agriculture news in marathi, quality control inspector, Yavatmal poisoning issue | Agrowon

अकराशे 'इन्स्पेक्टर', तरीही काळाबाजार तेजीत
मनोज कापडे
शुक्रवार, 17 नोव्हेंबर 2017

गुणनियंत्रण विभागाची दैना : भाग-३

पुणे : पोलिस खात्यातील 'डीबी' शाखेत जाण्यासाठी चालते तशीच स्पर्धा कृषी खात्यात 'क्वालिटी कंट्रोल'चे पद बळकावण्यासाठी असते हे लपून राहिलेले नाही. या स्पर्धेतून गुणनियंत्रणासाठी राज्यात ११०० निरीक्षक तयार झालेले असताना काळाबाजार कमी न होता उलट वाढला आहे, असे कर्मचारी सांगतात.

गुणनियंत्रण विभागाची दैना : भाग-३

पुणे : पोलिस खात्यातील 'डीबी' शाखेत जाण्यासाठी चालते तशीच स्पर्धा कृषी खात्यात 'क्वालिटी कंट्रोल'चे पद बळकावण्यासाठी असते हे लपून राहिलेले नाही. या स्पर्धेतून गुणनियंत्रणासाठी राज्यात ११०० निरीक्षक तयार झालेले असताना काळाबाजार कमी न होता उलट वाढला आहे, असे कर्मचारी सांगतात.

कृषी खात्यातील 'क्वालिटी कंट्रोल'ची कामे करण्यासाठी अगदी तालुक्यापासून ते संचालकांपर्यंत चढाओढ असते. या कामात केव्हाही घबाड सापडून कोणत्याही दिवशी नशीब फळफळून येण्याची शक्यता असते. काळाबाजार करणाऱ्या कंपन्या आणि दलालांना देखील गुणनियंत्रण विभागातील ही स्पर्धा आवडते. त्यामुळे काही अधिकारी आयते या कंपूंच्या जाळ्यात अडतात. त्यातून गुणनियंत्रण कर्मचारी आणि गैरप्रकार करणाऱ्या कंपूंची साखळी तयार होते.

यवतमाळसारख्या घटना घडल्या की तात्पुरती सावरासावर करून पुन्हा 'क्वालिटी कंट्रोल'मधील भ्रष्ट लॉबी सुप्तावस्थेत जाते. मात्र, काही दिवसांनंतर विसर पडून पुन्हा खते,बियाणे आणि कीटकनाशकांमधील काळाबाजार सुरू होतो. या काळाबाजाराची मुळे बहुतेक जिल्हा परिषदेच्या कृषी विभागातदेखील घट्ट रोवली गेलेली आहेत.
जिल्हा कृषी विकास अधिकारी हा जिल्हा परिषदेमधील कृषी विभागाचा राजा समजला जातो. या विभागाचे मूळ काम खेडोपाड्यात शेतकरी विकासाच्या योजना पोचविणे हेच आहे. जिल्ह्यातील स्थानिक गरजा ओळखून तयार होत असलेल्या अनुदान योजना, कृषी सल्ला शेतकऱ्यांपर्यंत पोचविण्याचे कामे करण्याऐवजी जिल्हा परिषदेचा कृषी विभाग खते, बियाणे, कीटकनाशकांचे परवाना वाटण्यात दंग असतो.

कीटकनाशक, खते, बियाण्यांचे उत्पादक, वितरक आणि विक्रेत्यांना धाकदपटशा करणे, परवाने अडविणे, परवाने रद्द करणे, धाडी टाकणे, तडजोडी करून परस्पर प्रकरणे मिटवणे, प्रत्येक परवान्यावर सही करण्यापूर्वी मलिदा मिळण्याची व्यवस्था करणे, शेतकऱ्यांनी गुणवत्ता नियंत्रण कक्षात तक्रार करताच ही तक्रार कंपन्यांना कळविणे, शेतकऱ्यांच्या गुणनियंत्रणविषयक तक्रारींवर वेळेत पंचनामे न करणे, पंचनामे केलेच तर त्यात पुन्हा गफले करण्याचे प्रकार जिल्हा परिषदांच्या कृषी विभागात चालतात. त्यामुळे परवान्याची सर्व कामे जिल्हा परिषदेकडून तात्काळ हटविण्याची गरज आहे.

राज्यातील प्रत्येक जिल्हा परिषदेचा कृषी विकास अधिकारी (एडीओ) हा 'कृषी विकास'ऐवजी 'परवाना अधिकारी' म्हणून जास्त प्रसिद्ध असतो. पोलिस ठाण्याच्या हद्दीतील काळेधंदेवाल्यांना कोणता इन्स्पेक्टर बदलून आला यात रस असतो तसाच खल खते-बियाणे-कीटकनाशकांमधील काळेधंदे करणाऱ्या लॉबीला 'एडीओ'बाबत असतो.

