agriculture news in marathi, most water use in catchment area, pune, maharashtra | Agrowon

राज्यातील ७४ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये अधिक पाणीउपसा
टीम अॅग्रोवन
मंगळवार, 20 नोव्हेंबर 2018

पाणलोट क्षेत्रांचे सर्वेक्षण केल्यानंतर त्यासंबंधीचा अहवाल जिल्हाधिकाऱ्यांना सादर केला जातो. त्यानंतर जिल्हा परिषदेमार्फत टंचाई कृती आराखडा तयार करून तो जिल्हाधिकाऱ्यांकडे मंजुरीसाठी पाठविण्यात येतो. पाणीटंचाई निर्मूलनाच्या दृष्टीने नऊ प्रकारच्या विविध उपाययोजना केल्या जातात.
- डॉ. आय. आय. शाह, सहसंचालक, भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणा, पुणे.

पुणे  : यंदा कमी पाऊस झाल्याने भूजल पुनर्भरणाच्या तुलनेत राज्यातील ७४ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये जास्त पाणीउपसा झाला आहे. यात मराठवाडा, खानदेश आणि विशेष म्हणजे पश्‍चिम महाराष्ट्रातील गावांचा समावेश असून, या भागात दुष्काळाचा चटका अधिक जाणविण्याची शक्यता असल्याचे मत भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेने नोंदविले आहे.  

पीक उत्पादनासाठी पाणी महत्त्वाचे आहे. गेल्या काही वर्षांत शेतीसाठी पाणीउपसा करण्याचे प्रमाण वाढत आहे. सद्यःस्थितीत चार महिने सुरू राहणारा पाऊस आता अवघ्या दीड ते दोन महिन्यांवर आला आहे. ज्या प्रमाणात पाऊस होऊन तळी, नद्या, बंधाऱ्यांचे पुनर्भरण होते. त्याच तुलनेत सर्व गोष्टींचे नियोजन करून पाणीउपसा होणे आवश्यक आहे. चांगला पाऊस झाल्यानंतर विंधनविहिरी, विहिरी, तलाव आदी जलस्रोतांमधून उपसा करण्याकडे शेतकऱ्यांचा कल दिसून येतो. पावसाआधारे होणाऱ्या पुनर्भरणापेक्षा उपसा जास्त होत असल्याने भविष्यात पाणीटंचाई तीव्र होण्याची शक्यता वर्तविण्यात येत आहे.

या स्थितीवर नियंत्रण आणण्यासह राज्यातील पाणलोट क्षेत्रांची स्थिती जाणून घेण्यासाठी केंद्र शासनाने निर्धारित केलेल्या धोरणानुसार केंद्रीय भूमिजल बोर्ड आणि भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेने अस्तित्वात असलेल्या जलस्रोतांचा पिण्यासह शेतीसाठी होणाऱ्या पाणीउपश्याची माहिती घेतली. त्यानंतर जवळपास १५३१ विहिरी, उंच व सखल भागातील क्षेत्रांची पाहणी करण्यात आली. यामध्ये १८९ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये कमी अधिक प्रमाणात उपसा होत असल्याचे निदर्शनास आले. ७४ क्षेत्रांमध्ये प्रमाणापेक्षा जास्त उपसा करण्यात येत दिसून आले.

याखेरीज १११ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये ९० टक्क्यांपेक्षा जास्त पाणीउपसा होत असल्याचे दिसून आले. या क्षेत्रांमध्ये योग्य नियोजन न केल्यास तेही शोषित होऊ शकतात. यामुळे भविष्यात तीव्रर पाणीटंचाई निर्माण होऊ शकते असे सांगण्यात आले. १ हजार ३३८ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये उपलब्ध होणाऱ्या पाण्यापेक्षा कमी म्हणजे जवळपास ७० टक्केच उपसा होत असल्याने ते सुरक्षित घोषित करण्यात आले आहेत. अमरावती, बुलडाणा व अकोला विभागातील चार पाणलोट क्षेत्रे नैसर्गिकरीत्या दूषित असल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.

