agriculture news in marathi, Series on milk crises in maharashtra | Agrowon

दूध धंद्याला बसले ‘जीएसटी’चे चटके
मंदार मुंडले
बुधवार, 22 नोव्हेंबर 2017

 विस्कटलेल्या दूध धंद्याचे भरकटलेले धोरण : भाग ३

पुणे : दूध धंद्याला सरकारी आश्रय देण्याऐवजी जीएसटीचे चटके सरकारकडून देण्यात दिले जात आहेत. दूध खरेदीदरात अचानक बदल करताना दूध संघ आणि प्रक्रिया उद्योगातील नफ्या-तोट्याकडे दुर्लक्ष झाल्यामुळे राज्यात दुधाचे खरेदीदर पाडले गेले आणि शेतकऱ्यांची उघड लूट झाल्यामुळे समस्या वाढल्या आहेत.

 विस्कटलेल्या दूध धंद्याचे भरकटलेले धोरण : भाग ३

पुणे : दूध धंद्याला सरकारी आश्रय देण्याऐवजी जीएसटीचे चटके सरकारकडून देण्यात दिले जात आहेत. दूध खरेदीदरात अचानक बदल करताना दूध संघ आणि प्रक्रिया उद्योगातील नफ्या-तोट्याकडे दुर्लक्ष झाल्यामुळे राज्यात दुधाचे खरेदीदर पाडले गेले आणि शेतकऱ्यांची उघड लूट झाल्यामुळे समस्या वाढल्या आहेत.

दुधाच्या प्रक्रिया पदार्थांवर वाढीव जीएसटी लावल्यास त्याची वसुली डेअरीचालक शेवटी शेतकऱ्यांकडून किंवा ग्राहकांकडूनच करणार होते. तूप आणि बटरवर १२ टक्के जीएसटी लावताच डेअरीचालकांनी खर्चवसुलीसाठी शेतकऱ्यांच्या दूध खरेदीचे भाव कमी केले. आधीच दूध पावडरचे बाजार कोसळलेले असल्यामुळे डेअरीचालकांनाही शेतकरीविरोधी निर्णय घेण्याशिवाय पर्याय नव्हता, असे सूत्रांचे म्हणणे आहे.

दूध उत्पादक व प्रक्रिया व्यावसायिक कल्याणकारी संघाचे सचिव प्रकाश कुतवळ म्हणाले, की राज्यातील तीन कोटी लिटरपैकी फक्त २७ हजार लिटर दुधाची खरेदी शासन करते. त्यात पुन्हा कोट्यवधी रुपयांचा तोटा होतो व तो सरकारी तिजोरीतून भरला जातो. सरकार कशाच्या आधारे २७ रुपये खरेदी दराची सक्ती करते आणि विक्रीभावदेखील न वाढवण्याचे आग्रह का धरला जातो हेच कळत नाही. या प्रश्नाकडे केवळ राजकीय नजरेने पाहिले जात आहे. डुबले तर कॉँग्रेस व राष्ट्रवादीचेच दूध संघ बुडतील अशी सरकारची भूमिका आहे. मात्र, हा प्रश्न राजकीय नसून शेतकऱ्यांचा आहे, हे समजून घ्यावे लागणार आहे.

खासगी डेअरीचालकांना स्वतःच्या नफा-तोटा पत्रकाकडे दुर्लक्ष करून कधीही व्यवसाय करता येत नाही. खासगी डेअरीचालक आज २१ ते २३ रुपये लिटर भाव देत आहेत. उलट संघ सरकारी दर देत नसल्यामुळे कारवाईच्या कचाट्यात सापडले आहेत. खासगी चालकांनी दूध पावडरचा बाजार तेजीत असताना यापूर्वी प्रतिलिटर २८ रुपये दर शेतकऱ्यांना दिला होता. त्या काळात सरकारी दर २२ रुपये इतका असतानाही जादा भाव दिला गेला होता. डेअरीचालकांना सध्याचा खर्च परवडत नसल्यामुळेच आम्ही २७ रुपये दर देऊच शकत नाही, असेही श्री. कुतवळ यांनी स्पष्ट केले. 

दूध पावडर दराचा फटका
दूध आणि दुग्धपदार्थनिर्मिती उद्योगाशी संबंधित कोणताही निर्णय काळजीपूर्वक घेतला जात नाही. देशात दरवर्षी शेतकऱ्यांकडून १५५ दशलक्ष टनांची निर्मिती केली जात असल्यामुळे दुग्ध व्यवसायातील उलाढाल साडेसहा लाख कोटी रुपयांपर्यंत गेली आहे. देशातील ९ कोटी कुटुंबाचा उदरनिर्वाह डेअरी व्यवसावरच चालतो. दूध पावडरचे दर काही दिवसांत १८५ रुपये प्रतिकिलोवरून १५० रुपयांवर आलेले आहेत. त्याचा परिणाम थेट शेतकऱ्यांवर होत असल्यामुळे सरकारने गांभीर्याने या समस्येकडे पाहावे, असेही डेअरी उद्योगातील सूत्रांचे म्हणणे आहे.
 