राज्यातील सर्व कृषी विकास अधिकारी सद्यस्थितीत खते-बियाणे-कीटकनाशकांमधील सव्वा लाख परवान्यांवर स्वाक्षऱ्या करतात. परवाना आणि मलिद्याचा घनिष्ठ संबंध असल्यामुळे गुणनियंत्रणापेक्षा परवानाराज राबविण्यात गुण नियंत्रण निरीक्षक जास्त रस घेतात, असे कर्मचाऱ्यांचे म्हणणे आहे.

गुणनियंत्रणाच्या नावाखाली मिळालेले अधिकार

  • कीटकनाशके, खते, बियाणे विक्रेत्यांना परवाने देणे
  • कीटकनाशके, खते, बियाणे उत्पादक, वितरकांना परवाने देणे
  • परवाने दिल्यानंतर ठराविक कालावधीनंतर नूतनीकरण
  • परवान्यातील अटी पाळल्या जात नसल्यास कारवाई करणे
  • बोगस कीटकनाशके, खते, बियाणे जप्त करणे
  • शेतकऱ्यांना अप्रमाणित माल विकल्यास विक्री बंद पाडणे
  • विक्रीबंद माल जप्त करून कोर्टात खटले भरणे
  • कीटकनाशके, खते, बियाणे दर्जेदार आहेत की नाही याची तपासणी प्रयोगशाळांमध्ये करणे
  • कीटकनाशके, खते, बियाणे यांचे साठवणूक, विक्री, उत्पादन याची केव्हाही तपासणी करणे

क्रमश:

इतर अॅग्रो विशेष
देशाचा विकास वेगाने होतोय : राष्ट्रपतीनवी दिल्ली : ''देशातील परिस्थिती झपाट्याने...
स्वातंत्र्य संग्रामातील ग्रामीण सहभागब्रिटिश सत्तेविरोधी स्वातंत्र्य चळवळीत केवळ शहरी...
सापळ्यात अडकलाय शेतकरीयावर्षी जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात बीटी कापसावर एक...
नाशिक विभागातील नुकसानग्रस्तांना चाळीस...नाशिक : गतवर्षी एप्रिल ते ऑक्टोबर या कालावधीत...
पुणे जिल्ह्यातील दहा धरणे शंभर टक्के पुणे ः गेल्या तीन ते चार दिवसांपासून धरणाच्या...
राज्यात अनेक ठिकाणी हलका ते जोरदार पाऊसपुणे ः बंगालच्या उपसागरात तयार झालेल्या कमी...
शेतीपूरक व्यवसायाला विदर्भात चालना...नागपूर ः सरकारने २०२२ पर्यंत शेतकऱ्यांचे उत्पन्न...
इथेनॉलनिर्मितीसाठीच्या कर्जासाठीचे निकष...नवी दिल्ली: केंद्र सरकार साखर कारखान्यांना...
सूक्ष्म सिंचन अनुदानाचे ९० कोटी अखर्चितमुंबई ः २०१७-१८ या वर्षातील सूक्ष्म सिंचन...
सोयाबीन लागवडीत ९ टक्के वाढनवी दिल्ली: कृषी विभागाच्या ९ ऑगस्टपर्यंतच्या...
तेलकट डाग रोगाने डाळिंबाला घेरलेसांगली ः राज्यात डाळिंबाचे सुमारे दोन लाखांहून...
‘नाफेड’समोर कांदा खरेदीचा पेचनाशिक : कांद्याचा घसरता दर थांबविण्यासाठी, तसेच...
अभ्यासू, प्रयोगशील युवकाची एकात्मिक,...‘बीएस्सी ॲग्री’ची पदवी, त्यानंतर सुमारे १० वर्षे...
समविचारी पक्षांना सोबत घेणार ः चव्हाणनाशिक : विरोधक एकत्र येऊ नयेत म्हणून भाजप...
स्वतःची विक्री व्यवस्था, मूल्यवर्धनातून...एकेकाळी भूमिहीन असलेल्या काजळी रोहिणा (जि. परभणी...
झळा दुष्काळाच्या : शेतशिवार सुने......झळा दुष्काळाच्या ः जिल्हा औरंगाबाद गरज...
पाण्याचे राजकारण कोणीही करणार नाही ः...पुणे: राज्यातील गावा-गावांतील सामान्‍य...
नाशिकच्या आठ तालुक्यांत दुष्काळाचे संकटनाशिक : जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात पीकपेरणी करून...
कृषी 'सेवापुलिंग'चे सर्व आदेश रद्दपुणे : कृषी खात्यातील काही महाभागांनी राज्य शासन...
भाताच्या खोडकिडी ल्यूर पाकिटात...चंद्रपूर ः भातावरील खोडकिडीचे पतंग आकर्षित व्हावे...