agriculture news in marathi, most water use in catchment area, pune, maharashtra | Agrowon

राज्यातील ७४ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये अधिक पाणीउपसा
टीम अॅग्रोवन
मंगळवार, 20 नोव्हेंबर 2018

पाणलोट क्षेत्रांचे सर्वेक्षण केल्यानंतर त्यासंबंधीचा अहवाल जिल्हाधिकाऱ्यांना सादर केला जातो. त्यानंतर जिल्हा परिषदेमार्फत टंचाई कृती आराखडा तयार करून तो जिल्हाधिकाऱ्यांकडे मंजुरीसाठी पाठविण्यात येतो. पाणीटंचाई निर्मूलनाच्या दृष्टीने नऊ प्रकारच्या विविध उपाययोजना केल्या जातात.
- डॉ. आय. आय. शाह, सहसंचालक, भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणा, पुणे.

पुणे  : यंदा कमी पाऊस झाल्याने भूजल पुनर्भरणाच्या तुलनेत राज्यातील ७४ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये जास्त पाणीउपसा झाला आहे. यात मराठवाडा, खानदेश आणि विशेष म्हणजे पश्‍चिम महाराष्ट्रातील गावांचा समावेश असून, या भागात दुष्काळाचा चटका अधिक जाणविण्याची शक्यता असल्याचे मत भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेने नोंदविले आहे.  

पीक उत्पादनासाठी पाणी महत्त्वाचे आहे. गेल्या काही वर्षांत शेतीसाठी पाणीउपसा करण्याचे प्रमाण वाढत आहे. सद्यःस्थितीत चार महिने सुरू राहणारा पाऊस आता अवघ्या दीड ते दोन महिन्यांवर आला आहे. ज्या प्रमाणात पाऊस होऊन तळी, नद्या, बंधाऱ्यांचे पुनर्भरण होते. त्याच तुलनेत सर्व गोष्टींचे नियोजन करून पाणीउपसा होणे आवश्यक आहे. चांगला पाऊस झाल्यानंतर विंधनविहिरी, विहिरी, तलाव आदी जलस्रोतांमधून उपसा करण्याकडे शेतकऱ्यांचा कल दिसून येतो. पावसाआधारे होणाऱ्या पुनर्भरणापेक्षा उपसा जास्त होत असल्याने भविष्यात पाणीटंचाई तीव्र होण्याची शक्यता वर्तविण्यात येत आहे.

या स्थितीवर नियंत्रण आणण्यासह राज्यातील पाणलोट क्षेत्रांची स्थिती जाणून घेण्यासाठी केंद्र शासनाने निर्धारित केलेल्या धोरणानुसार केंद्रीय भूमिजल बोर्ड आणि भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेने अस्तित्वात असलेल्या जलस्रोतांचा पिण्यासह शेतीसाठी होणाऱ्या पाणीउपश्याची माहिती घेतली. त्यानंतर जवळपास १५३१ विहिरी, उंच व सखल भागातील क्षेत्रांची पाहणी करण्यात आली. यामध्ये १८९ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये कमी अधिक प्रमाणात उपसा होत असल्याचे निदर्शनास आले. ७४ क्षेत्रांमध्ये प्रमाणापेक्षा जास्त उपसा करण्यात येत दिसून आले.

याखेरीज १११ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये ९० टक्क्यांपेक्षा जास्त पाणीउपसा होत असल्याचे दिसून आले. या क्षेत्रांमध्ये योग्य नियोजन न केल्यास तेही शोषित होऊ शकतात. यामुळे भविष्यात तीव्रर पाणीटंचाई निर्माण होऊ शकते असे सांगण्यात आले. १ हजार ३३८ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये उपलब्ध होणाऱ्या पाण्यापेक्षा कमी म्हणजे जवळपास ७० टक्केच उपसा होत असल्याने ते सुरक्षित घोषित करण्यात आले आहेत. अमरावती, बुलडाणा व अकोला विभागातील चार पाणलोट क्षेत्रे नैसर्गिकरीत्या दूषित असल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.