भूगर्भातील पाण्याचे प्रमाण वाढण्यासाठी तेथील खडकांच्या रचनेसह पावसाचीही महत्त्वपूर्ण भूमिका असते. साधारणत: रिमझिम स्वरूपाचा पाऊस झाल्यास जमिनीत लवकर पाणी मुरण्यास मदत होते. याउलट जोरदार पाऊस झाल्यास जमिनीत पाणी मुरण्याची प्रक्रिया मंदावते. कोकणासारख्या अतिवृष्टी होणाऱ्या ठिकाणी जोरदार पाऊस होऊनही भूजल पातळीत वाढ होताना दिसून येत नाही. त्याउलट मराठवाड्यासारख्या भागात जमिनीला खोलपर्यंत भेगा असल्याने थोड्या पावसामुळेही पाणी खोलवर पाझरते. त्यामुळे या भागात भूजलपातळीत वाढ होण्याचे प्रमाण अधिक राहते, अशी माहिती भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेचे सहसंचालक डॉ. आय. आय. शाह यांनी दिली.   
 

इतर बातम्या
बियांद्वारे मिळवता येतील भाताचे ‘क्लोन’ बियांद्वारे मिळवता येतील भाताचे ‘क्लोन’...
प्रथिनांद्वारे मिळवता येईल अधिक टिकाऊ...निसर्गातील कोळ्याच्या धाग्यापासून प्रेरणा घेत चीन...
कृषी विद्यापीठ संत्रा बाग छाटणी सयंत्र...नागपूर ः संत्रा छाटणी सयंत्राला संत्रा...
ऊसतोडणी कामगारांच्या गावांत दुष्काळी...नगर ः जनावरे जगवण्यासाठी आणि रोजगाराच्या शोधात...
ऊसबिल थकल्याने कोलमडले अर्थकारणकोल्हापूर : दक्षिण महाराष्ट्रात तोडणी झालेल्या...
कापूस उत्पादन ३४० लाख गाठी होणारमुंबई  ः देशातील महत्त्वाच्या कापूस उत्पादक...
केंद्राचा अन्नधान्य उत्पादनाचा 'कृषी...पुणे: अन्नधान्य उत्पादनात देशात सर्वांत चांगली...
पेथाई चक्रीवादळ आज धडकणारपुणे : बंगालच्या उपसागरात घोंगावत असलेल्या ‘पेथाई...
कृषी विद्यापीठ देणार सेंद्रिय कापसाचा...नागपूर ः सेंद्रिय अन्नधान्यासोबतच येत्या काही...
माणिकडोह धरणातून पाणी सोडण्यासाठी आंदोलनआपटाळे, जि. पुणे ः माणिकडोह धरणातून पाणी सोडण्यात...
कापूस उत्पादकतेत महाराष्ट्र मागेजळगाव : कापूस उत्पादकतेमध्ये राज्य मागील चार...
नामपूरात शेतमालाला दर, कर्जमाफीसाठी...नामपूर, जि. नाशिक : कांदा पिकासह शेतमालाचे...
वजनकाट्यात घोळ करणाऱ्यांनी लाज बाळगावीमाळेगाव, जि. पुणे ः ‘माळेगाव साखर कारखान्याचे...
मराठवाड्यातील पाणीसाठ्यांत झपाट्याने घटऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील ८६८ प्रकल्पांतील...
कोल्हापूर जिल्ह्यास ३०० एकर तुती...कोल्हापूर : महारेशीम अभियानांतर्गत कोल्हापूर...
हमीभावाने साडेदहा हजार क्विंटल शेतीमाल...नांदेड ः नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांमध्ये...
साखर विक्री मूल्य ३१ रुपये करण्यासाठी...पुणे : राज्यातील ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना एफआरपी...
रताळे उत्पादनवाढीसाठी ओडिशाचा...पेरू येथील आंतरराष्ट्रीय बटाटा केंद्राच्या...
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात गीर, साहिवाल...पुणे : सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात दुग्ध आणि कुक्कुट...
दुष्काळी स्थितीत फळबागांचे व्यवस्थापन...पुणे : यंदा कमी झालेल्या पावसामुळे पुणे विभागात...