agriculture news in marathi, Series on milk crises in maharashtra | Agrowon

दूध धंद्याला बसले ‘जीएसटी’चे चटके
मंदार मुंडले
बुधवार, 22 नोव्हेंबर 2017

 विस्कटलेल्या दूध धंद्याचे भरकटलेले धोरण : भाग ३

पुणे : दूध धंद्याला सरकारी आश्रय देण्याऐवजी जीएसटीचे चटके सरकारकडून देण्यात दिले जात आहेत. दूध खरेदीदरात अचानक बदल करताना दूध संघ आणि प्रक्रिया उद्योगातील नफ्या-तोट्याकडे दुर्लक्ष झाल्यामुळे राज्यात दुधाचे खरेदीदर पाडले गेले आणि शेतकऱ्यांची उघड लूट झाल्यामुळे समस्या वाढल्या आहेत.

 विस्कटलेल्या दूध धंद्याचे भरकटलेले धोरण : भाग ३

पुणे : दूध धंद्याला सरकारी आश्रय देण्याऐवजी जीएसटीचे चटके सरकारकडून देण्यात दिले जात आहेत. दूध खरेदीदरात अचानक बदल करताना दूध संघ आणि प्रक्रिया उद्योगातील नफ्या-तोट्याकडे दुर्लक्ष झाल्यामुळे राज्यात दुधाचे खरेदीदर पाडले गेले आणि शेतकऱ्यांची उघड लूट झाल्यामुळे समस्या वाढल्या आहेत.

दुधाच्या प्रक्रिया पदार्थांवर वाढीव जीएसटी लावल्यास त्याची वसुली डेअरीचालक शेवटी शेतकऱ्यांकडून किंवा ग्राहकांकडूनच करणार होते. तूप आणि बटरवर १२ टक्के जीएसटी लावताच डेअरीचालकांनी खर्चवसुलीसाठी शेतकऱ्यांच्या दूध खरेदीचे भाव कमी केले. आधीच दूध पावडरचे बाजार कोसळलेले असल्यामुळे डेअरीचालकांनाही शेतकरीविरोधी निर्णय घेण्याशिवाय पर्याय नव्हता, असे सूत्रांचे म्हणणे आहे.

दूध उत्पादक व प्रक्रिया व्यावसायिक कल्याणकारी संघाचे सचिव प्रकाश कुतवळ म्हणाले, की राज्यातील तीन कोटी लिटरपैकी फक्त २७ हजार लिटर दुधाची खरेदी शासन करते. त्यात पुन्हा कोट्यवधी रुपयांचा तोटा होतो व तो सरकारी तिजोरीतून भरला जातो. सरकार कशाच्या आधारे २७ रुपये खरेदी दराची सक्ती करते आणि विक्रीभावदेखील न वाढवण्याचे आग्रह का धरला जातो हेच कळत नाही. या प्रश्नाकडे केवळ राजकीय नजरेने पाहिले जात आहे. डुबले तर कॉँग्रेस व राष्ट्रवादीचेच दूध संघ बुडतील अशी सरकारची भूमिका आहे. मात्र, हा प्रश्न राजकीय नसून शेतकऱ्यांचा आहे, हे समजून घ्यावे लागणार आहे.

खासगी डेअरीचालकांना स्वतःच्या नफा-तोटा पत्रकाकडे दुर्लक्ष करून कधीही व्यवसाय करता येत नाही. खासगी डेअरीचालक आज २१ ते २३ रुपये लिटर भाव देत आहेत. उलट संघ सरकारी दर देत नसल्यामुळे कारवाईच्या कचाट्यात सापडले आहेत. खासगी चालकांनी दूध पावडरचा बाजार तेजीत असताना यापूर्वी प्रतिलिटर २८ रुपये दर शेतकऱ्यांना दिला होता. त्या काळात सरकारी दर २२ रुपये इतका असतानाही जादा भाव दिला गेला होता. डेअरीचालकांना सध्याचा खर्च परवडत नसल्यामुळेच आम्ही २७ रुपये दर देऊच शकत नाही, असेही श्री. कुतवळ यांनी स्पष्ट केले. 

दूध पावडर दराचा फटका
दूध आणि दुग्धपदार्थनिर्मिती उद्योगाशी संबंधित कोणताही निर्णय काळजीपूर्वक घेतला जात नाही. देशात दरवर्षी शेतकऱ्यांकडून १५५ दशलक्ष टनांची निर्मिती केली जात असल्यामुळे दुग्ध व्यवसायातील उलाढाल साडेसहा लाख कोटी रुपयांपर्यंत गेली आहे. देशातील ९ कोटी कुटुंबाचा उदरनिर्वाह डेअरी व्यवसावरच चालतो. दूध पावडरचे दर काही दिवसांत १८५ रुपये प्रतिकिलोवरून १५० रुपयांवर आलेले आहेत. त्याचा परिणाम थेट शेतकऱ्यांवर होत असल्यामुळे सरकारने गांभीर्याने या समस्येकडे पाहावे, असेही डेअरी उद्योगातील सूत्रांचे म्हणणे आहे.
 

