agriculture news in marathi, most water use in catchment area, pune, maharashtra | Agrowon

राज्यातील ७४ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये अधिक पाणीउपसा
टीम अॅग्रोवन
मंगळवार, 20 नोव्हेंबर 2018

पाणलोट क्षेत्रांचे सर्वेक्षण केल्यानंतर त्यासंबंधीचा अहवाल जिल्हाधिकाऱ्यांना सादर केला जातो. त्यानंतर जिल्हा परिषदेमार्फत टंचाई कृती आराखडा तयार करून तो जिल्हाधिकाऱ्यांकडे मंजुरीसाठी पाठविण्यात येतो. पाणीटंचाई निर्मूलनाच्या दृष्टीने नऊ प्रकारच्या विविध उपाययोजना केल्या जातात.
- डॉ. आय. आय. शाह, सहसंचालक, भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणा, पुणे.

पुणे  : यंदा कमी पाऊस झाल्याने भूजल पुनर्भरणाच्या तुलनेत राज्यातील ७४ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये जास्त पाणीउपसा झाला आहे. यात मराठवाडा, खानदेश आणि विशेष म्हणजे पश्‍चिम महाराष्ट्रातील गावांचा समावेश असून, या भागात दुष्काळाचा चटका अधिक जाणविण्याची शक्यता असल्याचे मत भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेने नोंदविले आहे.  

पीक उत्पादनासाठी पाणी महत्त्वाचे आहे. गेल्या काही वर्षांत शेतीसाठी पाणीउपसा करण्याचे प्रमाण वाढत आहे. सद्यःस्थितीत चार महिने सुरू राहणारा पाऊस आता अवघ्या दीड ते दोन महिन्यांवर आला आहे. ज्या प्रमाणात पाऊस होऊन तळी, नद्या, बंधाऱ्यांचे पुनर्भरण होते. त्याच तुलनेत सर्व गोष्टींचे नियोजन करून पाणीउपसा होणे आवश्यक आहे. चांगला पाऊस झाल्यानंतर विंधनविहिरी, विहिरी, तलाव आदी जलस्रोतांमधून उपसा करण्याकडे शेतकऱ्यांचा कल दिसून येतो. पावसाआधारे होणाऱ्या पुनर्भरणापेक्षा उपसा जास्त होत असल्याने भविष्यात पाणीटंचाई तीव्र होण्याची शक्यता वर्तविण्यात येत आहे.

या स्थितीवर नियंत्रण आणण्यासह राज्यातील पाणलोट क्षेत्रांची स्थिती जाणून घेण्यासाठी केंद्र शासनाने निर्धारित केलेल्या धोरणानुसार केंद्रीय भूमिजल बोर्ड आणि भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेने अस्तित्वात असलेल्या जलस्रोतांचा पिण्यासह शेतीसाठी होणाऱ्या पाणीउपश्याची माहिती घेतली. त्यानंतर जवळपास १५३१ विहिरी, उंच व सखल भागातील क्षेत्रांची पाहणी करण्यात आली. यामध्ये १८९ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये कमी अधिक प्रमाणात उपसा होत असल्याचे निदर्शनास आले. ७४ क्षेत्रांमध्ये प्रमाणापेक्षा जास्त उपसा करण्यात येत दिसून आले.

याखेरीज १११ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये ९० टक्क्यांपेक्षा जास्त पाणीउपसा होत असल्याचे दिसून आले. या क्षेत्रांमध्ये योग्य नियोजन न केल्यास तेही शोषित होऊ शकतात. यामुळे भविष्यात तीव्रर पाणीटंचाई निर्माण होऊ शकते असे सांगण्यात आले. १ हजार ३३८ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये उपलब्ध होणाऱ्या पाण्यापेक्षा कमी म्हणजे जवळपास ७० टक्केच उपसा होत असल्याने ते सुरक्षित घोषित करण्यात आले आहेत. अमरावती, बुलडाणा व अकोला विभागातील चार पाणलोट क्षेत्रे नैसर्गिकरीत्या दूषित असल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.