तूपनिर्मितीत बसलेला फटका ३२०- २९३ 
(२७ रुपये/किलो)
दूध पावडरनिर्मितीमधील फटका १८५- १५० 
(३५ रुपये/किलो
जीएसटीमुळे एकूण बसत 
असलेला फटका 
२७+३५=६२ रुपये/किलो

जीएसटीमुळे प्रक्रियायुक्त पदार्थनिर्मिती व शेतकरी वर्गाला फटका

तपशील जीएसटीच्या आधी जीएसटीनंतरचा दर 
तुपाची किरकोळ विक्री (प्रतिकिलो) ५५० ५५० 
कर  २६ ५९
रिटेलरला मिळणारी किंमत ५२४  ४९१
रिटेलर व डिस्ट्रिब्युटर्सचा नफा १२४ १२४
एक्सफॅक्टरी म्हणजे डेअरीतील मूल्य ४०० ३६७
बटरमधून मिळणारे मूल्य ३२० २९३
शेतकऱ्यांना मिळणारा दुधाचा दर २७ २२

‘तूप, बटरवरील वाढीव जीएसटी हटवा’
तूप व बटरवरील वाढीव जीएसटी हटवावा, अशी मागणी डेअरीचालकांची आहे. इंदापूर डेअरी तसेच सोनई डेअरीने ही समस्या मांडण्याचा आटोकाट प्रयत्न केला आहे. जीएसटीचा फेरविचार करण्याचे केंद्र सरकार सांगत असले तरी तशी अधिसूचना १४ नोव्हेंबरपर्यंत निघालेली नव्हती. खाद्यतेलाप्रमाणेच बटर आणि तुपावरील कर हा आधीसारखा म्हणजेच पाच टक्के केला तरच शेतकऱ्यांना फायदा होईल, असे डेअरीचालकांचे म्हणणे आहे.  

इतर अॅग्रो विशेष
शेतकऱ्यांच्या वाढल्या ‘खरीप वेदना’पुणे : सोयाबीनचे कोसळेले भाव, तूर-मुगाची वेळेत न...
लोकभावनेच्या दबावामुळे कर्जमाफीत काही...नागपूर : कर्जबाजारी शेतकऱ्यांना दिवाळीआधी...
अखेर ‘डीबीटी’ धोरण जिल्हा परिषद सेस...पुणे  : राज्यात जिल्हा परिषदांमधील सेस...
साखर उद्योगाबाबत केंद्राशी वाटाघाटी करानागपूर : शेतकरी संघटना उसाला ३,५०० रुपयांची मागणी...
गोंदिया 11.5 अंशांवरपुणे : उत्तरेकडून थंड वारे वाहू लागले आहेत. याचा...
सरकारने शेतकऱ्यांचा विश्‍वासघात केला ः...औरंगाबाद: आलटून पालटून सत्ता भोगण्याचे सत्ताधारी...
भाजीपाला उत्पादकांचा धुक्‍यात घुसमटतोय...कोल्हापूर : गेल्या पंधरा दिवसांत भाजीपाल्याचे दर...
बदलत्या वातावरणामुळे द्राक्ष बागा...सांगली : जिल्ह्यातील द्राक्ष पट्ट्यात गेल्या तीन...
कोल्हापूरचे शिवसेना आमदार प्रकाश...नागपूर : छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान...
बोंडअळीग्रस्तांना मदतीसाठी रॅपरची अट...नागपूर ः बोंडअळी प्रादुर्भावग्रस्त शेतकऱ्यांना...
कीडरोग सर्व्हेक्षकांना टाकणार काळ्या...नागपूर : कीडरोग सर्व्हेक्षकांनी आपल्या विविध...
विदर्भासाठी कृषी विभागाचा ॲक्‍शन प्लॅननागपूर ः कापूस आणि सोयाबीन उत्पादक पट्टयात रेशीम...
मदतीअभावी राज्यातील सूतगिरण्यांना घरघर...सोलापूर ः कापसाचे वाढलेले दर, सरकारचे कुचकामी...
उसामध्ये योग्य प्रकारे करा मोठी बांधणीउसाची भरणी केल्यानंतर १ ते १.५ महिन्याने लहान...
उपक्रमशीलता असावी तर चांगदेवच्या...जळगाव जिल्ह्यातील चांगदेव गाव परिसरातील...
सेंद्रिय भाजीपाल्यासाठी थेट मिळवले...नागपूरचे रहिवासी असलेल्या सुनील कोंडे या...
अर्थकारण सुधारणारी तरुणाची एकात्मिक...एकात्मिक शेती पद्धतीचा अंगीकार केल्यानेच सराफवाडी...
कृषी आयुक्तालयातील दक्षता पथक प्रमुखाची...पुणे : राज्याच्या कृषी आयुक्तालयातील दक्षता...
थेट विक्री, प्रक्रियेतून फायदेशीर...दुग्ध व्यवसाय अत्यंत खर्चिक झाला आहे. केवळ...
धान, बोंड अळीग्रस्तांना मदत : पांडूरंग...नागपूर ः गुलाबी बोंड अळीमुळे २० जिल्ह्यांतील...