तूपनिर्मितीत बसलेला फटका ३२०- २९३ 
(२७ रुपये/किलो)
दूध पावडरनिर्मितीमधील फटका १८५- १५० 
(३५ रुपये/किलो
जीएसटीमुळे एकूण बसत 
असलेला फटका 
२७+३५=६२ रुपये/किलो

जीएसटीमुळे प्रक्रियायुक्त पदार्थनिर्मिती व शेतकरी वर्गाला फटका

तपशील जीएसटीच्या आधी जीएसटीनंतरचा दर 
तुपाची किरकोळ विक्री (प्रतिकिलो) ५५० ५५० 
कर  २६ ५९
रिटेलरला मिळणारी किंमत ५२४  ४९१
रिटेलर व डिस्ट्रिब्युटर्सचा नफा १२४ १२४
एक्सफॅक्टरी म्हणजे डेअरीतील मूल्य ४०० ३६७
बटरमधून मिळणारे मूल्य ३२० २९३
शेतकऱ्यांना मिळणारा दुधाचा दर २७ २२

‘तूप, बटरवरील वाढीव जीएसटी हटवा’
तूप व बटरवरील वाढीव जीएसटी हटवावा, अशी मागणी डेअरीचालकांची आहे. इंदापूर डेअरी तसेच सोनई डेअरीने ही समस्या मांडण्याचा आटोकाट प्रयत्न केला आहे. जीएसटीचा फेरविचार करण्याचे केंद्र सरकार सांगत असले तरी तशी अधिसूचना १४ नोव्हेंबरपर्यंत निघालेली नव्हती. खाद्यतेलाप्रमाणेच बटर आणि तुपावरील कर हा आधीसारखा म्हणजेच पाच टक्के केला तरच शेतकऱ्यांना फायदा होईल, असे डेअरीचालकांचे म्हणणे आहे.  

इतर अॅग्रो विशेष
चढ्या दराचा फायदा कोणाला?मागील दोन दिवसांपासून सोयाबीनचे दर वाढत आहेत....
अतिखोल भूजलाचा उपसा घातकचपर्यावरणाचा नाश कोणी केला? या एका प्रश्नाला अनेक...
निफाड तालुक्‍यात द्राक्ष काढणीला सुरवातनिफाड, जि. नाशिक  ः तालुक्‍यातील उगाव,...
पशुगणनेकरिता आता महिनाअखेरपर्यंत मुदतनागपूर   ः पशुगणनेसाठी पूरक साहित्याचा...
ट्रायकोकार्ड निर्मिती प्रशिक्षण प्रकल्प...नागपूर ः कृषी विभाग आणि कृषी विद्यापीठातील...
राज्य वित्त आयोगाच्या अध्यक्षांनी जाणून...औरंगाबाद :  राज्य वित्त आयोगाचे अध्यक्ष व्ही...
दराअभावी कांदापट्टा सुन्ननाशिक : कांद्याला अगदी मोड फुटेस्तोवर वाट...
वनशेतीसह आंतरपिके ठरतोय फायद्याचा सौदाशाश्वत उत्पादनासाठी पारंपरिक पिकांसोबत वनशेतीचा...
अर्थसंकल्पीय कृषी कर्ज तरतूदीत १० टक्के...नवी दिल्ली : आगामी २०१९-२०च्या अर्थसंकल्पात शेती...
राज्यात शुक्रवारपासून पावसाचा अंदाजपुणे : वायव्य भारतातील पश्चिमी चक्रावाताची...
औरंगाबाद येथील आंतरराष्ट्रीय सुक्ष्म...औरंगाबाद : औरंगाबाद येथे आयोजित नवव्या...
शेतीपूरक उद्योगातून बचत गट झाले सक्षमचिखली (जि. बुलडाणा) येथील हिरकणी महिला उत्कर्ष...
गोरक्षणासोबतच जपला व्यसनमुक्‍तीचा वसालाठी (ता. मंगरुळपीर, जि. वाशीम) येथील दिलीप बाबा...
अप्रमाणित रोपांमुळे ‘फेल' बागांवर...पुणे : दुष्काळात जीवापाड जपलेल्या बागा अप्रमाणित...
सोयाबीन दराचा आलेख चढताच; लातूरला ३८११...लातूर : येथील उच्चत्तम कृषी उत्पन्न बाजार...
धान उत्पादकांना बोनस कधी?नागपूर : लगतच्या छत्तीसगड राज्याच्या तुलनेत...
उत्तर भारतात थंडी कायमश्रीनगर : जम्मू-काश्‍मीर, पंजाब, हरियाना व हिमाचल...
राज्यात थंडी झाली कमीपुणे : राज्यात अपवाद वगळता सर्वच ठिकाणच्या किमान...
बांधावर फुलवा ‘हिरवं सोनं’ण्याचा अभाव, मजूरटंचाई, मजूर व निविष्ठांचे...
आधुनिक सेवेसोबत ग्राहकांना हवा विश्‍वास संपूर्ण जगात अग्रेसर असलेल्या आधुनिक बॅंकिंग...