agriculture news in marathi, management of hoof diseaes of livestock | Agrowon

खुरांच्या आजाराकडे वेळीच लक्ष द्या
डॉ. गिरीश यादव, अमोल यमगर
शुक्रवार, 22 जून 2018

जनावरांना खुरात झालेल्या जखमेमुळे रोगजंतूचा खोलवर शिरकाव होऊन अनेक गंभीर आजार संभवू शकतात व जनावर काम करू शकत नाही. त्यामुळे खुराच्या आजाराकडे वेळीच लक्ष देणे आवश्यक आहे.

पावसाळ्यात जनावरांना बरेच आजार होतात यात प्रामुख्याने खुरांच्या आजारांचा समावेश करता येईल. खुरामध्ये झालेल्या जखमामुळे जनावर लंगडते व वजन पेलू शकत नाही. यामुळे कामाचा खोळंबा होतो; तर दुधाळ जनावरांचे दूध उत्पादन कमी होते. यासाठी अशा जखमांचा वेळेवर उपचार करणे गरजेचे आहे.

कारणे

जनावरांना खुरात झालेल्या जखमेमुळे रोगजंतूचा खोलवर शिरकाव होऊन अनेक गंभीर आजार संभवू शकतात व जनावर काम करू शकत नाही. त्यामुळे खुराच्या आजाराकडे वेळीच लक्ष देणे आवश्यक आहे.

पावसाळ्यात जनावरांना बरेच आजार होतात यात प्रामुख्याने खुरांच्या आजारांचा समावेश करता येईल. खुरामध्ये झालेल्या जखमामुळे जनावर लंगडते व वजन पेलू शकत नाही. यामुळे कामाचा खोळंबा होतो; तर दुधाळ जनावरांचे दूध उत्पादन कमी होते. यासाठी अशा जखमांचा वेळेवर उपचार करणे गरजेचे आहे.

कारणे

  • खुरामधील जखम ही दोन खुराच्या आतील कातडीस होते किंवा खूर आणि कातडी यांच्या जोडावर होते.
  • एखाद्या वस्तूचा मार लागणे.
  • खुरात धारदार खडा किंवा काटा टोचणे
  • शेतात चरत असताना ऊस, हायब्रीड किंवा इतर कोणत्याही कापलेल्या पिकाचे कापलेले धसकट लागणे यामुळे खुरात जखम होऊ शकते.
  • पावसाळी वातावरण, सतत खुरांचा ओलसरपणा.
  • चिखल व दलदल यांचा संपर्क खुरास आल्यावर खुरातील व त्या जवळची कातडी ओली होऊन मऊ होते व वर सांगितलेल्या कोणत्याही एका कारणाने थोडाही मार लागला की खुरास जखम होते.
  • जखम झाल्यावर खुरामध्ये अनेक जिवाणूंचा प्रादुर्भाव जखमेतून होतो व अनेक दुय्यम आजार होतात.

लक्षणे

  • खुरास जखम झाल्यावर सर्वांत महत्त्वाचे लक्षण म्हणजे जनावर लंगडते.
  • जखम झाल्यास जवळचा भाग सुजतो.
  • जनावरास भयंकर वेदना होतात.
  • खुरातील व खुरावरील कातडीस भयंकर सूज येते.
  • जनावर पाय टेकू शकत नाही.
  • जनावरास ताप येतो.
  • दूध उत्पादनावर परिणाम होतो.
  • खुराच्या जखमेत २ ते ३ दिवसांत पू भरतो.
  • बऱ्याचदा जखमेच्या ठिकाणी गळू होतो.
  • कितीही प्रयत्न केला तरी माती/चिखल खुराच्या संपर्कात येते व यामधून जखमेत रोगजंतू शिरतात.
  • जखमेची दुर्गंधी येते.
  • जखमेजवळील कातडी मऊ होते व थोड्याही धक्क्याने फाटते.
  • खुरात रक्तस्त्राव होतो.
  • खुराच्या टाचेचा भाग मऊ होतो.
  • बाऱ्याचदा लेमिनायटीस नावाचा आजार होतो.
  • जुन्या जखमात खुरात व्रण होतात.

