agriculture news in marathi, most water use in catchment area, pune, maharashtra | Agrowon

राज्यातील ७४ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये अधिक पाणीउपसा
टीम अॅग्रोवन
मंगळवार, 20 नोव्हेंबर 2018

पाणलोट क्षेत्रांचे सर्वेक्षण केल्यानंतर त्यासंबंधीचा अहवाल जिल्हाधिकाऱ्यांना सादर केला जातो. त्यानंतर जिल्हा परिषदेमार्फत टंचाई कृती आराखडा तयार करून तो जिल्हाधिकाऱ्यांकडे मंजुरीसाठी पाठविण्यात येतो. पाणीटंचाई निर्मूलनाच्या दृष्टीने नऊ प्रकारच्या विविध उपाययोजना केल्या जातात.
- डॉ. आय. आय. शाह, सहसंचालक, भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणा, पुणे.

पुणे  : यंदा कमी पाऊस झाल्याने भूजल पुनर्भरणाच्या तुलनेत राज्यातील ७४ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये जास्त पाणीउपसा झाला आहे. यात मराठवाडा, खानदेश आणि विशेष म्हणजे पश्‍चिम महाराष्ट्रातील गावांचा समावेश असून, या भागात दुष्काळाचा चटका अधिक जाणविण्याची शक्यता असल्याचे मत भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेने नोंदविले आहे.  

पीक उत्पादनासाठी पाणी महत्त्वाचे आहे. गेल्या काही वर्षांत शेतीसाठी पाणीउपसा करण्याचे प्रमाण वाढत आहे. सद्यःस्थितीत चार महिने सुरू राहणारा पाऊस आता अवघ्या दीड ते दोन महिन्यांवर आला आहे. ज्या प्रमाणात पाऊस होऊन तळी, नद्या, बंधाऱ्यांचे पुनर्भरण होते. त्याच तुलनेत सर्व गोष्टींचे नियोजन करून पाणीउपसा होणे आवश्यक आहे. चांगला पाऊस झाल्यानंतर विंधनविहिरी, विहिरी, तलाव आदी जलस्रोतांमधून उपसा करण्याकडे शेतकऱ्यांचा कल दिसून येतो. पावसाआधारे होणाऱ्या पुनर्भरणापेक्षा उपसा जास्त होत असल्याने भविष्यात पाणीटंचाई तीव्र होण्याची शक्यता वर्तविण्यात येत आहे.

या स्थितीवर नियंत्रण आणण्यासह राज्यातील पाणलोट क्षेत्रांची स्थिती जाणून घेण्यासाठी केंद्र शासनाने निर्धारित केलेल्या धोरणानुसार केंद्रीय भूमिजल बोर्ड आणि भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेने अस्तित्वात असलेल्या जलस्रोतांचा पिण्यासह शेतीसाठी होणाऱ्या पाणीउपश्याची माहिती घेतली. त्यानंतर जवळपास १५३१ विहिरी, उंच व सखल भागातील क्षेत्रांची पाहणी करण्यात आली. यामध्ये १८९ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये कमी अधिक प्रमाणात उपसा होत असल्याचे निदर्शनास आले. ७४ क्षेत्रांमध्ये प्रमाणापेक्षा जास्त उपसा करण्यात येत दिसून आले.

याखेरीज १११ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये ९० टक्क्यांपेक्षा जास्त पाणीउपसा होत असल्याचे दिसून आले. या क्षेत्रांमध्ये योग्य नियोजन न केल्यास तेही शोषित होऊ शकतात. यामुळे भविष्यात तीव्रर पाणीटंचाई निर्माण होऊ शकते असे सांगण्यात आले. १ हजार ३३८ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये उपलब्ध होणाऱ्या पाण्यापेक्षा कमी म्हणजे जवळपास ७० टक्केच उपसा होत असल्याने ते सुरक्षित घोषित करण्यात आले आहेत. अमरावती, बुलडाणा व अकोला विभागातील चार पाणलोट क्षेत्रे नैसर्गिकरीत्या दूषित असल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.

