agriculture news in Marathi, slow mechanization of cotton farming, Maharashtra | Agrowon

कापूस शेतीच्या यांत्रिकीकरणाची गती धीमीच
टीम अॅग्रोवन
बुधवार, 15 नोव्हेंबर 2017

नागपूर : गेल्या अकरा वर्षांपासून कापूस शेतीमध्ये यांत्रिकीकरणाचे प्रयत्न सुुरू आहेत. कोट्यवधी रुपये या प्रकल्पावर खर्च झाले असले तरी भारतीय कापूस शेतीला पूरक असणारे कापूस वेचणी यंत्र विकसित करण्यात संशोधन संस्थांना अद्यापही यश आलेले नाही. 

नागपूर : गेल्या अकरा वर्षांपासून कापूस शेतीमध्ये यांत्रिकीकरणाचे प्रयत्न सुुरू आहेत. कोट्यवधी रुपये या प्रकल्पावर खर्च झाले असले तरी भारतीय कापूस शेतीला पूरक असणारे कापूस वेचणी यंत्र विकसित करण्यात संशोधन संस्थांना अद्यापही यश आलेले नाही. 

राज्यात सुमारे ४१ लाख ३९ हजार हेक्‍टरवर कापूस लागवड असते. सर्वाधिक १६ लाख २५ हजार हेक्‍टर क्षेत्र विदर्भात, त्यानंतर १५ लाख ९० हजार हेक्‍टर मराठवाडा विभागात आणि खानदेश भागात ८ लाख हेक्‍टवर कापूस लागवड होते. सध्या कापूस वेचणीसाठी मजुरांची कमतरता आणि वाढता मजुरी दर या समस्येने शेतकऱ्यांना ग्रासले आहे. विदर्भात गेल्या काही वर्षांत कापूस लागवडीचे क्षेत्र कमी होत चालले आहे. तर यांत्रिकीकरणासाठी पूरक कापसाच्या जाती भारतात विकसित करण्यात तज्ज्ञांना अजून यश आलेले नाही. 

प्रयत्नांना बसली खीळ
कापूस शेतीच्या यांत्रिकीकरणाचा प्रयत्न डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाच्या अभियांत्रिकी विभागाचे प्रमुख डॉ. साहेबराव बेंडे यांच्या काळात झाला. नागपुरातील केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेला मिळालेल्या प्रकल्पावर ते काम करत होते. शेगाव अभियांत्रिकी महाविद्यालयाकडूनदेखील याच प्रकल्पावर काम सुरू होते.

सुरवातीला वेचणीसाठी रोबो तयार करण्यात आला. हा रोबो पांढऱ्या रंगाचा कापूस बोंडातून ओढत होता. पांढऱ्या रंगाच्या वस्तूला ओढणे अशी संगणकीय प्रणाली रोबोमध्ये बसविलेली होती; परंतु या रोबोच्या कार्यपद्धतीवर मर्यादा असल्याचे लक्षात आले. त्यानंतर तांत्रिक अभ्यास करण्यासाठी विदेशी कापूस वेचणी यंत्र आयात करण्यात आले.

पहिल्यांदा केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेत या यंत्राचा अभ्यास करण्यात आला. त्यानंतर हे यंत्र अकोला कृषी विद्यापीठाकडे संशोधनासाठी पाठविण्यात आले. भारतात फरदड (खोडवा) कपाशी घेण्यावर शेतकऱ्यांचा भर आहे. त्यासोबतच एकाच वेळी कापूस तयार होणाऱ्या जाती आपल्याकडे उपलब्ध नव्हत्या. त्यामुळे आयात केलेल्या यंत्राच्या वापराबाबतही मर्यादा दिसून आल्या.

याच दरम्यान अकोला येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ तसेच नागपूरच्या केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेतील तज्ज्ञांनी भारतीय बनावटीच्या कॉटन पिकर यंत्राच्या निर्मितीबाबत संशोधन सुरू केले; परंतु अजून या संशोधनाला फारसे समाधानकारक यश हाती आलेले नाही. अकोला कृषी विद्यापीठातील तज्ज्ञ डॉ. साहेबराव भेंडे यांच्या निधनानंतर आणि केंद्रीय कापूस संशोधन संस्थेचे संचालक डॉ. केशव क्रांती यांच्या स्वेच्छानिवृत्तीनंतर या संशोधनाला फारशी गती राहिलेली नाही. या प्रकल्पावर सुमारे दहा कोटी रुपयांपेक्षा अधिक खर्च झाला आहे.  

