०३ ते १०७ अंश फॅरनहाइटपर्यंत वाढते.
  • जनावराच्या श्वसनाचा वेग वाढतो.
  • हृदयाचे ठोके वाढतात.
  • जनावर जीभ बाहेर काढून तोंडाने श्वसन करते, लाळ गाळते.
  • नाकातून स्राव येतो.
  • जनावराला भरपूर तहान लागते
  • जनावर अस्वस्थ होते. शरीराचा तोल सांभाळता येत नाही.
  • चालताना अडखळते व कोसळते.
  • फिट्स (झटके) येणे.
  • जनावर बेशुद्ध पडून दगावते.

उपचार

  • जनावरांचा गोठा हवेशीर असावा.
  • जनावरांना हवेशीर ठिकाणी बांधावे किंवा गोठ्यामध्ये पंख्याची व्यवस्था करावी, जेणेकरून हवा खेळती राहील.
  • जनावराचे अंग थंड पाण्याने ओले करावे, जेणेकरून शरीराचे तापमान कमी होईल.
  • पिण्यासाठी भरपूर प्रमाणात थंड पाणी द्यावे.
  • जनावराच्या गुदद्वारात बर्फ किंवा थंड पाण्याचा एनिमा करावा, यासाठी पशुवैद्याकाची मदत घ्यावी.
  • जनावराच्या डोक्यावर बर्फाने शेकावे.
  • पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने थंड ग्लुकोज, सलाईन द्यावे.
  • आजारी जनावरास सावलीत बांधावे.

प्रतिबंध

  • कडक उन्हात जनावरे चारण्यास सोडू नयेत.
  • उन्हाच्या वेळी जनावरांची लांब वाहतूक करू नये. जनावरांची वाहतूक सकाळी किंवा सायंकाळी करावी.
  • अंगावर भरपूर केस, लोकर असणाऱ्या जनावरांना अंगावरील केस काढून टाकावेत.

संपर्क ः डॉ. गिरीश यादव, ७६६६८०८०६६
(मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालय, परळ, मुंबई)

 

इतर कृषिपूरक
उसाच्या वाढ्याची पौष्टिकता वाढवाजनावरांच्या आहारात सतत वाढ्याचा समावेश केल्यामुळे...
पशू आजारांवर प्राथमिक उपचारासाठी औषधी...जनावरांच्या आजारामुळे मिळणाऱ्या कमी उत्पादनामुळे...
मुक्त संचार गोठ्यामध्ये गव्हाण,...मुक्त संचार गोठ्यात कायमस्वरूपी पाण्याची उपलब्धता...
शस्त्रक्रियेमुळे बरी होते जनावरांतील...आजच्या तंत्रज्ञानाच्या युगातही शेतीची बरीचशी कामे...
गोठ्याचे कुंपण, बांधकामावर नको जास्त...गोठा बांधकामाचे नियोजन करताना लोखंडी वस्तू...
जनावरांच्या चांगल्या आरोग्यासाठी कमी...कमी खर्चाचा मुक्त संचार गोठा करताना आपल्याकडे...
रेशीम कीटक संगोपनगृहात राखा योग्य...थंडीमध्ये वाढ झाल्यामुळे रेशीम कीटकांच्या...
प्लॅस्टिक खाल्ल्यामुळे जनावरावर होणारे...प्लॅस्टिक खाल्ल्यामुळे जनावर चारा खात नाही व पाणी...
दूध उत्पादन वाढीसाठी उपयुक्त बायपास...प्रथिनांचा आहारात योग्य प्रमाणात वापर केला तर...
दुधाळ गाईची काळजी, व्यवस्थापनगाभण आणि प्रसूती काळात गायीच्या शरिरातील ऊर्जा...
मुक्त संचार कुक्कुटपालनासाठी उपयुक्त :...सर्व प्रकारच्या वातावरणात सहजरीत्या वाढू शकणाऱ्या...
कोंबड्यांसाठी संतुलित खाद्यनिर्मिती...पक्ष्यांना खाद्य देण्यापूर्वी कोणत्या प्रकारचे...
पशू सल्लाशेळ्या व मेंढ्यांना वजनवाढीस हिवाळा हा काळ योग्य...
जनावरांसाठी पाैष्टिक मुरघासज्या ठिकाणी हिरवा चारा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे...
वासरांच्या आहारातील चिकाचे महत्त्वहिवाळ्यामध्ये गायी- म्हशी विण्याचे प्रमाण जास्त...
जनावारांतील विषबाधा कारणे, लक्षणे, उपायविषबाधेमुळे जनावरांच्या शरीरावर गंभीर परिणाम होऊ...
पशुसल्लासध्या महाराष्ट्रात सर्वच ठिकाणी कमी-जास्त...
कासदाह आजाराची लक्षणे, प्रतिबंध, उपचारदेशी गाईंच्या तुलनेने संकरित गाईंमध्ये पहिल्या...
कोंबड्यांच्या आहार, लिटर व्यवस्थापनात...कमी तापमानात कोंबड्यांची योग्य प्रकारे काळजी न...
गाभण जनावरे, नवजात वासरांना जपागाभण काळात जनावरांची काळजी घेतल्यास जनावराचे...