भूगर्भातील पाण्याचे प्रमाण वाढण्यासाठी तेथील खडकांच्या रचनेसह पावसाचीही महत्त्वपूर्ण भूमिका असते. साधारणत: रिमझिम स्वरूपाचा पाऊस झाल्यास जमिनीत लवकर पाणी मुरण्यास मदत होते. याउलट जोरदार पाऊस झाल्यास जमिनीत पाणी मुरण्याची प्रक्रिया मंदावते. कोकणासारख्या अतिवृष्टी होणाऱ्या ठिकाणी जोरदार पाऊस होऊनही भूजल पातळीत वाढ होताना दिसून येत नाही. त्याउलट मराठवाड्यासारख्या भागात जमिनीला खोलपर्यंत भेगा असल्याने थोड्या पावसामुळेही पाणी खोलवर पाझरते. त्यामुळे या भागात भूजलपातळीत वाढ होण्याचे प्रमाण अधिक राहते, अशी माहिती भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेचे सहसंचालक डॉ. आय. आय. शाह यांनी दिली.   
 

इतर बातम्या
...आवाज कुणाचा? लोकसभा २०१९चा आज निकालनवी दिल्ली : संपूर्ण जगाचे लक्ष लागून असलेल्या...
कृषी विद्यापीठांना नकोय शिक्षण परिषदेचे...नागपूर : भारतीय कृषी संशोधन परिषदेने तयार...
कोकण, मध्य महाराष्ट्र, मराठवाड्यात...पुणे : उन्हाचा चटका वाढल्याने राज्यातील...
राज्यात कृत्रिम पावसाची तयारी सुरूमुंबई : राज्यातील यंदाच्या भीषण दुष्काळाची...
फळबाग लागवड योजनेवर ग्रामसेवकांचा...चिपळूण, जि. रत्नागिरी ः महाराष्ट्र ग्रामसेवक...
‘रिसॅट-२ बी'चे उपग्रहाचे यशस्वी...श्रीहरीकोट : भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (इस्रो...
‘कृष्णामाई’चा कर्नाटकातील काठ तहानला;...कोल्हापूर : कृष्णा नदीवर अवलंबून असणाऱ्या कर्नाटक...
देशभरात ७२४ महिला उमेदवारांचे भवितव्य...नवी दिल्ली : देशात नुकत्याच झालेल्या लोकसभा...
हृदयासाठी आरोग्यवर्धक पदार्थांतून सोया...अमेरिकी अन्न आणि औषध प्रशासनाने हृदयासाठी...
अमरावती : नाफेडने अचानक केली तूरखरेदी...अमरावती : ऑनलाइन नोंदणी केलेल्या दहा टक्‍के...
बुलडाणा जिल्ह्यात भीषण पाणीटंचाईबुलडाणा ः गेल्या काही वर्षांत पहिल्यांदाच...
दुष्काळात संत्रा बागेला टँकरच्या...अकोला ः दुष्काळी परिस्थितीने शेतकऱ्याला चौफेर...
खानदेशात सौर कृषिपंप योजनेतून लवकरच पंप...जळगाव ः सौर कृषिपंपासाठी खानदेशातून ८ हजार ९५०...
मिरज, तासगावसह सिंधुदुर्गात पाऊससिंधुदुर्ग, सांगली : विजांच्या कडकडाटांसह...
लातूर :थकित पैशांसाठी अडत्यांचे उपोषणलातूर : लातूर उच्चत्तम कृषी उत्पन्न बाजर...
मराठवाड्यात नवीन खासदारांबाबत उत्कंठानांदेड : मराठवाड्यातील आठ लोकसभा मतदारसंघांतील...
कोल्हापूर, सांगलीत निकालाची उत्सुकता...सांगली : लोकसभा निवडणुकीची मतमोजणी गुरुवारी (ता....
सोलापूर, माढ्याच्या निकालाकडे देशाचे...सोलापूर : अत्यंत प्रतिष्ठेच्या ठरलेल्या...
परभणी जिल्ह्यातील ग्रामीण भागात ७५...परभणी : जिल्ह्याच्या ग्रामीण भागात पाणीटंचाईचे...
सोलापूर : ओसाड रानं अन्‌ जनावरांची पोटं...सोलापूर ः टॅंकरच्या पाण्यासाठी गावोगावी...