भूगर्भातील पाण्याचे प्रमाण वाढण्यासाठी तेथील खडकांच्या रचनेसह पावसाचीही महत्त्वपूर्ण भूमिका असते. साधारणत: रिमझिम स्वरूपाचा पाऊस झाल्यास जमिनीत लवकर पाणी मुरण्यास मदत होते. याउलट जोरदार पाऊस झाल्यास जमिनीत पाणी मुरण्याची प्रक्रिया मंदावते. कोकणासारख्या अतिवृष्टी होणाऱ्या ठिकाणी जोरदार पाऊस होऊनही भूजल पातळीत वाढ होताना दिसून येत नाही. त्याउलट मराठवाड्यासारख्या भागात जमिनीला खोलपर्यंत भेगा असल्याने थोड्या पावसामुळेही पाणी खोलवर पाझरते. त्यामुळे या भागात भूजलपातळीत वाढ होण्याचे प्रमाण अधिक राहते, अशी माहिती भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेचे सहसंचालक डॉ. आय. आय. शाह यांनी दिली.   
 

इतर अॅग्रो विशेष
समजून घ्या पाण्याचे महत्त्वपाण्याची समस्या शाश्वत पद्धतीने सोडवण्यासाठी...
जनावरांची तडफड, लोकांचा पाण्यासाठी टाहोसोलापूर ः राज्य शासनाने दुष्काळ जाहीर करून जवळपास...
‘गुणनियंत्रण’विरोधात विखेंचेही पत्र पुणे : राज्याच्या कृषी खात्यातील गुण नियंत्रण...
राज्य बॅंकेकडून साखरेच्या मूल्यांकनात...कोल्हापूर : केंद्राने खुल्या साखरेचे किमान विक्री...
राज्यात उद्या हलक्या पावसाची शक्यतापुणे: वेगाने बदलणारे वातावरण, वाऱ्यांच्या...
प्रेरणा प्रकल्पातून ९० हजार शेतकऱ्यांचे...मुंबई : राज्यातील शेतकरी आत्महत्याग्रस्त १४...
कांद्याच्या ढिगाऱ्यात बुजवून घेत...नाशिक  : कमी पाऊस, दुष्काळी परिस्थिती व...
एका संदेशाने आयुष्य केले बळकटटाकळी ढोकेश्वर, जि. नगर  ः काही तासांपूर्वी...
'दावणीलाही नाही आणि छावणीत नाही; जनावरे...सोलापूर :  मागील सरकारच्या काळात छावणीत...
वनहक्काच्या ४३ हजारांहून अधिक...मुंबई : राज्यात मागील अवघ्या तीन महिन्यांत...
खानदेशात मका दरात वाढजळगाव ः खानदेशातील प्रमुख बाजार समित्यांमध्ये मक्...
पशूपालन अन्‌ गूळनिर्मितीतून शेती केली...राशिवडे (ता. राधानगरी, जि. कोल्हापूर) येथील...
दुष्काळातही भाजीपाला शेतीतून मिळविले...लातूर जिल्ह्यातील उमरगा (यल्लादेवी) येथील माळी...
रयत राजाची अन् राजा रयतेचाहिंदवी स्वराज्य संस्थापक, रयतेचा लोककल्याणकारी...
थकीत एफआरपीचा तिढासा  खरेच्या किमान विक्री मूल्यात प्रतिक्विंटल २००...
भारतीय लष्कराने घेतला बदला; पुलवामा...जम्मू : पुलवामात सीआरपीएफ जवानांवरील हल्ल्यानंतर...
आदिवासींचं श्रद्धास्थान असलेल्या कचारगड...कचारगड, जि. गोंदिया : मध्य भारतातील सर्व आदिवासी...
मराठवाड्यात दीड महिन्यात ७७...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील शेतकरी आत्महत्यांचे सत्र...
चार वर्षांत संत्रा उत्पादकांची दखलच...नागपूर : कोट्यवधी रुपयांची उलाढाल असलेल्या आणि...
सांगली जिल्ह्यातील सहा कारखाने...सांगली  ः सहा कारखान्यांनी एकरकमी एफआरपी...