agriculture news in marathi, management of heat strock in livestock | Agrowon

प्रतिबंधात्मक उपचारांनी टाळा जनावरांतील उष्माघात
डॉ. गिरीश यादव,  डॉ. अमोल यमगर
शुक्रवार, 18 मे 2018

 जास्त तापमानामुळे जनावरांना उष्माघात होण्याची शक्यता असते. म्हशी, संकरित गायींमध्ये उष्माघाताचे प्रमाण जास्त असते. उष्माघातामुळे जनावरांची उत्पादकता कमी होते. बऱ्याचदा जनावर दगावू शकते. जास्त वयस्क व कमी वयाच्या जनावरात उष्णता सहन करण्याची क्षमता कमी असते, अशी जनावरे उन्हाळ्यात उष्माघातास जास्त बळी पडतात.

उष्माघाताची कारणे

 जास्त तापमानामुळे जनावरांना उष्माघात होण्याची शक्यता असते. म्हशी, संकरित गायींमध्ये उष्माघाताचे प्रमाण जास्त असते. उष्माघातामुळे जनावरांची उत्पादकता कमी होते. बऱ्याचदा जनावर दगावू शकते. जास्त वयस्क व कमी वयाच्या जनावरात उष्णता सहन करण्याची क्षमता कमी असते, अशी जनावरे उन्हाळ्यात उष्माघातास जास्त बळी पडतात.

उष्माघाताची कारणे

  • उन्हाळ्यातील जास्त तापमानामुळे
  • उन्हाळ्यात वातावरणात भरपूर आर्द्रता असणे
  • जनावरांचा गोठा कोंदट असणे.
  • उन्हाच्या वेळेस जनावरांना चरण्यासाठी सोडणे.
  • उन्हाळ्यात जनावरांची लांब वाहतूक करणे.
  • पिण्याच्या पाण्याची कमरता असणे.
  •  जनावरांसाठी दिवसा सावलीची सोय नसणे.
  •  लठ्ठ जनावरे, अंगावर भरपूर केस किंवा लोकर असणाऱ्या जनावरांना उष्माघाताचा त्रास जास्त होतो.

लक्षणे

  • शरीराचे तापमान १०३ ते १०७ अंश फॅरनहाइटपर्यंत वाढते.
  • जनावराच्या श्वसनाचा वेग वाढतो.
  • हृदयाचे ठोके वाढतात.
  • जनावर जीभ बाहेर काढून तोंडाने श्वसन करते, लाळ गाळते.
  • नाकातून स्राव येतो.
  • जनावराला भरपूर तहान लागते
  • जनावर अस्वस्थ होते. शरीराचा तोल सांभाळता येत नाही.
  • चालताना अडखळते व कोसळते.
  • फिट्स (झटके) येणे.
  • जनावर बेशुद्ध पडून दगावते.

उपचार

  • जनावरांचा गोठा हवेशीर असावा.
  • जनावरांना हवेशीर ठिकाणी बांधावे किंवा गोठ्यामध्ये पंख्याची व्यवस्था करावी, जेणेकरून हवा खेळती राहील.
  • जनावराचे अंग थंड पाण्याने ओले करावे, जेणेकरून शरीराचे तापमान कमी होईल.
  • पिण्यासाठी भरपूर प्रमाणात थंड पाणी द्यावे.
  • जनावराच्या गुदद्वारात बर्फ किंवा थंड पाण्याचा एनिमा करावा, यासाठी पशुवैद्याकाची मदत घ्यावी.
  • जनावराच्या डोक्यावर बर्फाने शेकावे.
  • पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने थंड ग्लुकोज, सलाईन द्यावे.
  • आजारी जनावरास सावलीत बांधावे.

प्रतिबंध

  • कडक उन्हात जनावरे चारण्यास सोडू नयेत.
  • उन्हाच्या वेळी जनावरांची लांब वाहतूक करू नये. जनावरांची वाहतूक सकाळी किंवा सायंकाळी करावी.
  • अंगावर भरपूर केस, लोकर असणाऱ्या जनावरांना अंगावरील केस काढून टाकावेत.

संपर्क ः डॉ. गिरीश यादव, ७६६६८०८०६६
(मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालय, परळ, मुंबई)

 

इतर कृषिपूरक
तुती लागवडतुती हे बहुवर्षीय पीक आहे. हलकी, मध्यम व भारी अशा...
दुग्धोत्पादनात पाण्याचे महत्त्वपाण्याच्या कमतरतेमुळे जनावरांच्या शरीरातील...
ओळखा जनावरांतील परजिवींचा प्रादुर्भाव...सध्याचा उन्हाळा आणि त्यानंतर येणारा पावसाळा...
कोंबड्यांचा ताण करा कमीतापमानवाढीचा सर्वाधिक त्रास हा कोंबड्यांना होतो....
जनावरांच्या आरोग्यासाठी जीवनसत्त्वेजीवनसत्त्वांची कमतरता असेल तर जनावरांचे स्वास्थ्य...
तापमानानुसार कोंबड्यांच्या व्यवस्थापनात...उन्हाळ्यात तापमान ४१ ते ४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत...
जनावरांतील उष्माघाताची कारणे, लक्षणे,...वाढते तापमान आणि प्रखर उन्हामुळे जनावरांमध्ये...
जनावराच्या आहारात पाणी महत्त्वाचेजनावरांचे योग्य पोषण होण्यासाठी तसेच दुग्धोत्पादन...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
प्रथमोपचाराने बरे होतील जनावरांतील आजारजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे विषाणूजन्य व...
वाढत्या तापमानाचा जनावरांवर होणारा...जनावरांमध्ये दिसून येणाऱ्या उष्मा तणावासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाच्या...जनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना गर्भाशयाचे...
नियोजन स्वच्छ दूध उत्पादनाचे...दुग्ध व्यवसायात आर्थिक परिस्थिती, शास्त्रोक्त...
अॅझोला, हायड्रोपोनिक्स चाऱ्यातून करा...चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध चाऱ्याची...
संवर्धन खिलार गोवंशाचे...जातिवंत खिलार जनावरांची पैदास वाढवण्यासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाचे आजार,...शेळ्या मेंढ्यांना गर्भाशयाचा आजार झालेला आहे हे...
झलक क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...इटली देशात दरवर्षी क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...
जनावरांच्या संतुलित आहार...जनावरांना दिवसभरात किती चारा दिला पाहिजे आणि तो...
जनावरांच्या आहारात कोरडा चारा वापरताना...महाराष्ट्रातील बहुतांशी भागात फेब्रुवारी ते...
कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबी...कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबीची लागवड करता येत...