भूगर्भातील पाण्याचे प्रमाण वाढण्यासाठी तेथील खडकांच्या रचनेसह पावसाचीही महत्त्वपूर्ण भूमिका असते. साधारणत: रिमझिम स्वरूपाचा पाऊस झाल्यास जमिनीत लवकर पाणी मुरण्यास मदत होते. याउलट जोरदार पाऊस झाल्यास जमिनीत पाणी मुरण्याची प्रक्रिया मंदावते. कोकणासारख्या अतिवृष्टी होणाऱ्या ठिकाणी जोरदार पाऊस होऊनही भूजल पातळीत वाढ होताना दिसून येत नाही. त्याउलट मराठवाड्यासारख्या भागात जमिनीला खोलपर्यंत भेगा असल्याने थोड्या पावसामुळेही पाणी खोलवर पाझरते. त्यामुळे या भागात भूजलपातळीत वाढ होण्याचे प्रमाण अधिक राहते, अशी माहिती भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेचे सहसंचालक डॉ. आय. आय. शाह यांनी दिली.   
 

इतर बातम्या
जळगावच्या पालकमंत्र्यांचा दौरा पुन्हा...जळगाव : महसूलमंत्री चंद्रकांत पाटील यांचा...
खानदेशातील पाणीटंचाई गंभीरजळगाव : खानदेशात पाणीटंचाई दिवसेंदिवस बिकट होत...
भारतीयांच्या पचनसंस्थेतील...भारतीय लोकांच्या पचनसंस्थेमध्ये कार्यरत...
खानदेशात अनियमित वीजपुरवठाजळगाव : खानदेशात जलपातळी सातत्याने घटत आहे....
अमरावती विभागाला पाणीटंचाईच्या झळाबुलडाणा : कमी पावसामुळे अमरावती विभागातील...
तूर विक्रीच्या नोंदणीकडे शेतकऱ्यांची...अकोला  : या हंगामात शेतकऱ्यांनी पिकविलेल्या...
शेतकरी, जवान अडचणीत : भुजबळनाशिक : सध्याच्या सरकारच्या काळात देशातील...
नाशिक येथे साकारणार 'देवराई' नाशिक : दुर्मीळ देशी प्रजातींच्या वृक्षांचे...
दुष्काळात खचू नका, शासन पाठीशी :...सोलापूर : दुष्काळी परिस्थितीमुळे पाणी,...
शेतकऱ्यांच्‍या थकवलेल्या पैशांची...पुणे ः शेतीमालाचा लिलाव झाल्यानंतर २४ तासांत पैसे...
नगर जिल्हा परिषदेचा यंदा ४४ कोटी...नगर : जिल्हा परिषदेत सोमवारी झालेल्या सर्वसाधारण...
नांदेड परिमंडळात सौर कृषिपंप योजनेसाठी...नांदेड ः मुख्यमंत्री सौर कृषिपंप योजनेअंतर्गत...
जनावरांची तडफड, लोकांचा पाण्यासाठी टाहोसोलापूर ः राज्य शासनाने दुष्काळ जाहीर करून जवळपास...
शेतीमाल तारण योजनेत ४०६ शेतकऱ्यांनी...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील जालना, परभणी व हिंगोली...
ऊस उत्पादक शेतकरी देणार शहिदांच्या...कोल्हापूर : पुलवामा जिल्ह्यातील दहशतवादी हल्ल्यात...
‘गुणनियंत्रण’विरोधात विखेंचेही पत्र पुणे : राज्याच्या कृषी खात्यातील गुण नियंत्रण...
राज्य बॅंकेकडून साखरेच्या मूल्यांकनात...कोल्हापूर : केंद्राने खुल्या साखरेचे किमान विक्री...
राज्यात उद्या हलक्या पावसाची शक्यतापुणे: वेगाने बदलणारे वातावरण, वाऱ्यांच्या...
प्रेरणा प्रकल्पातून ९० हजार शेतकऱ्यांचे...मुंबई : राज्यातील शेतकरी आत्महत्याग्रस्त १४...
कांद्याच्या ढिगाऱ्यात बुजवून घेत...नाशिक  : कमी पाऊस, दुष्काळी परिस्थिती व...