सध्या कोईमत्तूर येथील ‘साउथ इंडियन मिल्स असोसिएशन`ने बॅटरीचलित कापूस वेचणी यंत्र विकसित केले आहे. सात हजार रुपयांना हे यंत्र मिळते. कुशल मजुराच्या मदतीने एका दिवसात एक क्‍विंटल कापूस वेचणी याद्वारे शक्‍य होते, अशी माहिती कापूसतज्ज्ञ गोविंद वैराळे यांनी दिली.

मजुराच्या माध्यमातून एका दिवसाला (७ ते ८ तास) सरासरी ५० ते ६० किलो कापूस वेचला जातो. सध्या वेचणीसाठी प्रतिकिलो  ७  ते ८ रुपये आणि शेतातील कापूस कमी होत गेला, तर १० ते ११ रुपयांवर पोचते. राज्याची हेक्‍टरी उत्पादकता ११ क्‍विंटल आहे. तर एकरी ४ क्‍विंटल ४० किलो अशी उत्पादकता येते. कपाशी उत्पादनाचे गणित मांडले, तर १२ ते २५ टक्के रक्कम ही वेचणीवर खर्च झालेलीअसते.

इतर अॅग्रो विशेष
अंदाजाच्या पलीकडे...हवामान बदलामुळे कधीही न संपणाऱ्या विघ्नांची...
रोजगार निर्मितीसाठी वाढवा शेतकऱ्यांचे...कारखान्यातील वेतनाला प्रमाण मानून शेतकरी...
साखर निर्यात अनुदानासाठी हालचालीपुणे : साखरेचे भाव कोसळल्यामुळे अडचणीत...
‘ॲग्रोवन’ आमचा..! आम्ही ‘ॲग्रोवन’चे..!!पुणे : कृषी पत्रकारिता आणि ग्रामविकासात दीपस्तंभ...
वर्धापन दिनानिमित्ताने ‘अॅग्रोवन’वर...पुणे : कृषी पत्रकारिता आणि ग्रामविकासात दीपस्तंभ...
भारतासह दक्षिण आशियात यंदा सामान्य पाऊसपुणे : भारतासह दक्षिण आशियातील देशांच्या बहुतांशी...
चंद्रपूरला अजूनही उच्चांकी तापमानपुणे : पावसाने उघडीप दिल्यानंतर राज्यातील ऊन...
रत्नागिरी, देवगड, अलिबाग हापूसला...मुंबई : हापूस ‘कोणा’चा हा गुंता आता सुटण्याच्या...
‘ॲग्रोवन’चे आज चौदाव्या वर्षात पदार्पण !पुणे ः राज्यभरातील प्रगतिशील शेतकऱ्यांच्या...
कृषी विज्ञान केंद्रांमध्ये हवामान...पुणे : ‘‘देशातील शेतकऱ्यांना मोबाईलवरून हवामान...
चंद्रपूरमध्ये देशातील उच्चांकी...पुणे : गेल्या दोन ते तीन दिवसांपासून राज्यातील...
३२०० साखर दराची अंमलबजावणी व्हावी :...कोल्हापूर : केंद्र सरकारच्या कृषिमूल्य आयोगाने...
केसर आंबा संकटातचऔरंगाबाद :  सुरवातीला मोहराच्या काळात...
त्रस्त शेतकरी वाटणार ३ मेपासून मोफत दूधनगर/औरंगाबाद  : गतवर्षी शेतकरी संपानंतर...
पीक फेरपालट, सेंद्रिय खतांचा केला वापरप्रभाकर चौधरी हे १९७६ पासून शेती करतात. त्यांची...
खडकाळ, हलक्या जमिनीतही आणली सुपीकताकोणतेही पीक येईल की नाही, अशा खडकाळ जमिनीचे संजय...
नैसर्गिक शेतीतून राखले जमिनीचे आरोग्यअमरावती जिल्ह्यातील टाकरखेडा (संभू)( ता. भातकुली...
जमिनीवरील अत्याचार थांबवा !पुणे : एक इंच माती तयार होण्यासाठी ५०० वर्षे...
दुग्ध व्यवसायाला २८०० कोटींचा फटकापुणे : उत्पादन खर्चात वाढ आणि नफा घटल्यामुळे...
मुदत संपलेल्या जिल्हा बँकांवर प्रशासक...मुंबई : राज्य सहकारी निवडणूक प्राधिकरण चार...