उपचार

  • खुरांना जखम झाली असेल तर पहिली काळजी म्हणजे खुरांची स्वच्छता करणे होय.
  • जनावरे बांधण्याच्या जागेची स्वच्छता व कोरडेपणा अत्यंत आवश्यक आहे.
  • खूर व जनावरे बांधण्याची जागा अस्वच्छ असेल किंवा चिखलाची असेल तर उपचाराचा उपयोग होत नाही.
  • जनावरांच्या खुरांना पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने प्रथम पोटॅशिअम परमँगनेट किंवा जंतूनाशकाच्या पाण्याने स्वच्छ धुवून घ्यावे. पाणी थोडे गरम वापरले तरी चालते. यानंतर जखमेस कॉपर सल्फेटच्या ५ टक्के द्रावणाने किंवा पावडरने ड्रेसिंग करावे व पट्टी बांधावी.
  • जनावरास पूर्ण आराम द्यावा.
  • जनावरांना तज्‍ज्ञ पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने प्रतिजैविके, वेदनाशामक व जीवनसत्त्वांची इंजेक्शन द्यावीत.
  • जनावराची वाढलेली खुरे कापावीत.
  • जनावराचे खूर नेहमी कोरडे राहील याची काळजी घ्यावी.
  • जनावरांना दररोज ५० गरम क्षार मिश्रणे द्यावीत जेणेकरून झिंकचा पुरवठा होईल व खुरांची वाढ होईल.
  • जनावरास सकस आहार द्यावा.
  • वाढलेली खुरे वेळोवेळी कापून घ्यावीत.

संपर्क ः डॉ. गिरीश यादव, ७६६६८०८०६६
(मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालय, परळ, मुंबई )

इतर कृषिपूरक
जनावरांच्या आरोग्यासाठी कॅल्शिअम...मांसपेशी, मज्जा संस्थेवर नियंत्रण, गर्भवाढी आणि...
योग्य वेळी करा लसीकरणजनावरांना रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची वाट न बघता...
थंड, ढगाळ अन् कोरड्या हवामानाची शक्यतामहाराष्ट्रावर १०१२ हेप्टापास्कल इतका हवेचा दाब...
दुधाच्या प्रकारानुसार बदलतात मानकेदुग्धजन्य पदार्थ उच्च गुणवत्तेचे व दर्जेदार...
वासरांसाठी योग्य अाहार, संगोपन पद्धतीवासराचा जन्म झाल्यानंतर त्याचा श्‍वासोच्छ्वास...
शेतीला दिली मधमाशीपालनाची जोडपरिसरातील पीकपद्धतीवर आधारित पूरक उद्योगाची जोड...
रोपवाटिका उद्योगात उत्तम संधीकोणत्याही पिकाचे किमान दीड ते दोन महिने आधी...
जनावरांच्या अाहारात बुरशीजन्य घटकांचा...अाहाराद्वारे जनावरांच्या शरीरात बरेच हानिकारक घटक...
मुरघासाचे फायदे, जनावरांसाठी वापरचाऱ्याच्या कमतरतेमुळे दूध उत्पादनामध्ये सातत्य...
जनावरांच्या आहारातील क्षारमिश्रणाचे...जनावरांच्या हाडांच्या वाढीसाठी दूध उत्पादनासाठी,...
पशूसल्लासध्या तापमानात वाढ झाली असल्यामुळे जनावरांमध्ये...
मुरघास : चाराटंचाईवर उत्तम पर्यायउन्हाळ्यामध्ये किंवा चारा तुटीच्या काळात...
उष्ण वातावरणात सांभाळा जनावरांनाअचानक वाढणाऱ्या उष्णतेमुळे जनावरांची अधिक काळजी...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
रेशीम कीटकांवर दिसतोय उझी माशीचा...सध्याच्या काळात पुणे, सातारा, लातूर, सोलापूर,...
दुधाळ जनावरांतील खुरांच्या आजाराचे...खुरांची योग्य काळजी व अचूक व्यवस्थापन यांमुळे...
कृषी व्यवसाय, उद्योगाकरिता व्यवहार्यता...कृषी व्यवसाय किंवा उद्योगामध्ये अपेक्षित उत्पन्न...
जनावरांसाठी पशुखाद्यापासून पोषक फीड...उत्पादन, उत्पादनकाळ, गाभणकाळ या बाबींचा विचार...
पोटफुगीपासून वाचवा जनावरांनाहिरव्या चाऱ्याचे अतिप्रमाणात सेवन केल्यामुळे...
वासरांमधील संसर्गजन्य अतिसारवासरांमधील अतिसार हा अनेक रोगांशी संबंधित आजाराची...